Wat moet je kunnen?
- Mensenkennis onderscheiden van wetenschappelijke kennis
- De drie verschillen tussen mensenkennis en wetenschappelijke kennis uitleggen met een voorbeeld
Wat denk jij?
Over gedrag denkt iedereen al heel wat te weten. Maar klopt dat ook? Lees de uitspraken hieronder, en beslis voor elke uitspraak: waar of niet waar?
Wat zegt onderzoek?
Waar. Onderzoekers vergeleken tien manieren van studeren. Verspreid studeren, of in de vakliteratuur gespreide oefening, was een van de twee manieren die het best werkten. Wie de leerstof over meerdere dagen spreidt, onthoudt ze langer dan wie alles in één keer studeert, ook al studeer je in totaal even lang.
Dunlosky e.a. (2013): Improving students' learning with effective learning techniques
- Daarom stelt de studieplanner altijd meerdere korte studiemomenten voor, verspreid over de dagen voor je toets.
Wat zegt onderzoek?
Niet waar. In hetzelfde onderzoek kreeg markeren een van de laagste scores. Markeren voelt alsof je hard werkt, maar je hersenen doen weinig met de leerstof: je kiest alleen welke zinnen een kleurtje krijgen.
Dunlosky e.a. (2013): Improving students' learning with effective learning techniques
- Wat werkt beter? Jezelf overhoren, bijvoorbeeld met de flashcards, of de leerstof in je eigen woorden samenvatten.
Wat zegt onderzoek?
Niet waar. Veel mensen geloven dit, ook veel leerkrachten. Maar onderzoekers vonden geen goed bewijs dat leerlingen beter leren als de uitleg past bij hun "leerstijl". Wat wel helpt: leerstof op meer dan één manier verwerken, bijvoorbeeld met woorden én een schema, en dat geldt voor iedereen.
Wat zegt onderzoek?
Misschien. In een onderzoek van de universiteit van Glasgow werden 120 mannen en 120 vrouwen trager als ze tussen twee taken moesten wisselen. De mannen werden wel iets meer vertraagd dan de vrouwen. In een tweede proef moesten deelnemers in acht minuten drie taken tegelijk afwerken, en daarin pakten de vrouwen het beter aan.
Stoet e.a. (2013): Are women better than men at multi-tasking?
- Let op: dit is één onderzoek. De onderzoekers schreven zelf dat er meer onderzoek nodig is. Een krant die schrijft dat het nu "wetenschappelijk bewezen" is, gaat dus te snel.
- En voor iedereen geldt: twee dingen tegelijk doen gaat trager en met meer fouten dan één ding tegelijk.
Wat zegt onderzoek?
Niet waar. Dat je "linksbreinig" (logisch) of "rechtsbreinig" (creatief) zou zijn, is een hardnekkige mythe. Bij creatief denken werken delen van beide hersenhelften samen. Onderzoekers bekeken de hersenscans van ruim 1000 mensen, en vonden niemand die vooral zijn linker- of vooral zijn rechterhersenhelft gebruikt. Nielsen e.a. (2013): An evaluation of the left-brain vs. right-brain hypothesis
Twee soorten kennis
Had je alle vijf de uitspraken juist? Dan ben je een uitzondering. Wat we "gewoon weten" over gedrag, blijkt vaak niet te kloppen als iemand het echt onderzoekt. Daarom maken psychologen en sociologen een verschil tussen twee soorten kennis.
Mensenkennis is wat je over gedrag denkt te weten uit je eigen ervaring, uit wat anderen vertellen, of uit je gevoel.
Wetenschappelijke kennis is kennis over gedrag die onderzoekers verzameld hebben met onderzoek dat anderen kunnen controleren en herhalen.
Mensenkennis is niet altijd fout. Maar je weet niet op voorhand wanneer ze klopt en wanneer niet. Wetenschappelijke kennis verschilt op drie punten van mensenkennis.
| Mensenkennis | Wetenschappelijke kennis | |
|---|---|---|
| Subjectief of objectief? | Subjectief: gevoelens, meningen en vooroordelen kleuren wat je denkt te weten. | Objectief: de gevoelens en meningen van de onderzoeker mogen (in principe) geen rol spelen. |
| Kritisch of niet? | Niet kritisch: we stellen onze eigen overtuigingen zelden in vraag. | Kritisch: een wetenschapper wil bewijs zien. Andere onderzoekers herhalen het onderzoek om te kijken of ze tot hetzelfde besluit komen. |
| Waarop gebaseerd? | Toevallige ervaringen: we veralgemenen wat we één keer gezien of meegemaakt hebben. | Onderzoek: gegevens van grote groepen mensen die lijken op de hele bevolking. |
Oefenen
Je vriend zegt: "Mijn grootvader heeft zijn hele leven gerookt en is 95 geworden. Roken is dus niet zo slecht als ze zeggen."
Bekijk de uitleg
Dit is mensenkennis, gebaseerd op een toevallige ervaring: één grootvader. Je vriend veralgemeent wat bij één persoon gebeurd is naar iedereen.
Onderzoek bij grote groepen mensen toont dat rokers gemiddeld veel vaker ziek worden en jonger sterven dan niet-rokers. Dat sommige rokers heel oud worden, verandert daar niets aan. Je kunt ook zeggen dat de uitspraak niet kritisch is: je vriend zoekt geen bewijs dat zijn overtuiging zou kunnen tegenspreken.
Bekijk de uitleg
Bijna iedereen antwoordt eerst met mensenkennis: "zo studeer ik zelf", "dat zegt iedereen", "dat heb ik ooit gelezen". Pas als je het onderzoek bekijkt, weet je of je mensenkennis klopte. Dat is precies waarom psychologen en sociologen onderzoek doen. Hoe ze dat aanpakken, zie je in les 5 en 6.
Klaar met de les?
Download al je antwoorden van deze pagina als PDF. De PDF kan je indienen via de uploadzone in Smartschool, als je leerkracht dat gevraagd heeft. Heb je een antwoord aangepast nadat je de uitleg had geopend, dan staan je eerste antwoord en elke aanpassing erin.