Wat moet je kunnen?
- Psychologie en sociologie definiëren en van elkaar onderscheiden.
- Uiterlijk waarneembaar, fysiologisch en mentaal gedrag onderscheiden met een voorbeeld.
- Gedrag verklaren met omgevings-, cognitieve en biologische processen.
- De onderzoeksgebieden van de psychologie herkennen in voorbeelden.
- Een waarde onderscheiden van een norm.
- Mensenkennis onderscheiden van wetenschappelijke kennis.
- De zes onderzoeksmethoden omschrijven en de juiste methode kiezen bij een onderzoeksvraag.
- De vijf stappen van wetenschappelijk onderzoek benoemen en toepassen.
Bij elk leerdoel van dit hoofdstuk hoort hieronder één oefening. De voorbeelden zijn nieuw: zo zie je of je de leerstof ook echt kunt toepassen. Lukt een oefening niet, of was je niet zeker van je antwoord? Bekijk dan de les die erbij staat nog eens.
Psychologie en sociologie
Leerdoel: psychologie en sociologie definiëren en van elkaar onderscheiden. Herhaal: les 1 en les 3.
Bekijk de uitleg
Psychologie is de wetenschap die het gedrag van mensen bestudeert: ze kijkt naar het individu. Sociologie is de wetenschap die het gedrag van mensen in groep bestudeert: ze kijkt naar de groep of de samenleving. Een vraag over "sommige mensen" of "je concentratie" gaat over individuen. Een vraag over "mensen in België" of "jongeren uit rijke gezinnen" gaat over groepen.
Drie soorten gedrag
Leerdoel: uiterlijk waarneembaar, fysiologisch en mentaal gedrag onderscheiden met een voorbeeld. Herhaal: les 1.
Bekijk de uitleg
- Uiterlijk waarneembaar (overt) gedrag kun je zien en filmen: je hand opsteken, lachen.
- Fysiologisch gedrag gebeurt in je lichaam en kun je meten: je hartslag, zweten.
- Mentaal gedrag gebeurt in je hoofd en kan niemand anders zien: herinneren, twijfelen.
Fysiologisch en mentaal gedrag samen noemen we covert gedrag.
Gedrag verklaren
Leerdoel: gedrag verklaren met omgevings-, cognitieve en biologische processen. Herhaal: les 1.
Een leerling vergeet al voor de derde keer deze week haar huiswerk.
Bekijk mogelijke verklaringen
- Omgevingsproces: thuis is het druk en lawaaierig, waardoor ze er niet aan toe komt.
- Cognitief proces: ze denkt dat het huiswerk niet meetelt, of ze vergeet het op te schrijven in haar agenda.
- Biologisch proces: ze slaapt slecht en is daardoor moe en vergeetachtig.
Andere verklaringen kunnen ook, zolang ze bij het juiste soort proces passen. Welke klopt? Dat weet je pas als je het haar vraagt.
Onderzoeksgebieden van de psychologie
Leerdoel: de onderzoeksgebieden van de psychologie herkennen in voorbeelden. Herhaal: les 2.
Bekijk de uitleg
Sociale psychologie (de invloed van anderen), Persoonlijkheidspsychologie (verschillen tussen mensen), Ontwikkelingspsychologie (veranderingen doorheen het leven), Klinische psychologie (psychische problemen en hulp), Arbeids- en organisatiepsychologie (gedrag op het werk), Functieleer (basisfuncties zoals waarnemen, leren en geheugen).
Waarden en normen
Leerdoel: een waarde onderscheiden van een norm. Herhaal: les 3.
Bekijk de uitleg
Een waarde is iets wat een groep belangrijk vindt. Je kunt het meestal in één woord zeggen. Een norm is een gedragsregel die toont dat je een waarde belangrijk vindt. Niet spieken hoort bij eerlijkheid, een fietshelm bij gezondheid, anderen laten uitspreken bij vrijheid van meningsuiting (en respect).
Mensenkennis en wetenschap
Leerdoel: mensenkennis onderscheiden van wetenschappelijke kennis. Herhaal: les 4.
Bekijk de uitleg
Mensenkennis is subjectief, niet kritisch, en steunt op toevallige ervaringen: één buurman, "iedereen weet", een gevoel. Wetenschappelijke kennis is objectief, kritisch en gebaseerd op onderzoek bij grote groepen, dat anderen kunnen controleren en herhalen.
Zes onderzoeksmethoden
Leerdoel: de zes onderzoeksmethoden omschrijven en de juiste methode kiezen bij een onderzoeksvraag. Herhaal: les 5.
Vergelijk je uitleg
| Vraag | Methode | Waarom? |
|---|---|---|
| 1 | Enquête | Je wilt de mening van een grote groep, in cijfers. |
| 2 | Observatie | Je wilt gedrag zien zoals het echt gebeurt, in de natuurlijke omgeving. |
| 3 | Interview | Je wilt een persoonlijk verhaal in eigen woorden, en kunnen doorvragen. |
| 4 | Literatuuronderzoek | Er bestaat al veel onderzoek over: je zoekt uit wat het zegt. |
| 5 | Experiment | Je wilt de invloed van één factor (muziek) testen met twee groepen. |
| 6 | Psychologische test | Je wilt de vaardigheden van één persoon in kaart brengen. |
De vijf stappen
Leerdoel: de vijf stappen van wetenschappelijk onderzoek benoemen en toepassen. Herhaal: les 6.
Een onderzoeker wil weten: halen leerlingen betere punten als de school om 9.30 uur begint in plaats van om 8.30 uur? Twee scholen die goed op elkaar lijken, doen mee.
Bekijk een mogelijke aanpak
- Onderzoeksvraag: halen leerlingen betere punten als de school om 9.30 uur begint in plaats van om 8.30 uur?
- Onderzoeksmethode: een experiment. In de ene school begint de les een schooljaar lang om 9.30 uur: dat is de experimentele groep. De andere school begint zoals altijd om 8.30 uur: dat is de controlegroep.
- Dataverzameling: aan het einde van het schooljaar verzamelt de onderzoeker de punten van de leerlingen van beide scholen.
- Data-analyse: ze berekent per school het gemiddelde, en vergelijkt.
- Datarapportage: ze beschrijft hoe het onderzoek verliep, toont de resultaten in een grafiek, formuleert een besluit en stelt verder onderzoek voor.
De onafhankelijke variabele is het beginuur van de school: dat verandert de onderzoeker zelf. De afhankelijke variabele zijn de punten van de leerlingen: die meet ze.
Klaar met oefenen?
Download al je antwoorden van deze pagina als PDF. De PDF kan je indienen via de uploadzone in Smartschool, als je leerkracht dat gevraagd heeft. Heb je een antwoord aangepast nadat je de uitleg had geopend, dan staan je eerste antwoord en elke aanpassing erin.