Wat moet je kunnen?
- Het begrip persoonlijk referentiekader definiëren
- De vijf onderdelen van een referentiekader opnoemen en uitleggen
- Bij een reactie het onderdeel van het referentiekader herkennen dat erachter zit
Wat denk jij?
Lees de zes situaties. Hoe zou jij reageren?
- Op de speelplaats vind je een portefeuille met 50 euro en een identiteitskaart erin.
- Een klasgenoot vraagt of hij jouw huiswerk mag overschrijven, want hij had gisteren geen tijd.
- Je bent uitgenodigd op een verjaardagsfeest op vrijdagavond. Maandag heb je een grote toets.
- In het park komt een grote hond zonder leiband op je af gelopen.
- Aan tafel zegt je oom: "Jongeren van vandaag klagen te veel. Wij hadden het veel moeilijker."
- Je ziet in de winkel een T-shirt dat je mooi vindt. Op het etiket staat dat het gemaakt is in een fabriek in Bangladesh.
Bekijk de uitleg
Er is geen juist antwoord. Wat wel opvalt: in dezelfde situatie reageert niet iedereen hetzelfde. En als je vraagt waarom, hoor je heel verschillende redenen.
- De ene brengt de portefeuille naar het secretariaat (norm), omdat eerlijkheid voor hem een belangrijke waarde is. Een ander houdt het geld, omdat "wie vindt, mag houden". Dat is een overtuiging.
- Wie ooit door een hond gebeten werd (ervaring), schrikt veel meer dan wie zelf een hond heeft.
- Wie weet hoe kleren in sommige fabrieken gemaakt worden (kennis), twijfelt misschien om het T-shirt te kopen.
- ...
Die verschillen komen uit je persoonlijk referentiekader. Daarover gaat deze les.
Wat is een referentiekader?
Iedereen kijkt naar de wereld door een bril die gekleurd is door wat hij al meegemaakt en geleerd heeft. Die bril heet je referentiekader.
Je persoonlijk referentiekader is het geheel van waarden, normen, opvattingen en overtuigingen, kennis en ervaringen dat je tijdens je leven opbouwt. Het bepaalt mee hoe je je omgeving waarneemt en beoordeelt.
Je referentiekader is nooit "af". Elke nieuwe ervaring, elk gesprek en alles wat je leert, kan het een beetje veranderen. Een kind van zes kijkt anders naar de wereld dan een jongere van zestien, en die kijkt weer anders dan een grootouder van tachtig.
De vijf onderdelen
Je kent waarden en normen al uit het derde jaar. Samen met drie andere onderdelen vormen ze je referentiekader.
- Waarde
- iets wat je belangrijk of nastrevenswaardig vindt. Bijvoorbeeld: eerlijkheid, vrijheid, gezondheid, respect voor ouderen.
- Norm
- een gedragsregel die zegt hoe je je hoort te gedragen. Een norm volgt vaak uit een waarde. Bijvoorbeeld: je geeft gevonden geld terug (uit de waarde eerlijkheid); je staat recht voor een oudere op de tram.
- Overtuiging
- wat je denkt dat waar of juist is, ook als je het niet kunt bewijzen. Bijvoorbeeld: "Met hard werken kom je er altijd", "Vaccins zijn veilig", "Er bestaat een leven na de dood".
- Kennis
- wat je weet en geleerd hebt, op school, thuis of via de media. Bijvoorbeeld: je weet hoe een virus zich verspreidt, je weet hoe je een band van je fiets herstelt.
- Ervaring
- wat je zelf meegemaakt hebt, goed of slecht. Bijvoorbeeld: je werd ooit door een hond gebeten; je werd goed geholpen door een leerkracht.
Een waarde is iets wat je belangrijk vindt (eerlijkheid). Een norm is een regel voor wat je doet (geld teruggeven). Vraag je af: kun je het doen? Dan is het een norm.
Een bril die je niet ziet
Het lastige aan een bril: je ziet hem zelf niet. Je referentiekader voelt niet aan als "mijn mening", maar als "zo is het nu eenmaal". Pas als je iemand ontmoet die anders reageert, merk je dat jij ook door een bril kijkt.
Daarom is het nuttig om te weten hoe je referentiekader eruitziet: zo begrijp je beter waarom anderen anders reageren dan jij.
Bekijk een voorbeeld
"Ik zou de portefeuille naar het secretariaat brengen. Daarachter zit de waarde eerlijkheid, en de norm dat je iets wat niet van jou is, teruggeeft. Ik heb ook een ervaring: ik ben zelf eens mijn gsm verloren en was heel blij dat iemand hem terugbracht."
Vaak zitten er meerdere onderdelen achter één reactie. Dat is normaal: ze hangen samen.
Oefenen
Bekijk de uitleg
- Waarde: gelijke kansen is iets wat Sara belangrijk vindt.
- Norm: schoenen uitdoen en een hand geven zijn gedragsregels: je kunt ze doen.
- Overtuiging: Yassin denkt dat het waar is, maar het is een mening, geen vaststaand feit.
- Kennis: Lien weet iets wat onderzoek aantoont.
- Ervaring: Milan heeft het zelf meegemaakt, en dat stuurt nu zijn gedrag.
Klaar met de les?
Download al je antwoorden van deze pagina als PDF. De PDF kan je indienen via de uploadzone in Smartschool, als je leerkracht dat gevraagd heeft. Heb je een antwoord aangepast nadat je de uitleg had geopend, dan staan je eerste antwoord en elke aanpassing erin.