Wat moet je kunnen?
- Uitleggen wat een onderzoeksvraag en een onderzoeksmethode zijn
- De zes onderzoeksmethoden omschrijven
- Kwalitatief en kwantitatief onderzoek van elkaar onderscheiden
- Bij een onderzoeksvraag de beste onderzoeksmethode kiezen, en je keuze motiveren
Wat denk jij?
Bekijk de uitleg
Je kunt het de leerlingen vragen, bijvoorbeeld met een vragenlijst. Dat gaat snel, ook bij veel leerlingen. Maar mensen schatten hun schermtijd vaak te laag in. Je kunt de schermtijd ook bekijken, bijvoorbeeld in de instellingen van de gsm, als de leerlingen dat willen tonen. Dat is nauwkeuriger, maar het zegt niets over waarom ze zo lang op hun gsm zitten. Daarvoor moet je weer met hen praten.
Elke manier geeft dus een ander soort antwoord. Daarom kiezen onderzoekers hun methode zorgvuldig, en combineren ze soms meerdere methoden.
Vraag en methode
Elk wetenschappelijk onderzoek begint met een vraag, en een plan om die vraag te beantwoorden.
- Onderzoeksvraag
- de vraag waarop het onderzoek een antwoord zoekt. Bijvoorbeeld: hoeveel uur zitten leerlingen van onze school per dag op hun gsm?
- Onderzoeksmethode
- de manier waarop je het onderzoek aanpakt, om een antwoord op de onderzoeksvraag te vinden. Bijvoorbeeld: een vragenlijst laten invullen, of de schermtijd bekijken.
Psychologen en sociologen gebruiken zes onderzoeksmethoden. Welke het best past, hangt af van de onderzoeksvraag. In les 6 zie je hoe een onderzoek verder verloopt, in vijf stappen.
Kwalitatief en kwantitatief
Onderzoeksmethoden leveren twee soorten resultaten op.
- Kwalitatief onderzoek
- de resultaten zijn woorden: een tekst of een verhaal. Je komt veel te weten over weinig mensen, bijvoorbeeld hoe ze iets beleven en waarom.
- Kwantitatief onderzoek
- de resultaten zijn cijfers. Je komt minder te weten over elke persoon, maar je kunt grote groepen vergelijken.
De zes methoden
Interview
Een interview is een gesprek met meestal open en gevarieerde vragen.
- Wie geïnterviewd wordt, antwoordt in eigen woorden.
- De onderzoeker kan doorvragen: "Wat bedoel je daarmee?", "Kun je een voorbeeld geven?"
- Soms worden meerdere mensen tegelijk geïnterviewd. Dat heet een focusgroep.
- Een interview is kwalitatief onderzoek.
Enquête
Een enquête is een vragenlijst met meestal gesloten vragen, vaak in meerkeuzevorm.
- Wie de vragenlijst invult, kan snel werken: aankruisen is genoeg.
- De antwoorden zijn makkelijk met elkaar te vergelijken.
- Vaak vullen heel veel mensen dezelfde vragenlijst in, soms in verschillende landen.
- Een enquête is kwantitatief onderzoek.
Literatuuronderzoek
Een literatuuronderzoek is een studie van bestaande wetenschappelijke publicaties om een onderzoeksvraag te beantwoorden.
- De onderzoeker verzamelt zelf geen nieuwe gegevens, maar zoekt uit wat andere onderzoekers al gevonden hebben.
- Zo krijg je een overzicht: wat weten experts al over dit onderwerp, en waarover zijn ze het (nog) niet eens?
- Een literatuuronderzoek kan woorden en cijfers samenbrengen: dat hangt af van de studies die je leest.
Experiment
Een experiment is een kunstmatig opgezette situatie waarin je test of een factor invloed heeft op gedrag.
- Je verandert één ding en meet wat daardoor verandert.
- Meestal vergelijk je twee groepen die zo goed mogelijk op elkaar lijken: de ene groep doet iets bijzonders, de andere niet. In les 6 werken we zo'n experiment stap voor stap uit.
- Een experiment is meestal kwantitatief onderzoek: je meet, en vergelijkt de resultaten van de groepen in cijfers.
Een beroemd voorbeeld: de bobo-pop van Bandura. In 1961 onderzocht de psycholoog Albert Bandura aan de universiteit van Stanford (Verenigde Staten) of jonge kinderen gedrag overnemen dat ze bij een volwassene zien. Hij verdeelde kinderen van 3 tot 6 jaar in drie groepen die op elkaar leken:
- De eerste groep zag een volwassene die een grote opblaaspop, de bobo-pop, sloeg, schopte en er met een hamer op klopte.
- De tweede groep zag een volwassene die rustig speelde en de pop met rust liet.
- De derde groep, de controlegroep, zag geen volwassene.
Daarna speelde elk kind alleen in een kamer met speelgoed en een bobo-pop. De onderzoekers keken toe en telden hoe vaak het kind agressief deed. De kinderen die de agressieve volwassene hadden gezien, deden dat veel vaker na, soms met precies dezelfde bewegingen. Omdat de groepen op elkaar leken en maar in één ding verschilden (wat ze te zien kregen), kon Bandura besluiten dat het voorbeeld van de volwassene het verschil maakte.
Observatie
Een observatie is het waarnemen van het gedrag van een of meer personen, om daaruit besluiten te trekken.
- De onderzoeker bekijkt het gedrag in detail, en noteert wat er gebeurt.
- Meestal gebeurt dat in de natuurlijke omgeving: op de speelplaats, in een winkel, in de klas. Dat is het grote verschil met een experiment, waarin de onderzoeker de situatie zelf opzet.
- Een observatie kan kwalitatief zijn (je beschrijft wat je ziet) of kwantitatief (je telt hoe vaak iets gebeurt).
Psychologische test
Een psychologische test is een vragenlijst of een opdracht waarop één persoon een eigen antwoord geeft. Daaruit kun je besluiten trekken over hoe die persoon denkt, voelt of handelt in vergelijkbare situaties.
- Een test brengt het gedrag of de persoonlijkheidskenmerken van één persoon in kaart.
- Een voorbeeld is de WPPSI-IV-NL, een intelligentietest voor jonge kinderen.
- Een test is meestal kwantitatief: hij geeft een score. Sommige tests geven ook een beschrijving in woorden.
- Psychologische tests worden altijd afgenomen en geïnterpreteerd door psychologen. Een "test" in een tijdschrift of op sociale media is geen psychologische test.
Oefenen
Vergelijk je uitleg
| Vraag | Methode | Waarom? |
|---|---|---|
| 1 | Observatie | Je wilt gedrag zien zoals het echt gebeurt, in de natuurlijke omgeving. |
| 2 | Enquête | Je wilt de mening van een grote groep, in cijfers. |
| 3 | Interview | Je wilt een persoonlijk verhaal in eigen woorden, en kunnen doorvragen. |
| 4 | Experiment | Je wilt de invloed van één factor (het tijdstip) testen met twee groepen. |
| 5 | Literatuuronderzoek | Er bestaat al veel onderzoek over: je zoekt uit wat het zegt. |
| 6 | Psychologische test | Je wilt de vaardigheden van één kind in kaart brengen. |
Had je eerst een andere methode in gedachten, met een goede reden? Bespreek het in de klas: soms kan een onderzoeker ook twee methoden combineren.
Onderzoeksmethoden in het nieuws
In het nieuws lees je vaak over onderzoek, maar de journalist zegt er niet altijd bij welke methode de onderzoekers gebruikten. Lees de onderzoeken hieronder, en kies er één.
Onderzoek 1
De Vlaamse Scholierenkoepel wilde weten hoe scholieren hun school beleven. In het voorjaar van 2026 beantwoordden 34.000 leerlingen uit het secundair onderwijs vrijwillig dezelfde vragen, over onder meer motivatie, stress en vrije tijd. 28% van de scholieren zegt veel stress te ervaren door school, 19% zelfs zeer veel. 43% vindt dat er na het schoolwerk te weinig tijd overblijft voor hobby's of ontspanning.
Onderzoek 2
Onderzoekers van de Technische Universiteit Eindhoven wilden weten hoe reizigers een station verlaten. Drie jaar lang hingen er sensoren boven een perron van het station van Eindhoven, die anoniem registreerden welke weg mensen namen. De reizigers wisten van niets en liepen gewoon zoals elke dag. Bij ongeveer 100.000 reizigers die uitstapten vlak bij een kiosk, nam ongeveer 30% de langere weg rond de kiosk: vooral als een vreemde vóór hen dat ook deed.
Bekijk de uitleg
Kijk terug naar de zes methoden hierboven: wat doet de onderzoeker, en zijn de resultaten woorden of cijfers?
In de tabel zie je per onderzoek de methode, en kenmerken die je in de tekst kunt herkennen. Vergelijk met wat jij vond. Via de link lees je het hele artikel.
| Onderzoek | Methode | Wat je herkent |
|---|---|---|
| 1. Waarom jongeren steeds meer schoolstress ervaren: "We willen almaar beter presteren" (VRT NWS, 7 oktober 2026) | Enquête | Een grote groep: 34.000 leerlingen deden mee. Iedereen kreeg dezelfde vragen. De resultaten zijn cijfers (28%, 19%, 43%): kwantitatief onderzoek. Let op: Iedereen die wilde, kon meedoen. De Scholierenkoepel zegt zelf dat de deelnemers daarom niet per se lijken op álle Vlaamse scholieren: misschien deden scholieren met veel stress vaker mee. Weet je nog uit les 4? Wetenschappelijke kennis steunt op groepen die lijken op de hele bevolking. |
| 2. Hoe loop jij het station uit? Grote kans dat je looproute wordt beïnvloed door vreemden (Scientias, 26 februari 2026) | Observatie | De onderzoekers zagen het gedrag zoals het echt gebeurt, in de natuurlijke omgeving: een gewoon station. Ze zetten niets op: de reizigers liepen zoals elke dag (anders dan bij een experiment). Ze noteerden wat er gebeurde, met sensoren: hier geteld in cijfers, dus kwantitatief. Let op: Je kunt ook observeren door te beschrijven wat je ziet (kwalitatief). Hier telden de onderzoekers hoe vaak iets gebeurde. |
Klaar met de les?
Download al je antwoorden van deze pagina als PDF. De PDF kan je indienen via de uploadzone in Smartschool, als je leerkracht dat gevraagd heeft. Heb je een antwoord aangepast nadat je de uitleg had geopend, dan staan je eerste antwoord en elke aanpassing erin.