Wat moet je kunnen?
- De drie ontwikkelingsgebieden en hun deelgebieden noemen
- Uitleggen hoe de ontwikkeling van de lichaamsbouw ons gedrag beïnvloedt
- Sensoriek, grove motoriek en fijne motoriek van elkaar onderscheiden, met een voorbeeld
- Kortetermijn- en langetermijngeheugen, en actieve en passieve taal van elkaar onderscheiden
- Sociale, emotionele en morele ontwikkeling van elkaar onderscheiden, met een voorbeeld
Wat denk jij?
Bekijk enkele voorbeelden
- Lopen, springen, op één been staan: het lichaam is gegroeid en sterker geworden.
- Een tekening maken, knoppen dichtdoen: de vingers bewegen preciezer.
- Een verhaal vertellen, tot tien tellen: het kind denkt en spreekt.
- Samen spelen, troosten als iemand huilt: het kind gaat met anderen om en toont gevoelens.
Je ziet dat een kind zich op verschillende vlakken tegelijk ontwikkelt. Psychologen onderscheiden er drie.
Drie ontwikkelingsgebieden
| Gebied | Gaat over | Deelgebieden |
|---|---|---|
| Fysieke ontwikkeling | Groeien, rijpen en bewegen | Ontwikkeling van de lichaamsbouw; sensomotorische ontwikkeling (sensoriek, grove motoriek, fijne motoriek) |
| Cognitieve ontwikkeling | Denken | Geheugen, taal, waarneming, denken |
| Socio-emotionele ontwikkeling | Voelen en omgaan met anderen | Sociale, emotionele en morele ontwikkeling |
In deze les zie je de drie gebieden, met hun deelgebieden. In de volgende hoofdstukken kom je ze bij elke levensfase opnieuw tegen.
Fysieke ontwikkeling
De lichaamsbouw
In de loop van ons leven groeit ons lichaam. We worden ook leniger en sterker. Die (biologische) veranderingen hebben gevolgen voor ons gedrag.
Het lichaam groeit niet overal even snel. Bij een pasgeborene is het hoofd een vierde van de hele lichaamslengte, bij een volwassene nog maar een achtste: na de geboorte groeien vooral de romp en de benen. Ook dat heeft gevolgen voor het gedrag. Met zo'n groot en zwaar hoofd duurt het een tijd voor een baby het zelf kan rechthouden, en een peuter verliest makkelijk zijn evenwicht.
Bijvoorbeeld: wanneer de sluitspier van een peuter door groei sterk genoeg wordt, krijgt de peuter er controle over. Dan kan hij of zij het potje leren gebruiken.
Sensomotorische ontwikkeling
De sensomotorische ontwikkeling gaat over de zintuigen en over bewegen.
- Sensoriek
- de ontwikkeling van de zintuigen. Bijvoorbeeld: voorwerpen op de tast leren herkennen.
- Grove motoriek
- bewegingen met de armen en benen, het hoofd en de romp. Bijvoorbeeld: kruipen, lopen, fietsen, een bal gooien.
- Fijne motoriek
- bewegingen van de handen en de vingers. Bijvoorbeeld: een potlood vasthouden, met een schaar knippen, veters strikken.
Cognitieve ontwikkeling
De cognitieve ontwikkeling gaat over denken: hoe je informatie opneemt, onthoudt en gebruikt. Ze heeft vier deelgebieden.
Geheugen
- Kortetermijngeheugen
- een klein aantal dingen tijdelijk onthouden. Bijvoorbeeld: de cijfers van een telefoonnummer, net lang genoeg om ze in te typen.
- Langetermijngeheugen
- informatie lange tijd onthouden. Bijvoorbeeld: je adres, de namen van je klasgenoten.
Taal
- Actieve taal
- de taal die je zelf kunt gebruiken, wat je kunt zeggen. Bijvoorbeeld: "Koek!"
- Passieve taal
- de taal die je begrijpt. Bijvoorbeeld: "Nee, je mag nu geen koekje, binnen vijf minuten gaan we eten."
Waarneming en denken
- Waarneming
- herkennen wat je hoort, ziet, voelt, ruikt en proeft. Bijvoorbeeld: de geur van frieten herkennen.
- Denken
- problemen oplossen. Bijvoorbeeld: een puzzel maken.
Let op het verschil met sensoriek: sensoriek gaat over de zintuigen zelf, waarneming over het herkennen van wat je zintuigen opvangen.
Socio-emotionele ontwikkeling
De socio-emotionele ontwikkeling gaat over voelen en omgaan met anderen. Ze heeft drie deelgebieden.
- Sociale ontwikkeling
- met anderen leren omgaan. Bijvoorbeeld: leren delen, op je beurt wachten, vrienden maken.
- Emotionele ontwikkeling
- je emoties leren herkennen, benoemen en beheersen. Bijvoorbeeld: zeggen "ik ben boos" in plaats van te slaan.
- Morele ontwikkeling
- het verschil leren tussen goed en kwaad. Bijvoorbeeld: begrijpen dat je niet mag pesten, ook als niemand het ziet.
Oefenen
Vergelijk je uitleg
| Voorbeeld | Gebied | Deelgebied |
|---|---|---|
| 1 | Fysiek | Fijne motoriek: precieze bewegingen van de handen en de vingers. |
| 2 | Fysiek | Lichaamsbouw: het lichaam groeit. |
| 3 | Cognitief | Geheugen: het kortetermijngeheugen. |
| 4 | Cognitief | Taal: passieve taal, het kind begrijpt het woord maar zegt het nog niet. |
| 5 | Cognitief | Denken: het kind lost een probleem op. |
| 6 | Socio-emotioneel | Emotionele ontwikkeling: het kind benoemt en beheerst zijn emotie. |
| 7 | Socio-emotioneel | Morele ontwikkeling: het verschil tussen goed en kwaad (wat eerlijk is). |
Samenvatten: jouw mindmap
Zet alles uit deze les samen in één mindmap. Terwijl je typt, tekent de pagina je mindmap mee.
Bekijk een voorbeeld
Vergelijk met deze mindmap. Heb je alle drie de gebieden, bij elk gebied alle deelgebieden, en bij geheugen en taal hun twee onderdelen? Jouw voorbeelden mogen anders zijn: wat telt, is dat ze bij het juiste deelgebied passen.
Schema: gemaakt door Claude (Anthropic)
Meer weten Extra, niet verplicht
Wil je er meer over weten? Bekijk deze video's thuis.
Waarom herinner je je niets van toen je een baby was? En klopt je vroegste herinnering wel?
Waarom is "mama" in zoveel talen een van de eerste woorden?
Klaar met de les?
Download al je antwoorden van deze pagina als PDF. De PDF kan je indienen via de uploadzone in Smartschool, als je leerkracht dat gevraagd heeft. Heb je een antwoord aangepast nadat je de uitleg had geopend, dan staan je eerste antwoord en elke aanpassing erin.