Wat moet je kunnen?
- Een definitie geven van de term sociologie
- Psychologie en sociologie van elkaar onderscheiden
- Een waarde van een norm onderscheiden, en van elk een voorbeeld geven
Wat denk jij?
Wat zegt onderzoek?
Deze vraag behoort tot het domein van de sociologie, meer bepaald de demografie: de studie van de bevolking en hoe die verandert, bijvoorbeeld door geboortes, sterftes en migratie. Het gaat hier niet over één persoon, maar over een hele samenleving.
Statistiek Vlaanderen (2026): Geboorten
- In 2025 werden in Vlaanderen ongeveer 62.300 kinderen geboren. Dat zijn er 7.800 minder (-11%) dan in het topjaar 2010.
- Het geboortecijfer daalt sinds 2010 in alle drie de gewesten. In 2025 waren er per 1000 inwoners 9,0 geboortes in Vlaanderen, 8,7 in Wallonië en 10,9 in Brussel.
- Sinds 2020 sterven er in Vlaanderen elk jaar meer mensen dan er geboren worden (behalve in 2021).
- In steden worden meer kinderen geboren dan op het platteland. Antwerpen heeft het hoogste geboortecijfer van Vlaanderen (12,4 per 1000 inwoners).
Wat is sociologie?
Sociologie is de wetenschap die het gedrag van mensen in groep bestudeert. Je kunt het ook de wetenschap van het samenleven noemen. Een psycholoog vraagt zich af waarom één persoon zich op een bepaalde manier gedraagt. Een socioloog kijkt naar wat er gebeurt wanneer mensen samen in een groep leven.
Psychologie en sociologie vergeleken
| Psychologie | Sociologie |
|---|---|
| De wetenschap van het (overte en coverte) gedrag van mensen | De wetenschap van het gedrag van mensen in groep |
| Kijkt naar het individu | Kijkt naar de groep of de samenleving |
Kleine en grote groepen
Sociologen bestuderen groepen van elke grootte.
- Kleine groepen: de leden kennen elkaar persoonlijk. Bijvoorbeeld: een gezin, een vriendengroep of je klas.
- Grote groepen: de leden kennen elkaar niet allemaal, maar delen toch iets. Bijvoorbeeld: alle inwoners van België, een generatie of de supporters van een voetbalploeg.
Waarden en normen
Elke groep heeft dingen die ze belangrijk vindt, en regels over hoe je je gedraagt. Sociologen noemen dat waarden en normen.
| Waarde | Norm | |
|---|---|---|
| In het kort | Waarom je iets doet | Wat je doet (een gedragsregel) |
| Definitie | Iets wat een groep of samenleving heel belangrijk vindt. Je kunt het meestal in één woord zeggen. | Een gedragsregel waaraan je je houdt om te tonen dat je een bepaalde waarde belangrijk vindt. |
| Voorbeeld | Respect | In de klas praten we niet door elkaar, maar luisteren we naar wie aan het woord is. |
Oefenen: waarden en normen in het nieuws
Waarden en normen zie je niet alleen in de klas. Ook in het nieuws gaat het er vaak over, zonder dat de journalist die woorden gebruikt.
Lees de artikels hieronder, en kies er één.
Artikel 1: Gent krijgt Europese prijs voor strijd tegen discriminatie: meer dan 10.000 inwoners volgden omstaandersopleiding
De stad Gent kreeg in november 2026 een Europese prijs van een netwerk van steden die samen strijden tegen racisme. Gent doet sinds 2016 praktijktesten: twee kandidaten die alleen in afkomst of in een beperking van elkaar verschillen, reageren op dezelfde vacature of dezelfde huurwoning. Zo test de stad of werkgevers en verhuurders iedereen gelijk behandelen. Bij 766 geteste werkgevers gingen 118 dossiers naar Unia, de organisatie die discriminatie onderzoekt. Niet iedereen was daar blij mee: werkgevers vonden de aanpak te hard, en de stad pauzeerde de testen. Daarnaast volgden meer dan 10.000 Gentenaars een opleiding voor omstaanders: ze leerden hoe ze kunnen reageren als ze zien dat iemand gediscrimineerd wordt. Tegen 2031 wil de stad ook 100 stadsgebouwen beter toegankelijk maken voor mensen met een beperking.
Artikel 2: We trouwen steeds later: Belg geeft gemiddeld op zijn 31e pas het jawoord
In 2025 trouwden in België 47.701 koppels, ongeveer evenveel als het jaar ervoor. Wie voor het eerst trouwt, is gemiddeld bijna 32 jaar. Daarnaast lieten 37.278 mensen een wettelijke samenwoning registreren. Meer dan de helft van de samenwoningen die stopten, stopte omdat het koppel met elkaar trouwde. Drie op de honderd huwelijken waren tussen twee mannen of twee vrouwen. Twee op de drie huwelijken die in 2025 eindigden, eindigden niet door een scheiding, maar doordat een van de partners stierf: meestal na meer dan vijftig jaar samen.
VRT NWS (2026): We trouwen steeds later: Belg geeft gemiddeld op zijn 31e pas het jawoord
Artikel 3: Antipestbeleid in het lager: zo houdt OLVP Bornem alles oké
Een lagere school in Bornem met ongeveer 350 leerlingen wil dat elk kind zich goed voelt op school. Elke klas krijgt elke maand lessen over gevoelens, groepsdruk en grenzen stellen. In rollenspelen voelen de kinderen hoe het is om buitengesloten te worden. Op de speelplaats lopen leerkrachten rond in een fluohesje, zodat kinderen hen snel vinden. Kinderen kunnen een probleem op verschillende manieren melden, ook zonder hun naam. Gaat het mis, dan praat de school vooral met de groep, in plaats van meteen te straffen.
Klasse (2026): Antipestbeleid in het lager: zo houdt OLVP Bornem alles oké
Bekijk een mogelijk antwoord
Let op het verschil: een waarde zeg je meestal in één woord (gelijkheid, vrijheid, respect), en zegt waarom. Een norm is een gedragsregel, en zegt wat je doet.
In de tabel zie je welke waarden en normen je in elk artikel kunt vinden. Vergelijk met wat jij vond.
| Artikel | Waarden | Normen |
|---|---|---|
| 1. Gent krijgt Europese prijs voor strijd tegen discriminatie: meer dan 10.000 inwoners volgden omstaandersopleiding | gelijkheid, respect, inclusie | Een werkgever kiest een kandidaat op basis van wat hij kan, niet op basis van zijn afkomst. Een verhuurder geeft iedereen dezelfde kans op een woning. Zie je dat iemand gediscrimineerd wordt, dan kijk je niet weg, maar reageer je. Een openbaar gebouw moet ook bereikbaar zijn voor wie in een rolstoel zit. Om over te praten: De werkgevers waren niet tegen gelijkheid, maar vonden de aanpak te hard: ook binnen één samenleving vinden groepen niet altijd dezelfde waarden het belangrijkst. |
| 2. We trouwen steeds later: Belg geeft gemiddeld op zijn 31e pas het jawoord | vrijheid, gelijkheid, zekerheid, trouw | Je woont eerst samen, en trouwt later (of niet). Vroeger trouwde je eerst, en ging je pas daarna samenwonen. Je trouwt pas na je studies en je eerste jaren werk, niet meer jong. Twee mannen of twee vrouwen mogen trouwen (in België sinds 2003). Wie trouwt, blijft samen: veel huwelijken duren meer dan vijftig jaar. Om over te praten: Welke normen rond trouwen en samenwonen zijn veranderd sinds de tijd van je grootouders, en welke zijn gebleven? |
| 3. Antipestbeleid in het lager: zo houdt OLVP Bornem alles oké | veiligheid, respect | Je lacht niet mee als iemand uitgelachen of buitengesloten wordt. Zie je dat iemand gepest wordt, dan haal je een volwassene. Leerkrachten met een fluohesje houden toezicht op de speelplaats. Elk jaar worden de klassen opnieuw gemengd. Om over te praten: De school kiest voor praten in plaats van straffen. Vind jij dat eerlijk tegenover het kind dat gepest werd? |
Twee wetenschappen, twee soorten vragen
Vlaamse en Brusselse Nederlandstalige scholen verbieden sinds 1 september 2025 het gebruik van smartphones tijdens de schooldag. Leerlingen moeten hun gsm 's ochtends wegleggen en krijgen hem pas na de les terug. Over die situatie kun je psychologische én sociologische vragen stellen.
Vragen voor de psychologie
- Kun je je beter concentreren als je gsm niet in de buurt is?
- Wat gebeurt er in je lichaam en in je hoofd als je een melding hoort, maar niet mag kijken?
- Waarom vinden sommige jongeren het veel moeilijker dan anderen om hun gsm weg te leggen?
Vragen voor de sociologie
- Waarom kiezen steeds meer scholen voor een smartphoneverbod?
- Welke waarden willen scholen met zo'n verbod beschermen, en welke normen horen daarbij?
- Gaan leerlingen op de speelplaats anders met elkaar om als niemand een gsm heeft?
- Denken leerlingen, ouders en leerkrachten verschillend over zo'n verbod?
Oefenen: zelf vragen stellen
Nu stel je zelf de vragen. Neem het artikel dat je koos bij "Oefenen: waarden en normen in het nieuws".
Bekijk waar je op kunt letten
Een vraag voor de psychologie gaat over één persoon: wat hij denkt, voelt of doet, en waarom. Je kunt haar dus over één mens stellen.
Een vraag voor de sociologie gaat over een groep of over de samenleving: wat veel mensen samen doen, hoe dat verandert, of hoe groepen van elkaar verschillen.
Een voorbeeld over een ander thema, sport:
- Psychologie: "Waarom geeft de ene sporter sneller op dan de andere?" Het gaat over één persoon, en wat er in zijn hoofd gebeurt.
- Sociologie: "Waarom sporten jongeren in de stad minder vaak in een club dan jongeren op het platteland?" Het gaat over twee groepen, en hoe ze van elkaar verschillen.
Kijk ook na of je echt een vraag stelde, en geen mening gaf. "Trouwen is ouderwets" is geen vraag; "Waarom trouwen mensen later dan vroeger?" wel.
Klaar met de les?
Download al je antwoorden van deze pagina als PDF. De PDF kan je indienen via de uploadzone in Smartschool, als je leerkracht dat gevraagd heeft. Heb je een antwoord aangepast nadat je de uitleg had geopend, dan staan je eerste antwoord en elke aanpassing erin.