S&P 3HW - H4 les 3: Piaget: schema's en adaptatie

Wat moet je kunnen?

Wat denk jij?

Hoe zeker ben je van je antwoord?
Bekijk de uitleg

De peuter kent honden: harige dieren met vier poten. Een paard is ook een harig dier met vier poten, dus past het in zijn idee van "hond". Pas als iemand hem zegt dat het een paard is, past hij dat idee aan. Precies zo leren kinderen volgens Jean Piaget: daarover gaat deze les.

Jean Piaget

Zwart-witfoto in een zaal vol mensen: Jean Piaget, een oudere man met een bril en wit haar, zit op de eerste rij naast koningin Juliana van Nederland, die een hoed en een bril draagt.
Jean Piaget in 1972 in Amsterdam, met koningin Juliana, toen hij de Erasmusprijs kreeg. Foto: Anefo (1972), Wikimedia Commons, publiek domein (CC0).

Jean Piaget (1896–1980) was een Zwitserse ontwikkelingspsycholoog. Hij onderzocht hoe het denken van kinderen zich ontwikkelt. Volgens Piaget is een kind een actieve onderzoeker: door zijn omgeving waar te nemen en ermee te spelen, bouwt het zelf zijn kennis op. Een kind heeft dus een interessante omgeving nodig, waarin het veel kan ontdekken.

Schema's

Een schema is een idee van hoe de werkelijkheid in elkaar zit.

Bijvoorbeeld:

Schema's aanpassen

Merkt een kind dat een schema niet klopt of niet volstaat, dan past het zijn schema aan. Dat heet adaptatie. Adaptatie gebeurt op twee manieren:

Assimilatie
het kind gebruikt een bestaand schema in een nieuwe situatie. Bijvoorbeeld: de buren hebben ook een harig dier met vier poten. "Dat is ook een hond!"
Accommodatie
het schema past niet meer, en het kind past het aan of maakt een nieuw schema. Bijvoorbeeld: de kat van een vriendje is ook harig en heeft vier poten, maar blaft niet. "Een kat is geen hond."

Zo verloopt leren volgens Piaget in een cirkel. Het kind is in evenwicht: zijn schema's werken. Dan komt het iets nieuws tegen en raakt het in onevenwicht. Door assimilatie en accommodatie past het zich aan, tot het een nieuw evenwicht bereikt, op een hoger niveau.

Een lijn die het leren volgens Piaget toont. Links loopt ze vlak: evenwicht, je schema's werken. Dan komt er iets nieuws dat niet past, en de lijn schokt op en neer: onevenwicht. Daarna stijgt ze: adaptatie. Rechts loopt ze weer vlak, maar hoger: een nieuw evenwicht, op een hoger niveau. Onder de lijn de twee manieren van adaptatie. Assimilatie: een bestaand schema gebruiken in een nieuwe situatie, bijvoorbeeld "dat is ook een hond!" bij het harige dier van de buren. Accommodatie: het schema aanpassen of een nieuw schema maken, bijvoorbeeld "een kat is geen hond", want de kat blaft niet.
Schema: gemaakt door Claude (Anthropic)

Vier fasen

Piaget verdeelt de cognitieve ontwikkeling in vier fasen:

Leeftijd Fase
0 tot 2 jaar Sensomotorische fase
2 tot 7 jaar Preoperationele fase
7 tot 12 jaar Concreet-operationele fase
Vanaf 12 jaar Formeel-operationele fase

In dit hoofdstuk bestudeer je de eerste fase, de sensomotorische fase: in les 4. De andere fasen komen in de volgende hoofdstukken.

Oefenen

Is dit assimilatie of accommodatie? Sleep het juiste woord naar elke situatie, en leg daarna in één zin uit waarom.

  1. Noor kan uit een beker drinken. Ze krijgt een nieuwe beker met een andere kleur, en drinkt er meteen uit.

  2. Ayoub denkt dat alles wat rond is, kan rollen. Hij duwt tegen een ronde koek die plat op tafel ligt: die rolt niet. Nu weet hij dat niet alles wat rond is, rolt.

  3. Een baby schudt zijn rammelaar om geluid te maken. Hij krijgt een sleutelbos, en schudt ook die.

  4. Een kleuter noemt elke man met een baard "opa". Hij leert dat niet elke man met een baard een opa is.

  5. Een peuter kan blokken in een doos gooien. Hij gooit nu ook zijn knuffels in de doos.

Vergelijk je uitleg
Situatie Proces Waarom?
Noor Assimilatie Haar schema "uit een beker drinken" werkt ook voor de nieuwe beker.
Ayoub Accommodatie Zijn schema klopt niet, en hij past het aan.
De baby Assimilatie Hij gebruikt zijn bestaande schema "schudden geeft geluid" bij iets nieuws.
De kleuter Accommodatie Hij past zijn schema "man met baard = opa" aan.
De peuter Assimilatie Hij gebruikt zijn schema "iets in de doos gooien" bij nieuwe voorwerpen.
Bekijk de uitleg

"Grote hond!" is assimilatie: de peuter gebruikt zijn bestaande schema "hond" bij een nieuw dier. Leert hij dat het een paard is, dan is dat accommodatie: hij past zijn schema aan, of maakt een nieuw schema "paard". Zo bereikt hij een nieuw evenwicht.