S&P 3HW - H2 les 5: De drie ontwikkelingsgebieden

Wat moet je kunnen?

Wat denk jij?

Hoe zeker ben je van je antwoord?
Bekijk enkele voorbeelden
  • Lopen, springen, op één been staan: het lichaam is gegroeid en sterker geworden.
  • Een tekening maken, knoppen dichtdoen: de vingers bewegen preciezer.
  • Een verhaal vertellen, tot tien tellen: het kind denkt en spreekt.
  • Samen spelen, troosten als iemand huilt: het kind gaat met anderen om en toont gevoelens.

Je ziet dat een kind zich op verschillende vlakken tegelijk ontwikkelt. Psychologen onderscheiden er drie.

Drie ontwikkelingsgebieden

Gebied Gaat over Deelgebieden
Fysieke ontwikkeling Groeien, rijpen en bewegen Ontwikkeling van de lichaamsbouw; sensomotorische ontwikkeling (sensoriek, grove motoriek, fijne motoriek)
Cognitieve ontwikkeling Denken Geheugen, taal, waarneming, denken
Socio-emotionele ontwikkeling Voelen en omgaan met anderen Sociale, emotionele en morele ontwikkeling

In deze les zie je de drie gebieden, met hun deelgebieden. In de volgende hoofdstukken kom je ze bij elke levensfase opnieuw tegen.

Fysieke ontwikkeling

De lichaamsbouw

In de loop van ons leven groeit ons lichaam. We worden ook leniger en sterker. Die (biologische) veranderingen hebben gevolgen voor ons gedrag.

Het lichaam groeit niet overal even snel. Bij een pasgeborene is het hoofd een vierde van de hele lichaamslengte, bij een volwassene nog maar een achtste: na de geboorte groeien vooral de romp en de benen. Ook dat heeft gevolgen voor het gedrag. Met zo'n groot en zwaar hoofd duurt het een tijd voor een baby het zelf kan rechthouden, en een peuter verliest makkelijk zijn evenwicht.

Vijf figuren, allemaal even groot getekend, met naast elke figuur een lat. Bij een pasgeborene is het hoofd 1/4 van de lichaamslengte, op 2 jaar 1/5, op 6 jaar 1/6, op 12 jaar 1/7 en bij een volwassene 1/8. Hoe ouder, hoe kleiner het hoofd en hoe langer de benen in verhouding tot de rest van het lichaam.
Hoe ouder je wordt, hoe kleiner je hoofd in verhouding tot je lichaam. In werkelijkheid is een pasgeborene ongeveer 50 cm lang, een volwassene ongeveer 1,70 m. Schema: gemaakt door Claude (Anthropic)

Bijvoorbeeld: wanneer de sluitspier van een peuter door groei sterk genoeg wordt, krijgt de peuter er controle over. Dan kan hij of zij het potje leren gebruiken.

Sensomotorische ontwikkeling

De sensomotorische ontwikkeling gaat over de zintuigen en over bewegen.

Sensoriek
de ontwikkeling van de zintuigen. Bijvoorbeeld: voorwerpen op de tast leren herkennen.
Grove motoriek
bewegingen met de armen en benen, het hoofd en de romp. Bijvoorbeeld: kruipen, lopen, fietsen, een bal gooien.
Fijne motoriek
bewegingen van de handen en de vingers. Bijvoorbeeld: een potlood vasthouden, met een schaar knippen, veters strikken.
Twee peuters buigen zich over een plastic bak met gekleurd zand, en graven er met hun handen in. In de bak liggen ook bekertjes, een vergiet en een schepje.
Peuters ontdekken gekleurd zand met hun handen: hoe voelt het, en wat gebeurt er als je het schept of uitgiet? Zo oefenen ze de sensoriek (voelen, kijken) en de fijne motoriek tegelijk. Foto: Natalie Choi (2017), Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Cognitieve ontwikkeling

De cognitieve ontwikkeling gaat over denken: hoe je informatie opneemt, onthoudt en gebruikt. Ze heeft vier deelgebieden.

Geheugen

Kortetermijngeheugen
een klein aantal dingen tijdelijk onthouden. Bijvoorbeeld: de cijfers van een telefoonnummer, net lang genoeg om ze in te typen.
Langetermijngeheugen
informatie lange tijd onthouden. Bijvoorbeeld: je adres, de namen van je klasgenoten.

Taal

Actieve taal
de taal die je zelf kunt gebruiken, wat je kunt zeggen. Bijvoorbeeld: "Koek!"
Passieve taal
de taal die je begrijpt. Bijvoorbeeld: "Nee, je mag nu geen koekje, binnen vijf minuten gaan we eten."

Waarneming en denken

Waarneming
herkennen wat je hoort, ziet, voelt, ruikt en proeft. Bijvoorbeeld: de geur van frieten herkennen.
Denken
problemen oplossen. Bijvoorbeeld: een puzzel maken.

Let op het verschil met sensoriek: sensoriek gaat over de zintuigen zelf, waarneming over het herkennen van wat je zintuigen opvangen.

Socio-emotionele ontwikkeling

De socio-emotionele ontwikkeling gaat over voelen en omgaan met anderen. Ze heeft drie deelgebieden.

Sociale ontwikkeling
met anderen leren omgaan. Bijvoorbeeld: leren delen, op je beurt wachten, vrienden maken.
Emotionele ontwikkeling
je emoties leren herkennen, benoemen en beheersen. Bijvoorbeeld: zeggen "ik ben boos" in plaats van te slaan.
Morele ontwikkeling
het verschil leren tussen goed en kwaad. Bijvoorbeeld: begrijpen dat je niet mag pesten, ook als niemand het ziet.

Oefenen

Over welk ontwikkelingsgebied gaat elk voorbeeld? Sleep het gebied naar het juiste voorbeeld, en schrijf daarna in één zin over welk deelgebied het gaat.

  1. Een kleuter leert met een schaar langs een lijn knippen.

  2. Een jongen van veertien groeit tien centimeter in één jaar.

  3. Een kind onthoudt een code van vier cijfers net lang genoeg om ze in te typen.

  4. Een peuter wijst naar de juiste prent als je vraagt "Waar is de hond?", maar zegt zelf het woord nog niet.

  5. Een kind van zes zoekt uit hoe het een toren van blokken kan bouwen die niet omvalt.

  6. Een kind van acht zegt "ik ben teleurgesteld" in plaats van met de deur te slaan.

  7. Een kind van tien vindt het niet eerlijk dat een klasgenoot altijd uitgelachen wordt, en zegt er iets van.

Vergelijk je uitleg
Voorbeeld Gebied Deelgebied
1 Fysiek Fijne motoriek: precieze bewegingen van de handen en de vingers.
2 Fysiek Lichaamsbouw: het lichaam groeit.
3 Cognitief Geheugen: het kortetermijngeheugen.
4 Cognitief Taal: passieve taal, het kind begrijpt het woord maar zegt het nog niet.
5 Cognitief Denken: het kind lost een probleem op.
6 Socio-emotioneel Emotionele ontwikkeling: het kind benoemt en beheerst zijn emotie.
7 Socio-emotioneel Morele ontwikkeling: het verschil tussen goed en kwaad (wat eerlijk is).

Samenvatten: jouw mindmap

Zet alles uit deze les samen in één mindmap. Terwijl je typt, tekent de pagina je mindmap mee.

Maak een mindmap van de ontwikkeling van een mens. Geef elke tak de naam van een ontwikkelingsgebied. Zet aan elke tak de deelgebieden, elk met een voorbeeld. Geheugen en taal hebben elk nog twee onderdelen: zet die erbij met "+ Onderdeel", ook met een voorbeeld. Bedenk liefst je eigen voorbeelden, niet die uit de les.

Bekijk een voorbeeld

Vergelijk met deze mindmap. Heb je alle drie de gebieden, bij elk gebied alle deelgebieden, en bij geheugen en taal hun twee onderdelen? Jouw voorbeelden mogen anders zijn: wat telt, is dat ze bij het juiste deelgebied passen.

Een mindmap met in het midden "Ontwikkeling" en drie takken. Fysieke ontwikkeling: lichaamsbouw (een jongen groeit tien centimeter in één jaar), sensoriek (een voorwerp op de tast herkennen), grove motoriek (leren fietsen), fijne motoriek (veters strikken). Cognitieve ontwikkeling: geheugen, met het kortetermijngeheugen (een code net lang genoeg onthouden om ze in te typen) en het langetermijngeheugen (je adres onthouden); taal, met actieve taal ("Koek!" zeggen) en passieve taal ("binnen vijf minuten gaan we eten" begrijpen); waarneming (de geur van frieten herkennen), denken (een puzzel maken). Socio-emotionele ontwikkeling: sociale ontwikkeling (leren delen en op je beurt wachten), emotionele ontwikkeling ("ik ben boos" zeggen in plaats van te slaan), morele ontwikkeling (niet pesten, ook als niemand het ziet).

Schema: gemaakt door Claude (Anthropic)

Meer weten Extra, niet verplicht

Wil je er meer over weten? Bekijk deze video's thuis.

Waarom herinner je je niets van toen je een baby was? En klopt je vroegste herinnering wel?

Speel de video af (YouTube)
Universiteit van Vlaanderen. (z.d.). Waarom is je eerste herinnering een verzinsel? [Video]. YouTube.

Waarom is "mama" in zoveel talen een van de eerste woorden?

Speel de video af (YouTube)
Universiteit van Nederland. (2015). Waarom zeggen alle kinderen ter wereld "mama"? (deel 1 van 5) [Video]. YouTube.