Wat moet je kunnen?
- Per conditie n, M, SD, minimum, maximum en mediaan berekenen met de functies van je rekenblad
- Een figuur maken uit je rekenblad, volgens APA
- De toets kiezen die bij je opzet past, en een tekentoets uitvoeren
- Uitleggen wat een toetsuitslag wel en niet zegt
Vandaag
- Je berekent je beschrijvende maten en maakt je figuur.
- Je toetst je hypothese, en leert wat de uitkomst wel en niet zegt.
- Je werkt verder aan het werkblad analyse (stap 3 tot 5).
Wat denk jij?
Bekijk de uitleg
Nee. "H₀ niet verworpen" betekent niet "er is geen verschil". Het betekent dat de gegevens niet sterk genoeg waren om het tegendeel aan te tonen, en met vier of vijf metingen is dat bijna te verwachten. Beter: "We konden geen verschil aantonen."
Je beschrijvende maten
Per conditie bereken je hetzelfde rijtje. Gebruik de functies van je rekenblad: typ geen enkel resultaat met de hand in.
| Maat | Wat zegt het? | Functie in je rekenblad |
|---|---|---|
| n | Hoeveel waarnemingen zitten er in deze conditie? | =AANTAL(bereik) |
| M (gemiddelde) | Het rekenkundig gemiddelde. | =GEMIDDELDE(bereik) |
| SD (standaardafwijking) | Hoe ver liggen je waarnemingen gemiddeld van dat gemiddelde af? | =STDEV.S(bereik) |
| Minimum en maximum | De laagste en de hoogste waarneming. | =MIN(...) =MAX(...) |
| Mediaan | De middelste waarde. Nuttig als je een uitschieter hebt. | =MEDIAAN(bereik) |
Je rekenblad kent twee standaardafwijkingen. STDEV.P hoort bij een volledige populatie, STDEV.S bij een steekproef. Jij hebt een steekproef: gebruik dus STDEV.S. Bij een grote n is het verschil klein, maar bij vier waarnemingen is het aanzienlijk.
Werk je met percentages? Zet er altijd bij waarvan het een percentage is, en hoeveel het er absoluut waren. "60 % van de deelnemers" betekent iets heel anders bij n = 5 dan bij n = 500. Schrijf dus: drie van de vijf deelnemers (60 %).
Je figuur
Je besliste in invuldocument 3 welk soort figuur je zou maken, en oefende in taak 4 hoe dat moet. Maak ze nu, uit je rekenblad (niet met de hand nagetekend): beide assen met een naam en een eenheid, de verticale as vanaf nul, een nummer en een cursieve titel boven, en een noot met de bron ("eigen gegevens") en de n eronder. Verwijs in je tekst naar de figuur.
Welke toets past bij jouw opzet?
| Jouw opzet | Wat je doet |
|---|---|
| Paren: dezelfde groep voor en na, of metingen die je één op één naast elkaar kunt leggen. | De tekentoets (zie hieronder). |
| Twee losse groepen die je niet kunt koppelen. | Beschrijf het verschil met M, SD en n, en zeg of de reeksen elkaar overlappen. Wil je toetsen, overleg dan met je leerkracht statistiek. |
| Tellingen in twee categorieën (wel of niet, juist of fout). | De binomiale verdeling, zoals in de lessen statistiek. |
De tekentoets, stap voor stap
Stel: je hebt vier paren metingen. In elk paar vergelijk je de conditie zonder ingreep met de conditie met ingreep.
- Noteer per paar alleen de richting van het verschil: ging het omhoog of omlaag? Hoe groot het verschil is, doet er bij deze toets niet toe.
- Tel hoeveel paren in de richting van je hypothese gaan. Stel: alle vier.
- Als H₀ waar is, en er dus geen echt verschil bestaat, is elke richting even waarschijnlijk: kans ½ per paar, zoals kop of munt.
- De kans dat vier keer op vier dezelfde kant uitkomt, is (½)⁴ = 0,0625, dus 6,25 %.
- Vergelijk met je α. Hier: 6,25 % > 5 %, dus je verwerpt H₀ niet.
Met vijf paren zou (½)⁵ = 3,1 % zijn, en dan wél. Eén meting extra kan het verschil maken tussen wel en niet kunnen besluiten. Gaan niet alle paren dezelfde kant op, dan bereken je de kans met de binomiale verdeling uit je cursus statistiek.
Deze rekenwijze is eenzijdig: je telt alleen de kans dat het toeval jouw kant op wijst. Dat mag alleen omdat je de richting vooraf voorspelde, in je hypothese. Wie pas na de meting beslist welke richting hij verwachtte, moet de kans verdubbelen. Nog een reden om je hypothese op te schrijven voor je meet.
Bekijk de uitleg
(½)⁶ = 1/64 ≈ 0,016, dus ongeveer 1,6 %. Dat is kleiner dan 5 %: ze verwerpen H₀. Dat is geen bewijs: het betekent dat dit patroon onwaarschijnlijk zou zijn als er geen verschil was. Meer niet.
Wat je uitkomst niet zegt
- "H₀ niet verworpen" betekent niet "er is geen verschil". Je gegevens waren niet sterk genoeg om het tegendeel aan te tonen. Schrijf: "we konden geen verschil aantonen".
- Een verworpen H₀ is geen bewijs. Het betekent: als er geen verschil zou zijn, was dit patroon onwaarschijnlijk. Meer niet.
- Significant is niet hetzelfde als belangrijk. Een piepklein verschil kan bij een grote steekproef significant worden zonder dat het in de praktijk iets uitmaakt.
Sommige opzetten laten op dit niveau geen zinvolle toets toe. Dan beschrijf je je resultaat zorgvuldig met M, SD, n, minimum en maximum, zeg je of de reeksen elkaar overlappen, en schrijf je uitdrukkelijk dat je geen statistische toets uitvoerde en dus niets zegt over significantie. Dat eerlijk opschrijven levert je meer op dan een toets die je niet begrijpt.
Werktijd
- Stap 3: bereken per conditie n, M, SD, minimum, maximum en (bij een uitschieter) de mediaan, met formules.
- Stap 4: maak je figuur uit je rekenblad, en loop de checklist na.
- Stap 5: voer de toets uit die je plande. Noteer de kans, je α en je beslissing, of schrijf waarom je niet toetste.
Klaar met de les?
Download al je antwoorden van deze pagina als PDF. De PDF kan je indienen via de uploadzone in Smartschool, als je leerkracht dat gevraagd heeft. Heb je een antwoord aangepast nadat je de uitleg had geopend, dan staan je eerste antwoord en elke aanpassing erin.