S&P 3HW - Hoofdstuk 1: Klaar voor de toets?

Wat moet je kunnen?

Bij elk leerdoel van dit hoofdstuk hoort hieronder één oefening. De voorbeelden zijn nieuw: zo zie je of je de leerstof ook echt kunt toepassen. Lukt een oefening niet, of was je niet zeker van je antwoord? Bekijk dan de les die erbij staat nog eens.

Psychologie en sociologie

Leerdoel: psychologie en sociologie definiëren en van elkaar onderscheiden. Herhaal: les 1 en les 3.

Hoort deze onderzoeksvraag bij de psychologie of bij de sociologie?

  1. Waarom kunnen sommige mensen beter tegen stress dan anderen?

  2. Waarom trouwen mensen in België gemiddeld later dan vijftig jaar geleden?

  3. Hoe beïnvloedt een tekort aan slaap je concentratie?

  4. Gaan jongeren uit rijke gezinnen vaker naar het hoger onderwijs dan jongeren uit arme gezinnen?

  5. Waarom onthoud je sommige gezichten beter dan andere?

  6. Waarom verhuizen steeds meer jonge gezinnen van de stad naar het platteland?

Bekijk de uitleg

Psychologie is de wetenschap die het gedrag van mensen bestudeert: ze kijkt naar het individu. Sociologie is de wetenschap die het gedrag van mensen in groep bestudeert: ze kijkt naar de groep of de samenleving. Een vraag over "sommige mensen" of "je concentratie" gaat over individuen. Een vraag over "mensen in België" of "jongeren uit rijke gezinnen" gaat over groepen.

Drie soorten gedrag

Leerdoel: uiterlijk waarneembaar, fysiologisch en mentaal gedrag onderscheiden met een voorbeeld. Herhaal: les 1.

Welke soort gedrag is dit?

  1. Je steekt je hand op in de klas.

  2. Je hart klopt sneller voor een spreekbeurt.

  3. Je herinnert je de naam van je juf in het eerste leerjaar.

  4. Je lacht om een grap.

  5. Je begint te zweten tijdens het sporten.

  6. Je twijfelt welke studierichting je volgend jaar kiest.

Bekijk de uitleg
  • Uiterlijk waarneembaar (overt) gedrag kun je zien en filmen: je hand opsteken, lachen.
  • Fysiologisch gedrag gebeurt in je lichaam en kun je meten: je hartslag, zweten.
  • Mentaal gedrag gebeurt in je hoofd en kan niemand anders zien: herinneren, twijfelen.

Fysiologisch en mentaal gedrag samen noemen we covert gedrag.

Gedrag verklaren

Leerdoel: gedrag verklaren met omgevings-, cognitieve en biologische processen. Herhaal: les 1.

Een leerling vergeet al voor de derde keer deze week haar huiswerk.

Hoe zeker ben je van je antwoord?
Bekijk mogelijke verklaringen
  • Omgevingsproces: thuis is het druk en lawaaierig, waardoor ze er niet aan toe komt.
  • Cognitief proces: ze denkt dat het huiswerk niet meetelt, of ze vergeet het op te schrijven in haar agenda.
  • Biologisch proces: ze slaapt slecht en is daardoor moe en vergeetachtig.

Andere verklaringen kunnen ook, zolang ze bij het juiste soort proces passen. Welke klopt? Dat weet je pas als je het haar vraagt.

Onderzoeksgebieden van de psychologie

Leerdoel: de onderzoeksgebieden van de psychologie herkennen in voorbeelden. Herhaal: les 2.

Bij welk van de zes grote onderzoeksgebieden (SPOKAF) hoort dit onderzoek?

  1. Doen jongeren mee aan een gevaarlijke uitdaging op sociale media omdat hun vrienden het doen?

  2. Zijn mensen die graag onder de mensen zijn gelukkiger dan mensen die liever alleen zijn?

  3. Op welke leeftijd beginnen baby's te kruipen?

  4. Welke therapie helpt jongeren met een angststoornis het best?

  5. Hoe kan een bedrijf voorkomen dat werknemers een burn-out krijgen?

  6. Hoeveel dingen kun je tegelijk onthouden in je kortetermijngeheugen?

Bekijk de uitleg

Sociale psychologie (de invloed van anderen), Persoonlijkheidspsychologie (verschillen tussen mensen), Ontwikkelingspsychologie (veranderingen doorheen het leven), Klinische psychologie (psychische problemen en hulp), Arbeids- en organisatiepsychologie (gedrag op het werk), Functieleer (basisfuncties zoals waarnemen, leren en geheugen).

Waarden en normen

Leerdoel: een waarde onderscheiden van een norm. Herhaal: les 3.

Is dit een waarde of een norm?

  1. Eerlijkheid

  2. Je spiekt niet tijdens een toets.

  3. Gezondheid

  4. Je draagt een helm op de fiets.

  5. Vrijheid van meningsuiting

  6. Je laat anderen uitspreken.

Bekijk de uitleg

Een waarde is iets wat een groep belangrijk vindt. Je kunt het meestal in één woord zeggen. Een norm is een gedragsregel die toont dat je een waarde belangrijk vindt. Niet spieken hoort bij eerlijkheid, een fietshelm bij gezondheid, anderen laten uitspreken bij vrijheid van meningsuiting (en respect).

Mensenkennis en wetenschap

Leerdoel: mensenkennis onderscheiden van wetenschappelijke kennis. Herhaal: les 4.

Is dit mensenkennis of wetenschappelijke kennis?

  1. "Mijn buurman werkt al twintig jaar 's nachts en is nooit ziek. Nachtwerk is dus gezond."

  2. Onderzoekers volgden tien jaar lang 10.000 werknemers en vergeleken wie 's nachts en wie overdag werkte.

  3. "Iedereen weet toch dat meisjes beter kunnen luisteren dan jongens."

  4. Andere onderzoekers herhaalden het onderzoek, en kwamen tot hetzelfde besluit.

  5. "Ik voel gewoon dat die nieuwe leerling niet te vertrouwen is."

  6. Een onderzoeker legt uit hoe ze haar gegevens verzamelde, zodat anderen haar werk kunnen controleren.

Bekijk de uitleg

Mensenkennis is subjectief, niet kritisch, en steunt op toevallige ervaringen: één buurman, "iedereen weet", een gevoel. Wetenschappelijke kennis is objectief, kritisch en gebaseerd op onderzoek bij grote groepen, dat anderen kunnen controleren en herhalen.

Zes onderzoeksmethoden

Leerdoel: de zes onderzoeksmethoden omschrijven en de juiste methode kiezen bij een onderzoeksvraag. Herhaal: les 5.

Welke onderzoeksmethode past het best? Sleep de methode naar de juiste onderzoeksvraag, en leg in één zin uit waarom.

  1. Wat vinden 2.000 Vlaamse ouders van huiswerk?

  2. Hoe gedragen supporters zich tijdens een voetbalmatch in het stadion?

  3. Hoe beleefde een topsporter haar eerste Olympische Spelen?

  4. Wat weten onderzoekers al over pesten op school?

  5. Onthouden leerlingen meer als ze met muziek studeren dan in stilte?

  6. Hoe goed is het geheugen van een jongen van acht in vergelijking met leeftijdsgenoten?

Vergelijk je uitleg
Vraag Methode Waarom?
1 Enquête Je wilt de mening van een grote groep, in cijfers.
2 Observatie Je wilt gedrag zien zoals het echt gebeurt, in de natuurlijke omgeving.
3 Interview Je wilt een persoonlijk verhaal in eigen woorden, en kunnen doorvragen.
4 Literatuuronderzoek Er bestaat al veel onderzoek over: je zoekt uit wat het zegt.
5 Experiment Je wilt de invloed van één factor (muziek) testen met twee groepen.
6 Psychologische test Je wilt de vaardigheden van één persoon in kaart brengen.

De vijf stappen

Leerdoel: de vijf stappen van wetenschappelijk onderzoek benoemen en toepassen. Herhaal: les 6.

Een onderzoeker wil weten: halen leerlingen betere punten als de school om 9.30 uur begint in plaats van om 8.30 uur? Twee scholen die goed op elkaar lijken, doen mee.

Hoe zeker ben je van je antwoord?
Bekijk een mogelijke aanpak
  1. Onderzoeksvraag: halen leerlingen betere punten als de school om 9.30 uur begint in plaats van om 8.30 uur?
  2. Onderzoeksmethode: een experiment. In de ene school begint de les een schooljaar lang om 9.30 uur: dat is de experimentele groep. De andere school begint zoals altijd om 8.30 uur: dat is de controlegroep.
  3. Dataverzameling: aan het einde van het schooljaar verzamelt de onderzoeker de punten van de leerlingen van beide scholen.
  4. Data-analyse: ze berekent per school het gemiddelde, en vergelijkt.
  5. Datarapportage: ze beschrijft hoe het onderzoek verliep, toont de resultaten in een grafiek, formuleert een besluit en stelt verder onderzoek voor.

De onafhankelijke variabele is het beginuur van de school: dat verandert de onderzoeker zelf. De afhankelijke variabele zijn de punten van de leerlingen: die meet ze.