S&P 3HW - H1 les 6: De vijf stappen van wetenschappelijk onderzoek

Wat moet je kunnen?

Wat denk jij?

Hoe zeker ben je van je antwoord?
Bekijk de uitleg

"Bij mij helpt het" is mensenkennis: misschien klopt het, misschien niet. Om het echt te weten, moet je het onderzoeken bij veel leerlingen, en hun resultaten vergelijken met die van leerlingen die géén notities nemen. Welke van de zes methoden uit les 5 past daar het best bij? In deze les zie je stap voor stap hoe onderzoekers het aanpakken.

Vijf stappen

Wetenschappelijk onderzoek verloopt altijd in dezelfde vijf stappen.

  1. Onderzoeksvraag: de vraag waarop het onderzoek een antwoord zoekt.
  2. Onderzoeksmethode: de manier waarop je het onderzoek aanpakt (een van de zes uit les 5).
  3. Dataverzameling: de gegevens (data) verzamelen die je nodig hebt om de vraag te beantwoorden.
  4. Data-analyse: de verzamelde gegevens ordenen, berekenen en vergelijken.
  5. Datarapportage: het onderzoek en de resultaten beschrijven, zodat anderen ze kunnen lezen en controleren.

We volgen de vijf stappen met één voorbeeld: Helpt notities nemen tijdens het studeren om beter te scoren op een toets?

De vijf stappen onder elkaar, met het voorbeeld. 1 Onderzoeksvraag: helpt notities nemen tijdens het studeren om beter te scoren op een toets? 2 Onderzoeksmethode: een experimentele groep studeert mét notities, een controlegroep zonder. 3 Dataverzameling: beide groepen maken dezelfde toets, de scores zijn de data. 4 Data-analyse: een staafje voor elke groep; vergelijk de gemiddelden en ga na of het verschil significant is. 5 Datarapportage: een verslag met hoe het onderzoek verliep, de resultaten, het besluit en voorstellen voor verder onderzoek.
Schema: gemaakt door Claude (Anthropic)

Stap 1: de onderzoeksvraag

Een onderzoeksvraag komt niet uit het niets. Onderzoekers vertrekken van:

Meestal gaat een onderzoeksvraag over een verband tussen twee dingen: hier tussen notities nemen en toetsresultaten.

Stap 2: de onderzoeksmethode

Van de zes methoden uit les 5 kiezen de onderzoekers een experiment: ze willen testen of één ding (notities nemen) invloed heeft op iets anders (de toetsscore). Ze maken twee groepen leerlingen die zo goed mogelijk op elkaar lijken: dezelfde leeftijd, dezelfde opleiding, evenveel jongens en meisjes.

Waarom die controlegroep? Zonder controlegroep weet je niet of de leerlingen beter scoren door de notities, of gewoon omdat de toets makkelijk was.

Stap 3: de dataverzameling

Beide groepen leggen dezelfde toets af. De toetsen worden verbeterd: de scores zijn de data.

Stap 4: de data-analyse

De onderzoekers berekenen de gemiddelde score van de experimentele groep en van de controlegroep, en vergelijken ze. Ligt het gemiddelde van de experimentele groep duidelijk hoger? Dan is het antwoord op de onderzoeksvraag "ja".

Duidelijk hoger wil zeggen: zo veel hoger dat het verschil niet door toeval kan komen. Onderzoekers zeggen dan dat het verschil significant is.

Stap 5: de datarapportage

De onderzoekers schrijven een verslag. Daarin:

Twee soorten variabelen

In een experiment verander je één ding, en je meet wat daardoor verandert. Die twee dingen noemen we variabelen.

Onafhankelijke variabele
wat de onderzoeker zelf verandert, om er het effect van te testen. In het voorbeeld: notities nemen of niet.
Afhankelijke variabele
wat de onderzoeker meet om een besluit te kunnen nemen. In het voorbeeld: de score op de toets.

Een ezelsbruggetje: de afhankelijke variabele hangt af van de onafhankelijke. De toetsscore hangt (misschien) af van het nemen van notities, niet omgekeerd.

Stap In het voorbeeld
1. Onderzoeksvraag Helpt notities nemen tijdens het studeren om beter te scoren op een toets?
2. Onderzoeksmethode Experiment: een experimentele groep neemt notities, een controlegroep niet.
3. Dataverzameling Beide groepen leggen dezelfde toets af.
4. Data-analyse De gemiddelde score van beide groepen wordt berekend en vergeleken.
5. Datarapportage Is het gemiddelde van de experimentele groep significant hoger? Dan helpt notities nemen.

Oefenen

Een onderzoeker wil weten: Slapen jongeren slechter als ze vlak voor het slapengaan op hun gsm zitten? Ze vindt 60 leerlingen van 15 jaar die willen meedoen.

Bekijk een mogelijke aanpak
  1. Onderzoeksvraag: Slapen jongeren slechter als ze vlak voor het slapengaan op hun gsm zitten?
  2. Onderzoeksmethode: een experiment. De onderzoeker verdeelt de 60 leerlingen in twee groepen die op elkaar lijken. De experimentele groep zit het laatste halfuur voor het slapengaan op de gsm. De controlegroep legt de gsm een halfuur voor het slapengaan weg.
  3. Dataverzameling: een week lang meet een slaaphorloge hoe lang elke leerling slaapt en hoe vaak hij of zij wakker wordt.
  4. Data-analyse: de onderzoeker berekent per groep hoe lang de leerlingen gemiddeld slapen, en vergelijkt.
  5. Datarapportage: ze beschrijft hoe het onderzoek verliep, toont de gemiddelden in een grafiek, formuleert een besluit en stelt verder onderzoek voor, bijvoorbeeld met oudere jongeren.

Jouw aanpak mag anders zijn: je kunt bijvoorbeeld ook een vragenlijst laten invullen over hoe uitgeslapen de leerlingen zich voelen.

Bekijk de uitleg
  • De onafhankelijke variabele is de gsm vlak voor het slapengaan (wel of niet): dat verandert de onderzoeker zelf.
  • De afhankelijke variabele is hoe goed de leerlingen slapen (hoe lang, hoe vaak ze wakker worden): dat meet ze. Die slaap hangt misschien af van de gsm, niet omgekeerd.