S&P 3HW - H1 les 5: Zes onderzoeksmethoden

Wat moet je kunnen?

Wat denk jij?

Hoe zeker ben je van je antwoord?
Bekijk de uitleg

Je kunt het de leerlingen vragen, bijvoorbeeld met een vragenlijst. Dat gaat snel, ook bij veel leerlingen. Maar mensen schatten hun schermtijd vaak te laag in. Je kunt de schermtijd ook bekijken, bijvoorbeeld in de instellingen van de gsm, als de leerlingen dat willen tonen. Dat is nauwkeuriger, maar het zegt niets over waarom ze zo lang op hun gsm zitten. Daarvoor moet je weer met hen praten.

Elke manier geeft dus een ander soort antwoord. Daarom kiezen onderzoekers hun methode zorgvuldig, en combineren ze soms meerdere methoden.

Vraag en methode

Elk wetenschappelijk onderzoek begint met een vraag, en een plan om die vraag te beantwoorden.

Onderzoeksvraag
de vraag waarop het onderzoek een antwoord zoekt. Bijvoorbeeld: hoeveel uur zitten leerlingen van onze school per dag op hun gsm?
Onderzoeksmethode
de manier waarop je het onderzoek aanpakt, om een antwoord op de onderzoeksvraag te vinden. Bijvoorbeeld: een vragenlijst laten invullen, of de schermtijd bekijken.

Psychologen en sociologen gebruiken zes onderzoeksmethoden. Welke het best past, hangt af van de onderzoeksvraag. In les 6 zie je hoe een onderzoek verder verloopt, in vijf stappen.

Kwalitatief en kwantitatief

Onderzoeksmethoden leveren twee soorten resultaten op.

Kwalitatief onderzoek
de resultaten zijn woorden: een tekst of een verhaal. Je komt veel te weten over weinig mensen, bijvoorbeeld hoe ze iets beleven en waarom.
Kwantitatief onderzoek
de resultaten zijn cijfers. Je komt minder te weten over elke persoon, maar je kunt grote groepen vergelijken.

De zes methoden

Zes kaartjes met een tekeningetje. Interview: een gesprek met open vragen, je kunt doorvragen; de resultaten zijn woorden. Enquête: een vragenlijst met gesloten vragen, voor veel mensen; de resultaten zijn cijfers. Literatuuronderzoek: bestaande wetenschappelijke publicaties bestuderen; de resultaten zijn woorden of cijfers. Experiment: een opgezette situatie, heeft één factor invloed op gedrag? De resultaten zijn meestal cijfers. Observatie: gedrag waarnemen zoals het echt gebeurt; de resultaten zijn woorden of cijfers. Psychologische test: een vragenlijst of opdracht voor één persoon; de resultaten zijn meestal cijfers.
Schema: gemaakt door Claude (Anthropic)

Interview

Een interview is een gesprek met meestal open en gevarieerde vragen.

Enquête

Een enquête is een vragenlijst met meestal gesloten vragen, vaak in meerkeuzevorm.

Literatuuronderzoek

Een literatuuronderzoek is een studie van bestaande wetenschappelijke publicaties om een onderzoeksvraag te beantwoorden.

Experiment

Een experiment is een kunstmatig opgezette situatie waarin je test of een factor invloed heeft op gedrag.

Een beroemd voorbeeld: de bobo-pop van Bandura. In 1961 onderzocht de psycholoog Albert Bandura aan de universiteit van Stanford (Verenigde Staten) of jonge kinderen gedrag overnemen dat ze bij een volwassene zien. Hij verdeelde kinderen van 3 tot 6 jaar in drie groepen die op elkaar leken:

Daarna speelde elk kind alleen in een kamer met speelgoed en een bobo-pop. De onderzoekers keken toe en telden hoe vaak het kind agressief deed. De kinderen die de agressieve volwassene hadden gezien, deden dat veel vaker na, soms met precies dezelfde bewegingen. Omdat de groepen op elkaar leken en maar in één ding verschilden (wat ze te zien kregen), kon Bandura besluiten dat het voorbeeld van de volwassene het verschil maakte.

Speel de video af (YouTube)
Sprouts. (2022, 28 april). Social learning theory: Bandura's Bobo beatdown experiments [Video]. YouTube.

Observatie

Een observatie is het waarnemen van het gedrag van een of meer personen, om daaruit besluiten te trekken.

Psychologische test

Een psychologische test is een vragenlijst of een opdracht waarop één persoon een eigen antwoord geeft. Daaruit kun je besluiten trekken over hoe die persoon denkt, voelt of handelt in vergelijkbare situaties.

Oefenen

Welke onderzoeksmethode past het best bij elke onderzoeksvraag? Sleep de methode naar de juiste vraag, en leg daarna in één zin uit waarom.

  1. Hoe gaan leerlingen op de speelplaats met elkaar om, nu niemand meer een gsm heeft?

  2. Hoeveel leerlingen van de tweede graad vinden het gsm-verbod op school een goed idee?

  3. Hoe beleeft een leerling die net in België is aangekomen de eerste maanden op een nieuwe school?

  4. Onthouden leerlingen meer nieuwe woorden als ze die 's avonds instuderen dan 's ochtends?

  5. Wat weten wetenschappers al over de invloed van sociale media op het zelfbeeld van jongeren?

  6. Hoe goed kan een kind van vijf jaar al plannen en problemen oplossen?

Vergelijk je uitleg
Vraag Methode Waarom?
1 Observatie Je wilt gedrag zien zoals het echt gebeurt, in de natuurlijke omgeving.
2 Enquête Je wilt de mening van een grote groep, in cijfers.
3 Interview Je wilt een persoonlijk verhaal in eigen woorden, en kunnen doorvragen.
4 Experiment Je wilt de invloed van één factor (het tijdstip) testen met twee groepen.
5 Literatuuronderzoek Er bestaat al veel onderzoek over: je zoekt uit wat het zegt.
6 Psychologische test Je wilt de vaardigheden van één kind in kaart brengen.

Had je eerst een andere methode in gedachten, met een goede reden? Bespreek het in de klas: soms kan een onderzoeker ook twee methoden combineren.

Onderzoeksmethoden in het nieuws

In het nieuws lees je vaak over onderzoek, maar de journalist zegt er niet altijd bij welke methode de onderzoekers gebruikten. Lees de onderzoeken hieronder, en kies er één.

Onderzoek 1

De Vlaamse Scholierenkoepel wilde weten hoe scholieren hun school beleven. In het voorjaar van 2026 beantwoordden 34.000 leerlingen uit het secundair onderwijs vrijwillig dezelfde vragen, over onder meer motivatie, stress en vrije tijd. 28% van de scholieren zegt veel stress te ervaren door school, 19% zelfs zeer veel. 43% vindt dat er na het schoolwerk te weinig tijd overblijft voor hobby's of ontspanning.

Onderzoek 2

Onderzoekers van de Technische Universiteit Eindhoven wilden weten hoe reizigers een station verlaten. Drie jaar lang hingen er sensoren boven een perron van het station van Eindhoven, die anoniem registreerden welke weg mensen namen. De reizigers wisten van niets en liepen gewoon zoals elke dag. Bij ongeveer 100.000 reizigers die uitstapten vlak bij een kiosk, nam ongeveer 30% de langere weg rond de kiosk: vooral als een vreemde vóór hen dat ook deed.

Bekijk de uitleg

Kijk terug naar de zes methoden hierboven: wat doet de onderzoeker, en zijn de resultaten woorden of cijfers?

In de tabel zie je per onderzoek de methode, en kenmerken die je in de tekst kunt herkennen. Vergelijk met wat jij vond. Via de link lees je het hele artikel.

Onderzoek Methode Wat je herkent
1. Waarom jongeren steeds meer schoolstress ervaren: "We willen almaar beter presteren" (VRT NWS, 7 oktober 2026) Enquête Een grote groep: 34.000 leerlingen deden mee.
Iedereen kreeg dezelfde vragen.
De resultaten zijn cijfers (28%, 19%, 43%): kwantitatief onderzoek.
Let op: Iedereen die wilde, kon meedoen. De Scholierenkoepel zegt zelf dat de deelnemers daarom niet per se lijken op álle Vlaamse scholieren: misschien deden scholieren met veel stress vaker mee. Weet je nog uit les 4? Wetenschappelijke kennis steunt op groepen die lijken op de hele bevolking.
2. Hoe loop jij het station uit? Grote kans dat je looproute wordt beïnvloed door vreemden (Scientias, 26 februari 2026) Observatie De onderzoekers zagen het gedrag zoals het echt gebeurt, in de natuurlijke omgeving: een gewoon station.
Ze zetten niets op: de reizigers liepen zoals elke dag (anders dan bij een experiment).
Ze noteerden wat er gebeurde, met sensoren: hier geteld in cijfers, dus kwantitatief.
Let op: Je kunt ook observeren door te beschrijven wat je ziet (kwalitatief). Hier telden de onderzoekers hoe vaak iets gebeurde.