Wat moet je kunnen?
- Vijf soorten onderzoeksvragen herkennen, en uitleggen waarom je hoofdvraag verklarend is
- Een onderzoeksvraag toetsen aan de SMART-criteria, en ze bijsturen
- Een te brede vraag smaller maken
Vandaag
- Je leert vijf soorten onderzoeksvragen onderscheiden.
- Je formuleert je eigen onderzoeksvraag, en toetst ze aan de SMART-criteria.
- Je begint aan invuldocument 2 (stap 1 en 2).
Wat denk jij?
Bekijk de uitleg
De tweede. Ze vraagt naar een effect: wat gebeurt er als je iets verandert? Dat kun je zelf nagaan, door bij de ene groep iets anders te doen dan bij de andere, en te meten wat het oplevert. De eerste vraag beschrijft alleen hoe het is. Die kun je beantwoorden met cijfers uit de literatuur, en ze is een goede deelvraag.
Vijf soorten onderzoeksvragen
Het soort vraag dat je stelt, bepaalt welke onderzoeksmethode je nodig hebt. Deze vijf soorten kom je het vaakst tegen, ook in de lessen statistiek.
| Soort vraag | Wat vraag je? | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Beschrijvend | Brengt gedrag, een situatie of een kenmerk in kaart: wie, wat, waar, wanneer, hoe en hoeveel. Niet het waarom. | Hoeveel uur per dag gebruiken jongeren tussen 15 en 18 jaar sociale media? |
| Vergelijkend | Zoekt verschillen en gelijkenissen tussen groepen, zonder uitspraak over oorzaak en gevolg. | Is er minder politieke participatie bij vrouwen dan bij mannen? |
| Verklarend | Zoekt waarom iets gebeurt, of welk effect het ene op het andere heeft: oorzaak en gevolg. | Wat is het effect van positieve bekrachtiging door de leerkracht op storend gedrag in de klas? |
| Voorspellend | Gaat na of je uit wat je nu weet iets kunt voorspellen over later, of over een andere groep. | In welke mate voorspelt het opleidingsniveau van de ouders de studiekeuze van hun kind? |
| Evaluerend | Beoordeelt hoe goed iets werkt, aan de hand van criteria die je vooraf vastlegt. | Hoe doeltreffend is het rookverbod op de speelplaats? |
Je onderzoek vertrekt van een verklarende onderzoeksvraag, die je bij voorkeur beantwoordt met een (quasi-)experimenteel onderzoeksontwerp: je maakt met opzet een verschil tussen twee groepen of situaties, en je meet wat dat oplevert.
De andere soorten zijn niet minder waardevol, maar ze passen minder bij het onderzoek dat je dit jaar leert opzetten. Een beschrijvende of vergelijkende vraag is vaak wel een goede deelvraag: je beantwoordt ze met je literatuurstudie, en ze bereidt je hoofdvraag voor. Wil je echt een ander soort vraag onderzoeken? Dat kan, als je het goed motiveert: spreek je leerkracht aan.
Bekijk de uitleg
Alleen de verklarende vraag kun je beantwoorden met een eigen experiment: je laat de ene groep later beginnen en de andere niet, en je meet de concentratie. De beschrijvende en de vergelijkende vraag zijn goede deelvragen: je beantwoordt ze met cijfers uit de literatuur. Een evaluerende vraag klinkt aantrekkelijk, maar is zelden haalbaar: je hebt een norm nodig om aan af te toetsen.
Is je vraag SMART?
Een goede onderzoeksvraag is SMART. Overloop de criteria één voor één.
| Criterium | Wat betekent het? | Controlevraag |
|---|---|---|
| Specifiek en meetbaar | Je weet precies wat je met elke term in je vraag bedoelt, en je kunt dat uitleggen aan je lezer. Je definieert je begrippen scherp, en je bepaalt hoe je ze meet. Wat je kunt meten, heb je noodzakelijk ook duidelijk gedefinieerd. | Kan iemand anders, alleen op basis van mijn vraag, precies weten wat ik ga meten? |
| Aanvaardbaar | Je onderzoek mag het welzijn van je deelnemers niet in het gedrang brengen. In de jaren 50 en 60 gebeurden experimenten die vandaag ondenkbaar zijn. Daarom hebben onderzoeksinstellingen nu ethische gedragscodes, en een ethische commissie voor twijfelgevallen. | Zou ik het aanvaardbaar vinden als mijn eigen broer of zus deelnemer was in dit onderzoek? |
| Realistisch | Hoe meer gegevens, hoe betrouwbaarder je conclusie. Maar je onderzoek moet uitvoerbaar blijven. Daarom werk je met een steekproef: een beperkt aantal deelnemers, bij voorkeur bij toeval gekozen uit de grotere groep waarover je uitspraken wil doen. Vanaf ongeveer 30 deelnemers mag je met de normale verdeling rekenen; voor echt betrouwbare uitspraken heb je 60 à 100 deelnemers nodig. | Kan ik dit echt uitvoeren, met de mensen, plaatsen en middelen waartoe ik toegang heb? |
| Tijdgebonden | De tijd voor dit project is beperkt. Houd daar rekening mee bij je vraag, en later bij je planning. | Kan ik dit afwerken tegen de deadlines in mijn planning? |
Te breed? Maak je vraag smaller. Wil je iets nagaan bij "alle Vlaamse scholieren", dan heb je al gauw twaalf tot achttien klassen nodig, plus telkens iemand die mee observeert. Dat is niet realistisch. Een smallere vraag is geen zwakte: je doet dan alleen uitspraken over die smallere groep, maar je onderzoek wordt wél uitvoerbaar. De beperkingen die overblijven, benoem je later eerlijk in de discussie van je rapport.
Bekijk de uitleg
De vraag is te breed (alle jongeren, alle sociale media) en niet meetbaar (welk effect?). Een mogelijke SMART-versie: "Wat is het effect van een week zonder TikTok op het aantal uren slaap van leerlingen uit het vijfde jaar van onze school?" Nu weet iedereen wat je verandert (een week geen TikTok), wat je meet (uren slaap), en bij wie (leerlingen van het vijfde jaar). En het is uitvoerbaar, binnen een schooljaar.
Werktijd
Download invuldocument 2 van de pagina van fase 2, onder Taken. Neem invuldocument 1a (met de feedback) en jullie online bronnendocument erbij.
- Noteer wat je meeneemt uit de feedback op 1a en 1b.
- Stap 1: formuleer een eerste versie van je onderzoeksvraag. Is ze verklarend? Zo niet, herformuleer ze.
- Stap 2: toets ze aan de SMART-criteria, en schrijf een definitieve versie.
Komen er nieuwe vragen bij je op? Zoek er informatie over, en vul je online bronnendocument aan: met de CRAAP-test, een korte beschrijving, een verwijzing in de tekst en een APA-referentie.
Klaar met de les?
Download al je antwoorden van deze pagina als PDF. De PDF kan je indienen via de uploadzone in Smartschool, als je leerkracht dat gevraagd heeft. Heb je een antwoord aangepast nadat je de uitleg had geopend, dan staan je eerste antwoord en elke aanpassing erin.