Wat moet je kunnen?
- De formule van Lewin uitleggen en toepassen
- Interne en externe factoren herkennen die gedrag beïnvloeden
Wat denk jij?
Aan een druk kruispunt staat een oudere man met een wandelstok. Hij kijkt onzeker naar de auto's, en durft niet over te steken.
Bekijk de uitleg
Waarschijnlijk niet. De ene helpt meteen, de andere wacht af of de man het zelf wil, een derde merkt hem niet eens op, omdat hij met zijn gsm bezig is. In dezelfde situatie reageert iedereen anders: iedereen geeft een eigen betekenis aan dezelfde prikkel (hoofdstuk 1 en 6). Maar ook de situatie speelt mee: heb je haast, is het donker, zijn er nog andere mensen?
Persoon en omgeving
De Duits-Amerikaanse psycholoog Kurt Lewin vatte het samen in een eenvoudige formule.
De formule van Lewin: gedrag (G) is het resultaat van een wisselwerking tussen de persoon (P: zijn persoonlijkheid, zijn kenmerken) en de omgeving (O: de situatie): G = P × O.
Toegepast op de oudere man aan het kruispunt:
- Omgeving: een oudere man die wacht, druk verkeer, misschien andere voorbijgangers.
- Persoon: je vriendelijkheid, je behulpzaamheid, je respect voor zijn zelfstandigheid, je haast.
- Gedrag: je helpt hem oversteken, of je doet dat bewust niet, omdat je hem niet als hulpeloos wilt behandelen.
Het "maal" in de formule is belangrijk: het is geen optelsom. Een behulpzame persoon helpt niet in elke situatie, en in een noodsituatie helpt soms ook iemand die dat anders nooit zou doen.
Interne en externe factoren
Je kent veel van die factoren al uit de vorige hoofdstukken.
| Interne factoren (in de persoon) | Externe factoren (in de omgeving) |
|---|---|
| motivatie (H3), emoties (H4), persoonlijkheid en temperament, zelfbeeld, kwetsbaarheid (H5) | opvoeding en onderwijs, media (H1), cultuur, groepsdruk (les 6), de situatie zelf |
Een extreem voorbeeld van hoe beide samenspelen, zijn de hikikomori in Japan: jongeren en volwassenen die zich maanden of jaren in hun kamer opsluiten, en niet meer naar school of het werk gaan. Volgens schattingen van de Japanse overheid gaat het om meer dan een miljoen mensen.
In Japan is de druk om te presteren op school en op het werk heel groot. Wie opvalt, of faalt, brengt schande over zichzelf en zijn familie. Sommige hikikomori zijn heel gevoelig, en werden gepest of faalden voor een examen.
Bekijk de uitleg
- Interne factoren: een gevoelig temperament, faalangst (H3), een laag zelfbeeld, psychische kwetsbaarheid (H5).
- Externe factoren: de prestatiedruk in de Japanse samenleving, normen die zeggen dat je niet mag opvallen of falen (cultuur, hoofdstuk 8), pesten, een familie die zich schaamt.
Het is de wisselwerking die het gedrag verklaart: niet elke gevoelige Japanse jongere wordt een hikikomori, en niet elke jongere die gepest wordt.
Oefenen
Bekijk de uitleg
Intern: emoties (Lisa) en motivatie (Mehdi) zitten in de persoon. Extern: socialisatie in de jeugdbeweging (Arne) en de media (de campagne) komen uit de omgeving.
Klaar met de les?
Download al je antwoorden van deze pagina als PDF. De PDF kan je indienen via de uploadzone in Smartschool, als je leerkracht dat gevraagd heeft. Heb je een antwoord aangepast nadat je de uitleg had geopend, dan staan je eerste antwoord en elke aanpassing erin.