S&P 4HW - H8 les 3: Hoofdcultuur, subcultuur en tegencultuur

Wat moet je kunnen?

Wat denk jij?

Hoe zeker ben je van je antwoord?
Bekijk de uitleg

Misschien denk je aan gamers, skaters, k-popfans, drillrappers, voetbalsupporters, klimaatactivisten of mensen die alles over sneakers weten. Je herkent ze aan hun kleren, hun muziek, hun taal, hun plaatsen om af te spreken, of aan wat ze belangrijk vinden.

Zulke groepen delen een eigen cultuur, binnen de grotere cultuur van de samenleving. Sociologen noemen dat een subcultuur.

De dominante cultuur

In een kleine, traditionele samenleving delen bijna alle leden dezelfde waarden, normen, opvattingen en levensstijl. Ze geven die door via dezelfde instituties: het gezin, de godsdienst, de dorpsgemeenschap.

Hoe complexer en opener een samenleving, hoe meer variatie er is. In Brussel leven mensen met honderden verschillende achtergronden, talen en levensstijlen naast elkaar. Toch is er een cultuur die de toon zet.

De dominante cultuur (of hoofdcultuur) is de cultuur die de toon zet in een samenleving: op maatschappelijk, politiek en economisch vlak. Het is de cultuur van de groep met de meeste invloed, en niet noodzakelijk die van de meerderheid.

Bij ons is dat vaak de cultuur van de middenklasse: die bepaalt bijvoorbeeld wat als "beleefd" geldt, hoe een sollicitatiegesprek verloopt, en welke taal je op school spreekt.

Subculturen

Een subcultuur is een groep binnen een samenleving met eigen opvattingen, waarden of een eigen levensstijl, die afwijken van de dominante cultuur, maar die door de samenleving aanvaard worden.

Subculturen kunnen draaien rond een geloof, een hobby, een beroep, een afkomst of een leeftijd. Je kunt ook tot meerdere subculturen tegelijk behoren.

Jeugdculturen

Veel subculturen worden met jongeren geassocieerd. Dat is logisch: in de adolescentie zoek je wie je bent. Je probeert een eigen stijl uit, nieuwe vrienden, nieuwe muziek. Je groeit van "zijn zoals de anderen" naar "durven tonen wie je bent".

Jeugdculturen zoals we ze nu kennen, ontstonden in de jaren 1950, met de eerste "teenagers" en de rock-'n-roll. Drie veranderingen maakten dat mogelijk:

Tegenculturen

Een tegencultuur is een groep die de waarden en normen van de dominante cultuur bewust verwerpt, en er zich tegen afzet. Vaak is het een reactie tegen wie de macht heeft; soms overtreedt de groep daarbij de wet.

Voorbeelden: de hippies van de jaren 1960, die zich afzetten tegen de oorlog, het geld en de strakke burgerlijke normen; de punk van de jaren 1970; krakers, die leegstaande gebouwen bezetten om er te wonen; en hooligans, die geweld gebruiken rond voetbalwedstrijden.

De grens tussen een subcultuur en een tegencultuur is niet altijd scherp. Een subcultuur kan een tegencultuur worden, en omgekeerd: veel van wat de hippies wilden (vrijer omgaan met elkaar, aandacht voor het milieu) werd later gewoon.

Vanaf januari 2019 spijbelden duizenden Belgische scholieren op donderdag om in Brussel te betogen voor een beter klimaatbeleid, onder de naam Youth for Climate.

Bekijk de uitleg

Allebei een beetje, en dat is net het punt.

  • Subcultuur: ze deelden waarden (zorg voor het klimaat), een stijl en symbolen (borden, slogans), en de meeste mensen aanvaardden hun boodschap.
  • Tegencultuur: ze zetten zich af tegen de politici die volgens hen te weinig deden, en ze overtraden een regel: de leerplicht, door te spijbelen.

Zo zie je dat de grens niet altijd scherp is.

Waarom sub- en tegenculturen?

Sub- en tegenculturen hebben belangrijke functies voor hun leden:

Oefenen

Is dit de dominante cultuur, een subcultuur of een tegencultuur?

  1. Een groep gamers die elke vrijdag samen online speelt, met eigen woorden en grappen.

  2. Een groep die vindt dat de staat niet mag bestaan, en weigert belastingen te betalen.

  3. Op een sollicitatiegesprek kom je op tijd, geef je een hand en spreek je beleefd.

  4. Vegans die samen recepten delen en markten organiseren.

  5. Hooligans die na een match afspreken om met supporters van de andere ploeg te vechten.

Bekijk de uitleg
  • Gamers en vegans: eigen waarden of een eigen levensstijl, maar ze aanvaarden de regels van de samenleving, en de samenleving aanvaardt hen: subculturen.
  • De groep zonder staat en de hooligans: ze verwerpen de normen van de samenleving en overtreden de wet: tegenculturen.
  • Het sollicitatiegesprek: zo "hoort" het volgens de dominante cultuur.