S&P 3HW - H10 les 1: Piaget en de moraal

Wat moet je kunnen?

Wat denk jij?

Mats helpt zijn papa de tafel af te ruimen. Hij draagt een stapel van tien borden naar de keuken, struikelt over de hond, en alle tien de borden vallen kapot. Ella wil stiekem een koekje uit de kast nemen, terwijl haar mama het verboden heeft. Ze klimt op een stoel, en stoot één bord om. Dat valt kapot.

Hoe zeker ben je van je antwoord?
Bekijk de uitleg

Een kind van vijf zegt waarschijnlijk: Mats, want hij heeft tien borden gebroken, en Ella maar één. Het kijkt naar de gevolgen. Een kind van elf zegt waarschijnlijk: Ella, want zij deed iets wat niet mocht, terwijl Mats wilde helpen. Het kijkt naar de bedoeling. Met zulke verhaaltjes onderzocht Piaget hoe kinderen over goed en kwaad denken.

Hoe onderzocht Piaget de moraal?

In hoofdstuk 2 leerde je dat de morele ontwikkeling gaat over het verschil leren tussen goed en kwaad. Het gaat ook over je rechtvaardigheidsgevoel (wat is eerlijk?), en over het gedrag dat daarbij past.

Jean Piaget, die je kent van de fasen van het denken, was een van de eersten die dat onderzocht. Hij deed het op twee manieren:

Uit de antwoorden van kinderen van verschillende leeftijden leidde hij drie stadia af.

Drie stadia

Moreel realisme (4 tot 7 jaar)
regels liggen vast, en je mag ze nooit veranderen. Ze zijn er "omdat mama, papa of de juf het zegt". Hoe erg iets is, hangt af van de gevolgen: hoe meer schade, hoe stouter. Bijvoorbeeld: Mats is stouter dan Ella, want hij brak tien borden.
Beginnende samenwerking (7 tot 10 jaar)
kinderen spelen volgens regels die iedereen kent en begrijpt, en ze letten erop dat iedereen zich eraan houdt. Maar ze vinden de regels nog altijd grotendeels onveranderlijk. Bijvoorbeeld: "Je mag niet vals spelen, want dat is de regel."
Moreel relativisme (vanaf 10 à 12 jaar)
regels zijn afspraken die mensen gemaakt hebben. Je kunt ze veranderen, als iedereen akkoord is. Kinderen maken nu een onderscheid tussen nuttige en overbodige regels. Hoe erg iets is, hangt af van de bedoeling. Bijvoorbeeld: Ella is stouter, want zij deed bewust iets wat niet mocht.

In het moreel relativisme begrijpt een kind ook het verschil tussen een regel overtreden en samen afspreken om volgens andere regels te spelen. Wie afspreekt dat je in het spel twee keer mag gooien, speelt niet vals.

In welk stadium van Piaget zit dit kind, denk je? Sleep het stadium naar het voorbeeld, en leg daarna in één zin uit waarom.

  1. Lars (5) zegt: "Je mag nooit op het gras lopen, ook niet als de bal erop ligt. Dat heeft de juf gezegd."

  2. Noa (11) stelt voor om bij tikkertje een "veilige zone" te maken, en vraagt of iedereen akkoord is.

  3. Tim (6) vindt dat zijn zus die per ongeluk een hele fles melk omstootte, stouter is dan zijn broer die expres een beetje melk morste.

  4. Mohamed (8) roept: "Je mag niet over de lijn! Dat is de regel, dat weet iedereen!"

Vergelijk je uitleg
Kind Stadium Waarom?
Lars Moreel realisme De regel ligt vast, omdat de juf het zegt.
Noa Moreel relativisme Regels zijn afspraken, die je samen kunt veranderen.
Tim Moreel realisme Hij kijkt naar de gevolgen (veel melk), niet naar de bedoeling.
Mohamed Beginnende samenwerking Hij kent de regel, en iedereen moet zich eraan houden.

Kritiek op Piaget

De theorie van Piaget kreeg ook kritiek:

Bekijk een voorbeeld

Sofie wil haar oma helpen, en giet alle planten water, ook de cactussen. Drie cactussen gaan dood. Daan trekt expres één bloem uit de tuin van de buren, omdat hij boos is. Een kind van vijf (moreel realisme) vindt Sofie stouter: drie planten zijn meer dan één bloem. Een kind van elf (moreel relativisme) vindt Daan stouter: hij deed het expres.