S&P 3HW - H6 les 1: Risicovol spelen

Wat moet je kunnen?

Wat denk jij?

Hoe zeker ben je van je antwoord?
Bekijk de uitleg

Een beetje wel, en een beetje niet. Een boom is natuurlijk geen speeltuin: een kind kan vallen. Maar wie nooit iets spannends mag proberen, leert ook niet inschatten wat hij kan, en wat te gevaarlijk is. Onderzoekers noemen dit risicovol spelen, en ze zien er veel voordelen in. Daarover gaat deze les.

Een kleuter in beweging

Een kleuter beweegt al veel vloeiender dan een peuter. Hij leert springen, zwemmen, een bal vangen, fietsen en op één been staan: hij heeft steeds meer controle over zijn evenwicht. Een kleuter van vijf jaar kan tijdens het rennen plots stoppen of omkeren. Een peuter lukt dat nog niet. Ook de fijne motoriek gaat vooruit: knippen, plakken, een jas dichtknopen, zelf naar het toilet gaan.

Risicovol spelen

Risicovol spelen is spelen waarbij een kind zich kan bezeren, of waarbij het zijn angst overwint.

Vallen, een schram, vuile kleren: het hoort erbij. Maar risicovol spelen is niet hetzelfde als gevaarlijk spelen. De bedoeling is net dat een kind al spelend leert inschatten wat het kan, en wat (nog) niet. Een volwassene houdt een oogje in het zeil, maar neemt niet alles over.

Er zijn acht vormen van risicovol spelen:

Vorm Voorbeeld
Spelen op hoogte in een boom of op een klimrek klimmen
Spelen met snelheid zo hard mogelijk fietsen, van een helling rollen
Spelen met gevaarlijke voorwerpen timmeren, met een echt mes fruit snijden
Spelen op gevaarlijke plekken over een boomstam een beekje oversteken, bij een kampvuur
Stoeispelen ravotten, worstelen, kussengevecht
Spelen met impact van een muurtje springen, botsen met een skelter
Spelen uit het zicht verstoppertje, alleen een stukje gaan verkennen
Plaatsvervangend risico kijken hoe een ouder kind iets spannends doet

Lasso (2024): Risicovol spel (pdf)

Een dag met Simon (4 jaar)

In deze video volg je Simon, een kleuter van vier jaar: in de klas, op de speelplaats, in het park en thuis. Kinderpsychiater Peter Adriaenssens legt uit wat je ziet. In de volgende lessen kom je nog terug op Simon.

Speel de video af (YouTube)
Klasse. (2011, 12 oktober). Groei! 1: 4 jaar [Video]. YouTube.
Hoe zeker ben je van je antwoord?
Bekijk de uitleg
  • Hoogte: Simon klimt op een speeltuig in de speeltuin (0:46). Op de speelplaats klimmen kinderen op de muur (4:22). In het park klimt Simon op het klimrek, ook al is hij bang (8:26).
  • Stoeispelen: twee kinderen speelvechten op de speelplaats (4:22).
  • Gevaarlijke voorwerpen: Simon wil zelf zijn worst snijden met een mes. Papa legt zijn hand over die van Simon, en snijdt mee (11:16).

Ook de juf en de mama spelen een rol: ze houden een oogje in het zeil, maar nemen niet alles over.

Hoe zeker ben je van je antwoord?
Bekijk de uitleg
  • Grove motoriek: klimmen op het speeltuig en het klimrek (0:46, 8:26), rennen door de slaapkamer (8:26), dribbelen met een basketbal (11:16).
  • Fijne motoriek: knippen en plakken voor een collage (2:08), met de vingers voelen in de voeldoos (5:39), een worst snijden (11:16).

Bij het knippen zegt Peter Adriaenssens dat de ogen en de handen leren samenwerken: een voorbereiding op het leren schrijven. En wie het nog moeilijk heeft, zoals Charlie, heeft vooral geduld nodig.

Goed voor alle domeinen

Risicovol spelen stimuleert alle ontwikkelingsdomeinen tegelijk:

Motoriek
het kind maakt moeilijke, beheerste bewegingen, en leert zijn evenwicht bewaren.
Cognitief
het leert gevaren inschatten, en zoekt oplossingen: hoe kom ik veilig weer naar beneden?
Socio-emotioneel
het overwint zijn angst, maakt zelf keuzes, en verwerft een plaats in de groep ("Kijk, ik durf het!").
Speel de video af (YouTube)
Klasse. (2011, 12 oktober). Groei! 1: 4 jaar [Video]. YouTube.
Hoe zeker ben je van je antwoord?
Bekijk de uitleg
  • Motorisch: Simon zet stapje voor stapje, en moet zijn evenwicht bewaren op het klimrek.
  • Cognitief: hij schat het gevaar in ("Ik ga eraf vallen!"), en ontdekt dat hij het toch kan.
  • Socio-emotioneel: hij overwint zijn angst. Mama houdt eerst zijn voeten vast en moedigt hem aan ("Kijk eens hoe stevig je staat!"). Peter Adriaenssens: het kind voelt "een ouder gelooft in mij". Even later staat Simon helemaal alleen op het klimrek.

De motoriek stimuleren

Hoe help je een kleuter om veel en goed te bewegen?

Leuke activiteiten zijn bijvoorbeeld spelen in een speelbos, een hindernissenparcours bouwen, zwemmen, dansen, fietsen, eerste spelletjes met regels (tikkertje, verstoppertje), bouwen met blokken, knutselen (knippen en plakken), en een voeldoos (een doos met voorwerpen om op de tast te raden): goed voor de fijne motoriek én de sensoriek.

Oefenen

Welke vorm van risicovol spelen is dit?

  1. Nora en haar broer stoeien op de matras.

  2. Ilyas fietst zo snel mogelijk de helling af.

  3. Jade klimt tot op de bovenste sport van het klimrek.

  4. Adam zaagt samen met zijn opa een plankje door.

  5. Lena verstopt zich achter de struiken, waar niemand haar ziet.

  6. Sami kijkt ademloos hoe zijn grote zus van de hoge duikplank springt.

Bekijk de uitleg

Bij elke vorm kan het kind zich een beetje bezeren, of moet het zijn angst overwinnen. Juist daardoor leert het risico's inschatten.

Bekijk een voorbeeld

Bijvoorbeeld:

  • een heuveltje om op te klimmen en af te rollen (grove motoriek; hoogte en snelheid);
  • boomstammen om over te balanceren (evenwicht; hoogte);
  • een zandbak met schepjes en emmers (fijne motoriek);
  • struiken om je achter te verstoppen (uit het zicht);
  • een fietsparcours met bochten (grove motoriek; snelheid).