Wat moet je kunnen?
- Een begrip uit je vraag definiëren met een bron, en meetbaar maken
- De onafhankelijke en de afhankelijke variabele van een experiment benoemen
- Een onderbouwde hypothese formuleren in de vorm ALS … DAN …
Vandaag
- Je maakt de begrippen uit je vraag meetbaar.
- Je beschrijft je onderzoeksontwerp: wie onderzoek je, wat verander je, wat meet je?
- Je formuleert je hypothese.
- Je werkt invuldocument 2 af (stap 3 tot 6), en dient het in.
Wat denk jij?
Bekijk de uitleg
Het eerste. Het heeft beslist wat "storend gedrag" precies is, en telt het. Iemand anders kan dezelfde telling herhalen, en komt dan tot ongeveer hetzelfde resultaat. Het tweede groepje laat het oordeel aan de leerkracht over: wat de ene leerkracht storend vindt, vindt de andere normaal. Dat is niet meetbaar.
Van vaag begrip naar meetbaar gedrag
Operationaliseren gebeurt in twee stappen:
- Je neemt een definitie over uit de literatuur, en je vermeldt de bron.
- Je beslist wat je precies wél en niét onder dat begrip laat vallen, en hoe je het meet of observeert.
| Begrip | Definitie die je overneemt (+ bron) | Hoe meet of observeer je het? |
|---|---|---|
| Ongewenst gedrag | "Kleine storingen, zoals leerlingen die door de les praten, gekke geluiden maken of anderen afleiden" (Kennisrotonde, 2025). | Praten met medeleerlingen terwijl de leerkracht aan het woord is. Elke keer dat het voorkomt, turf ik. |
| Positief bekrachtigen | "Het toevoegen van een aangename ervaring om gewenst gedrag te versterken, zoals het geven van aandacht, complimenten of materiële beloningen" (Vlaams Instituut Gezond Leven, z.d.). | Duimpjes, schouderklopjes en complimentjes geven wanneer een leerling gewenst gedrag stelt. |
Dit zijn echte bronnen. Zo zien hun APA-referenties eruit:
- Kennisrotonde. (2025, 24 juni). Wat kun je als docent doen om kleine storende gedragingen te voorkomen en te corrigeren? (VRAAG-2532). Geraadpleegd op 22 augustus 2026, van https://www.kennisrotonde.nl/vraag-en-antwoord/voorkom-storend-gedrag-in-de-klas
- Vlaams Instituut Gezond Leven. (z.d.). Bekrachtiging. Geraadpleegd op 22 augustus 2026, van https://www.gezondleven.be/gedragsveranderingstechnieken/bekrachtiging
Zoek je een bredere omschrijving van ongewenst gedrag, kijk dan ook bij Van Eck en Gerritsen (2025), Invloed van gedragsinterventies op leeropbrengsten, op onderwijskennis.nl.
Neem een definitie nooit over zonder de bron zelf gelezen te hebben, en pas de raadpleegdatum aan naar de dag waarop jij ze bekeek. Elke bron waaruit je een definitie haalt, voeg je toe aan je online bronnendocument, na de CRAAP-test.
Twee variabelen
Een experimenteel onderzoeksontwerp laat je nagaan of een oorzaak een gevolg heeft. Je creëert met opzet omstandigheden waarin die oorzaak wél aanwezig is, en vergelijkt ze met omstandigheden waarin ze niét aanwezig is.
- Onafhankelijke variabele (OV)
- het verschil dat jij met opzet creëert tussen de groepen. In het voorbeeld: het al dan niet positief bekrachtigen van gewenst gedrag door de leerkracht.
- Afhankelijke variabele (AV)
- wat jij meet om het effect van de OV na te gaan. In het voorbeeld: hoe vaak leerlingen onderling praten terwijl de leerkracht aan het woord is.
Het voorbeeld voluit. Een groep tieners wordt in twee groepen verdeeld. De ene groep krijgt les van een leerkracht die bewust positief bekrachtigt bij gewenst gedrag: complimentjes, duimpjes, schouderklopjes. De andere groep krijgt les van dezelfde leerkracht, maar nu zonder positieve bekrachtiging. Via observatie in beide klassen ga je na of er in de ene klas meer ongewenst gedrag voorkomt dan in de andere.
Bekijk de uitleg
De OV regel jij zelf: de ene groep studeert met muziek, de andere zonder. De AV meet je achteraf. Let op: "geslacht" of "sociale klasse" kan geen OV zijn in een experiment. Dat zijn kenmerken, geen ingrepen: je kunt ze niet zelf veranderen.
Je onderzoeksontwerp
Wat je in de lessen statistiek leert, heb je hier nodig.
- De populatie is de groep waarover je uitspraken wil doen. De steekproef is wie je daar effectief van onderzoekt. Het aantal deelnemers heet de steekproefgrootte (n): hoe kleiner n, hoe groter je foutmarge.
- Een aselecte steekproef geeft iedereen uit de populatie evenveel kans om deel te nemen. Op school lukt dat bijna nooit. Dat is aanvaardbaar, zolang je het eerlijk benoemt in je rapport.
- Je hebt een experimentele groep (met de ingreep) en een controlegroep (zonder). Zorg dat die groepen zo vergelijkbaar mogelijk zijn.
- Ethiek: hoe vraag je toestemming? Hoe bescherm je de privacy? Kan iemand schade ondervinden?
Tel je hoe vaak iets voorkomt, of hoeveel deelnemers voor A kiezen? Dat zijn discrete gegevens: daarmee kun je later nagaan of je resultaat door toeval verklaard kan worden. Meet je een waarde op een schaal (een score, een tijd)? Dat zijn continue gegevens: daarmee bereken je een gemiddelde en een standaardafwijking, maar het echte toetsen wordt moeilijker. Twijfel je? Kies voor tellen.
De hypothese
Een hypothese is een onderbouwde verwachting over het resultaat van je eigen onderzoek. Ze is geen gok: je baseert ze op wat je in de literatuur vond. Blijkt uit eerder onderzoek dat positieve bekrachtiging het gedrag van leerlingen verbetert, dan mag je iets gelijkaardigs verwachten.
Je formuleert ze het makkelijkst als ALS … DAN …:
| ALS … (de ingreep die jij doet) | DAN … (wat je zult meten als je verwachting klopt) |
|---|---|
| ... leerlingen regelmatig positief bekrachtigd worden wanneer ze tijdens de les gewenst gedrag stellen, | ... zullen zij minder vaak met elkaar praten terwijl de leerkracht aan het woord is, dan wanneer er geen positieve bekrachtiging is. |
Wat achter ALS staat, is je onafhankelijke variabele. Wat achter DAN staat, je afhankelijke variabele. Verwijs bij je hypothese naar minstens twee bronnen uit je bronnendocument, die bij voorkeur hetzelfde zeggen.
Twee soorten hypothesen. Wat je hierboven schrijft, is je onderzoekshypothese. In de lessen statistiek schrijf je dezelfde verwachting in twee delen:
- de nulhypothese (H₀) zegt dat er niets aan de hand is: geen effect, geen verschil;
- de alternatieve hypothese (H₁) zegt dat er wél een effect is. Dat is precies jouw ALS … DAN.
In het voorbeeld zegt H₀ dat leerlingen even vaak praten met als zonder positieve bekrachtiging; H₁ zegt dat ze minder praten wanneer ze bekrachtigd worden. Bij de analyse van je gegevens ga je na of je H₀ mag verwerpen.
Bekijk de uitleg
Bijvoorbeeld: ALS leerlingen woorden Frans studeren met achtergrondmuziek, DAN onthouden zij er minder dan leerlingen die in stilte studeren. H₀: leerlingen die met muziek studeren, onthouden evenveel woorden als leerlingen die in stilte studeren. Je hypothese kan ook de andere kant op gaan: wat je verwacht, hangt af van wat je in de literatuur vond.
Werktijd
Werk invuldocument 2 af:
- Stap 3: definieer en operationaliseer de begrippen uit je vraag, met een bron.
- Stap 4: beschrijf je onderzoeksontwerp. Kruis aan of je telt of meet.
- Stap 5: formuleer je hypothese als ALS … DAN …, met minstens twee bronnen.
- Stap 6: vul je online bronnendocument aan, en plak de link.
Overloop de checklist en het rooster achteraan voor je indient.
Klaar met de les?
Download al je antwoorden van deze pagina als PDF. De PDF kan je indienen via de uploadzone in Smartschool, als je leerkracht dat gevraagd heeft. Heb je een antwoord aangepast nadat je de uitleg had geopend, dan staan je eerste antwoord en elke aanpassing erin.