Wat moet je kunnen?
- Uitleggen wat een dominante cultuur is, en waarom ze niet altijd de cultuur van de meerderheid is
- Subculturen en tegenculturen onderscheiden, met voorbeelden
- Uitleggen waarom jeugdculturen ontstonden, en welke functies sub- en tegenculturen hebben
Wat denk jij?
Bekijk de uitleg
Misschien denk je aan gamers, skaters, k-popfans, drillrappers, voetbalsupporters, klimaatactivisten of mensen die alles over sneakers weten. Je herkent ze aan hun kleren, hun muziek, hun taal, hun plaatsen om af te spreken, of aan wat ze belangrijk vinden.
Zulke groepen delen een eigen cultuur, binnen de grotere cultuur van de samenleving. Sociologen noemen dat een subcultuur.
De dominante cultuur
In een kleine, traditionele samenleving delen bijna alle leden dezelfde waarden, normen, opvattingen en levensstijl. Ze geven die door via dezelfde instituties: het gezin, de godsdienst, de dorpsgemeenschap.
Hoe complexer en opener een samenleving, hoe meer variatie er is. In Brussel leven mensen met honderden verschillende achtergronden, talen en levensstijlen naast elkaar. Toch is er een cultuur die de toon zet.
De dominante cultuur (of hoofdcultuur) is de cultuur die de toon zet in een samenleving: op maatschappelijk, politiek en economisch vlak. Het is de cultuur van de groep met de meeste invloed, en niet noodzakelijk die van de meerderheid.
Bij ons is dat vaak de cultuur van de middenklasse: die bepaalt bijvoorbeeld wat als "beleefd" geldt, hoe een sollicitatiegesprek verloopt, en welke taal je op school spreekt.
Subculturen
Een subcultuur is een groep binnen een samenleving met eigen opvattingen, waarden of een eigen levensstijl, die afwijken van de dominante cultuur, maar die door de samenleving aanvaard worden.
Subculturen kunnen draaien rond een geloof, een hobby, een beroep, een afkomst of een leeftijd. Je kunt ook tot meerdere subculturen tegelijk behoren.
Jeugdculturen
Veel subculturen worden met jongeren geassocieerd. Dat is logisch: in de adolescentie zoek je wie je bent. Je probeert een eigen stijl uit, nieuwe vrienden, nieuwe muziek. Je groeit van "zijn zoals de anderen" naar "durven tonen wie je bent".
Jeugdculturen zoals we ze nu kennen, ontstonden in de jaren 1950, met de eerste "teenagers" en de rock-'n-roll. Drie veranderingen maakten dat mogelijk:
- Meer welvaart: jongeren hadden eigen geld, en bedrijven gingen kleren, muziek en films speciaal voor hen maken.
- De democratisering van het onderwijs: veel meer jongeren bleven langer op school, samen met leeftijdsgenoten, in plaats van al op hun 14de te gaan werken.
- Meer vrije tijd: jongeren hadden tijd om af te spreken, uit te gaan en zich met hun stijl bezig te houden.
Tegenculturen
Een tegencultuur is een groep die de waarden en normen van de dominante cultuur bewust verwerpt, en er zich tegen afzet. Vaak is het een reactie tegen wie de macht heeft; soms overtreedt de groep daarbij de wet.
Voorbeelden: de hippies van de jaren 1960, die zich afzetten tegen de oorlog, het geld en de strakke burgerlijke normen; de punk van de jaren 1970; krakers, die leegstaande gebouwen bezetten om er te wonen; en hooligans, die geweld gebruiken rond voetbalwedstrijden.
De grens tussen een subcultuur en een tegencultuur is niet altijd scherp. Een subcultuur kan een tegencultuur worden, en omgekeerd: veel van wat de hippies wilden (vrijer omgaan met elkaar, aandacht voor het milieu) werd later gewoon.
Vanaf januari 2019 spijbelden duizenden Belgische scholieren op donderdag om in Brussel te betogen voor een beter klimaatbeleid, onder de naam Youth for Climate.
Bekijk de uitleg
Allebei een beetje, en dat is net het punt.
- Subcultuur: ze deelden waarden (zorg voor het klimaat), een stijl en symbolen (borden, slogans), en de meeste mensen aanvaardden hun boodschap.
- Tegencultuur: ze zetten zich af tegen de politici die volgens hen te weinig deden, en ze overtraden een regel: de leerplicht, door te spijbelen.
Zo zie je dat de grens niet altijd scherp is.
Waarom sub- en tegenculturen?
Sub- en tegenculturen hebben belangrijke functies voor hun leden:
- Ze geven een sociale identiteit: je weet bij welke groep je hoort, en wie de anderen zijn (de ingroup en de outgroup uit hoofdstuk 6).
- Ze geven groepsgevoel en solidariteit: je steunt elkaar.
- Ze geven een manier om je eigen identiteit te tonen, met een stijl: kleren, haarsnit, muziek, taal.
Oefenen
Bekijk de uitleg
- Gamers en vegans: eigen waarden of een eigen levensstijl, maar ze aanvaarden de regels van de samenleving, en de samenleving aanvaardt hen: subculturen.
- De groep zonder staat en de hooligans: ze verwerpen de normen van de samenleving en overtreden de wet: tegenculturen.
- Het sollicitatiegesprek: zo "hoort" het volgens de dominante cultuur.
Klaar met de les?
Download al je antwoorden van deze pagina als PDF. De PDF kan je indienen via de uploadzone in Smartschool, als je leerkracht dat gevraagd heeft. Heb je een antwoord aangepast nadat je de uitleg had geopend, dan staan je eerste antwoord en elke aanpassing erin.