S&P 4HW - H8 les 2: Culturen vergelijken, en rituelen

Wat moet je kunnen?

Wat denk jij?

Hoe zeker ben je van je antwoord?
Bekijk de uitleg

Bijna elk feest heeft vaste onderdelen: speciale kleren, eten dat je alleen dan eet, vaste woorden of liederen, mensen die je dan altijd ziet. Die vaste handelingen zijn rituelen (les 1). Ze tonen wie erbij hoort, en wat de groep belangrijk vindt.

Je hoeft in de klas niets te vertellen over je eigen familie als je dat niet wilt: een feest dat je kent uit een film of van vrienden, mag ook.

Een andere cultuur door de bril van de componenten

Met de tien cultuurcomponenten kun je twee culturen stap voor stap vergelijken. Zo vermijd je dat je blijft hangen bij één opvallend verschil.

In een reportage reist Zelfa met een cameraploeg naar de Iraakse stad Najaf, waar ze vandaan komt.

Vul de tabel in tijdens of na het fragment: wat zie je bij elke component in Najaf, en wat is een voorbeeld uit België?

ComponentIn de reportage (Najaf)In België
Godsdienst
Recht
Taal
Rituelen
Normen
Symbolen
Bekijk het juiste antwoord
Component In de reportage (Najaf) In België
Godsdienst Een bezoek aan een moskee, waar Zelfa bidt; Koranverzen op de autoradio. Een kerk of moskee bezoeken; in een kerk is het meestal stil. In de auto luisteren we vaak naar de radio.
Recht Bij checkpoints moet de camera uit, en worden auto's en mensen gecontroleerd. Auto's worden alleen gecontroleerd bij een politiecontrole.
Taal Arabisch, ook op affiches en op de graven. Nederlands, Frans en Duits, ook op de borden langs de snelweg.
Rituelen Als Zelfa vertrekt, gooit haar broer water achter haar, voor een veilige terugkeer. Bij een lang afscheid geven we een kus of een knuffel.
Normen Vrouwen dragen in de stad een zwart gewaad; Zelfa doet een hoofddoek om. In een kerk zijn we stil en dragen we niet te blote kleren.
Symbolen De Iraakse vlag. De Belgische vlag.

Waarom rituelen?

Rituelen zijn er in elke cultuur. Ze hebben belangrijke functies:

Een speciale soort zijn de rituelen bij een grote overgang in je leven. De Franse antropoloog Arnold van Gennep beschreef ze al in 1909.

Een overgangsritueel is een ritueel dat iemand van de ene fase of positie in het leven naar een andere brengt, zoals van kind naar volwassene, of van ongehuwd naar gehuwd.

Volgens Van Gennep heeft elk overgangsritueel drie fasen:

  1. Scheiding: je verlaat je oude positie (je neemt afscheid van je klas, je trekt speciale kleren aan).
  2. Overgang: een tussenfase, waarin je niet meer het oude en nog niet het nieuwe bent (de ceremonie zelf, een periode van voorbereiding).
  3. Opname: je wordt in je nieuwe positie opgenomen, en de groep erkent dat (een feest, felicitaties, een nieuwe naam of titel).

Voorbeelden bij ons: het lentefeest of de plechtige communie, een bar- of batmitswa, de proclamatie aan het einde van de middelbare school, een huwelijk, een begrafenis.

Honderd dagen voor het einde van het zesde jaar vieren de leerlingen van veel scholen "100 dagen": ze trekken verkleed door de school, en nemen een eerste keer afscheid. Aan het einde van het schooljaar volgt de proclamatie: ze krijgen hun diploma op een podium, voor hun familie, en daarna is er een feest.

Bekijk de uitleg

Het brengt de leerlingen van scholier naar volwassene (student of werkende).

  • Scheiding: 100 dagen, met het verkleden en een eerste afscheid van leerkrachten en klasgenoten.
  • Overgang: de laatste maanden en de examens: ze zijn bijna geen scholier meer, maar nog geen afgestudeerde.
  • Opname: de proclamatie: de school en de familie erkennen hen als afgestudeerd, met een diploma en een feest.

Vergelijken zonder te oordelen

Wie een andere cultuur bekijkt, ziet ze door de bril van zijn eigen referentiekader (hoofdstuk 1). Wat je gewoon vindt, lijkt "normaal"; wat anders is, lijkt al snel vreemd, of zelfs verkeerd.

Etnocentrisme is andere culturen beoordelen vanuit de waarden en normen van je eigen cultuur, en je eigen cultuur als de beste of de normale zien.

Sociologen proberen een andere cultuur eerst te begrijpen: waarom doen mensen dat, en wat betekent het voor hen? Dat betekent niet dat alles goed is: ook binnen een cultuur zijn mensen het niet eens, en sommige gewoonten botsen met de mensenrechten. Maar je oordeelt pas nadat je begrijpt.

Is deze uitspraak etnocentrisch of niet?

  1. "Met je handen eten is vies, ze moeten gewoon bestek gebruiken."

  2. "In Ethiopië eten veel mensen met de hand van één grote schotel: zo deel je de maaltijd."

  3. "Water gooien achter iemand die vertrekt, dat is toch bijgeloof."

  4. "Een kus geven bij het afscheid is bij ons een manier om te tonen dat je iemand graag ziet."

Bekijk de uitleg

De etnocentrische uitspraken gebruiken de eigen gewoonte als maatstaf ("gewoon bestek", "toch bijgeloof"), zonder te vragen wat de gewoonte betekent. De andere beschrijven wat mensen doen en wat het voor hen betekent. Merk op: ook onze kus bij het afscheid is een ritueel met een symbolische betekenis, net als het water achter de reiziger.