S&P 4HW - H8 les 1: Wat is cultuur?

Wat moet je kunnen?

Wat denk jij?

Hoe zeker ben je van je antwoord?
Bekijk de uitleg

Veel mensen denken bij cultuur eerst aan kunst: een museum, een concert, een toneelstuk, een boek. Anderen denken aan gewoonten: wat je eet, welke feesten je viert, welke taal je spreekt, hoe je iemand begroet.

Beide zijn juist, maar sociologen gebruiken het woord in een veel bredere betekenis. Dat ontdek je in deze les.

Cultuur in de volksmond

In het dagelijks leven bedoelen we met cultuur meestal kunst: de cultuurpagina van de krant, het cultuurcentrum van je gemeente. Dat is de enge betekenis van het woord. Daarin maken mensen vaak nog een onderscheid:

Cultuur met een grote C
kunst die als "hoog" of elitair geldt, en die vooral een kleinere groep kenners bereikt. Bijvoorbeeld: een opera in De Munt, een schilderij van Rubens, klassieke muziek, de gedichten van Heinrich Heine.
Cultuur met een kleine c
populaire kunst, die een groot publiek bereikt. Bijvoorbeeld: een hit van Beyoncé, een Netflixserie, Pokémon, een stripverhaal, schlagers.

Die grens is niet vast. Strips en hiphop golden lang als "kleine c", en hangen nu in musea. En wie bepaalt eigenlijk wat "hoog" is? Vaak de groep met de meeste invloed in een samenleving (les 3).

Cultuur in de sociologie

Sociologen gebruiken het woord in een veel bredere betekenis. Voor hen is cultuur alles wat mensen niet van nature hebben, maar van elkaar leren: hoe je eet, praat, je kleedt, feest viert, wat je belangrijk vindt, wat je gelooft.

Cultuur is het geheel van wat een groep mensen deelt, leert en doorgeeft aan de volgende generatie: hun taal, waarden, normen, gewoonten, overtuigingen, kennis, kunst en voorwerpen.

Honger hebben is natuur: iedereen heeft het. Wat je eet, met welk bestek (of met je handen), en wanneer, is cultuur: dat verschilt van groep tot groep, en je leert het via socialisatie (hoofdstuk 1, les 4).

De tien cultuurcomponenten

Om culturen te beschrijven en te vergelijken, delen sociologen cultuur op in componenten:

Component Wat? Voorbeeld
Recht De geschreven wetten en regels, met straffen Het verkeersreglement, de leerplicht
Godsdienst Het geloof in iets bovennatuurlijks, met eigen verhalen en voorschriften Christendom, islam, jodendom, boeddhisme
Materiële voorwerpen Alles wat mensen maken en gebruiken Een gsm, een fiets, kleren, een huis
Rituelen Vaste handelingen met een symbolische betekenis Een verjaardag vieren, iemand een hand geven
Kunst Wat mensen maken om iets uit te drukken of om mooi te zijn Muziek, film, schilderkunst, dans
Instituties Vaste, georganiseerde manieren om iets te regelen in de samenleving Het gezin, de school, het huwelijk
Waarden en normen Wat je belangrijk vindt, en de regels die daaruit volgen Respect, en "je onderbreekt iemand niet"
Symbolen Iets wat voor iets anders staat Een vlag, een trouwring, een emoji
Wetenschap en techniek Kennis over de wereld, en de manier om ze te gebruiken Vaccins, het internet
Taal Woorden en tekens om met elkaar te communiceren Nederlands, Frans, Arabisch, gebarentaal

Een paar componenten ken je al. Waarden en normen zag je in hoofdstuk 1 (les 1). Drie andere krijgen hier een definitie:

Een ritueel is een vaste reeks handelingen met een symbolische betekenis, die mensen samen uitvoeren op een bepaald moment.

Een symbool is een teken, voorwerp of gebaar dat voor iets anders staat, en waarvan de betekenis afgesproken is binnen een groep.

Een institutie is een vaste, georganiseerde manier waarop een samenleving iets belangrijks regelt, met eigen regels en rollen, zoals het gezin, de school of de rechtbank.

Een symbool werkt alleen als de groep de betekenis kent. Een duim omhoog betekent bij ons "goed gedaan"; in sommige landen is het een belediging.

Oefenen

Bij welke cultuurcomponent hoort elk voorbeeld het best?

  1. Bij een eerste afspraak geef je iemand een hand.

  2. Een vlag met drie verticale banen: zwart, geel en rood.

  3. Je mag pas met 18 jaar met de auto rijden.

  4. Jongeren in Brussel begroeten elkaar met "wesh".

  5. Een smartphone met een vouwbaar scherm.

  6. Kinderen leren lezen en schrijven op school, van een juf of meester.

  7. Een graffitikunstenaar beschildert een muur in Anderlecht.

  8. Vrijheid van meningsuiting is belangrijk.

Bekijk de uitleg
  • Een hand geven is een ritueel: een vaste handeling met een betekenis (respect, kennismaken).
  • De Belgische vlag is een symbool: ze staat voor het land.
  • De rijleeftijd staat in de wet: recht.
  • "Wesh" is taal: een woord dat jongeren in een groep met elkaar delen.
  • De smartphone is een materieel voorwerp.
  • De school is een institutie: een vaste, georganiseerde manier om kinderen te vormen, met eigen regels en rollen.
  • Graffiti is kunst (ook al is het niet altijd toegelaten).
  • Vrijheid van meningsuiting is een waarde.