S&P 3HW - Hoofdstuk 2: Klaar voor de toets?

Wat moet je kunnen?

Bij elk leerdoel van dit hoofdstuk hoort hieronder één oefening. De voorbeelden zijn nieuw: zo zie je of je de leerstof ook echt kunt toepassen. Lukt een oefening niet, of was je niet zeker van je antwoord? Bekijk dan de les die erbij staat nog eens.

Wat is ontwikkeling?

Leerdoel: ontwikkeling omschrijven en er een eigen voorbeeld van geven. Herhaal: les 1.

Hoe zeker ben je van je antwoord?
Bekijk de uitleg

Ontwikkeling is de manier waarop je gedrag doorheen je leven verandert: stap voor stap, meestal in een vaste volgorde, en vaak blijvend. Een voorbeeld: je kleine nichtje kon vorig jaar alleen "mama" zeggen, nu maakt ze zinnetjes van drie woorden. Of: je grootvader heeft na zijn pensioen leren werken met een tablet. Let op: ontwikkeling stopt niet als je volwassen bent. Een voorbeeld bij een oudere persoon is dus ook juist.

Nature en nurture

Leerdoel: nature en nurture van elkaar onderscheiden, en groei en rijping uitleggen. Herhaal: les 1.

Gaat het om groei, om rijping, of om nurture?

  1. Een meisje van twaalf heeft op een jaar tijd twee schoenmaten meer.

  2. Het zicht van een pasgeboren baby wordt in de eerste maanden scherper.

  3. Een kind leert van zijn oudere zus hoe je een bericht typt in het Arabisch.

  4. Een peuter wordt in een jaar acht centimeter langer.

  5. De hersenen van een tiener leggen nog nieuwe verbindingen, zodat hij beter vooruit kan plannen.

  6. Een jongen leert van zijn trainer hoe hij een penalty neemt.

Bekijk de uitleg

Groei en rijping horen allebei bij nature: wat je via je genen meekrijgt. Bij groei wordt je lichaam groter; bij rijping gaat het beter werken. Nurture is alles wat je leert van je omgeving: je familie, je school, je vrienden.

Het bio-ecologisch model

Leerdoel: de vier systemen van het bio-ecologisch model herkennen in voorbeelden. Herhaal: les 2.

Over welk systeem gaat elke situatie?

  1. Je zus helpt je elke avond met wiskunde.

  2. Je ouders en je trainer zitten in dezelfde WhatsApp-groep, en spreken af wie je naar de match brengt.

  3. Het bedrijf van je moeder verhuist naar Antwerpen. Ze is nu elke dag twee uur later thuis.

  4. In onze samenleving vinden de meeste mensen het normaal dat een vader ook ouderschapsverlof neemt.

Bekijk de uitleg
  • Microsysteem: mensen en plaatsen waarmee je zelf rechtstreeks contact hebt.
  • Mesosysteem: het contact tussen twee delen van je microsysteem.
  • Exosysteem: een plaats of groep waar je zelf niet bij hoort, maar die jou toch raakt.
  • Macrosysteem: de cultuur en de samenleving, met haar wetten, waarden en normen.

Opvoedingsstijlen

Leerdoel: de vier opvoedingsstijlen omschrijven met warmte en controle, en ze herkennen in situaties. Herhaal: les 3.

Welke opvoedingsstijl herken je?

  1. Amina's moeder vraagt elke avond hoe haar dag was. Ze legt uit waarom er een afspraak over schermtijd is, en past die aan nu Amina ouder wordt.

  2. Thomas' vader beslist welke studierichting Thomas kiest. Als Thomas vraagt waarom, zegt hij: "Omdat ik het zeg."

  3. Lina's ouders knuffelen haar veel en zeggen hoe trots ze zijn. Ze mag zelf beslissen hoe laat ze gaat slapen, ook op schooldagen.

  4. Bram komt na school thuis in een leeg huis. Zijn ouders vragen nooit hoe zijn dag was, en weten niet wie zijn vrienden zijn.

Bekijk de uitleg
Stijl Warmte Controle
Ondersteunend Veel Veel
Autoritair Weinig Veel
Permissief Veel Weinig
Onverschillig Weinig Weinig

Kritieke en gevoelige periodes

Leerdoel: een kritieke en een gevoelige periode van elkaar onderscheiden, met een voorbeeld. Herhaal: les 4.

Een kind dat doof geboren is, krijgt op zijn tweede een implantaat waarmee het kan horen. Het leert vlot spreken. Een ander kind krijgt zo'n implantaat pas op zijn tiende. Het leert ook spreken, maar veel moeizamer, en minder goed.

Hoe zeker ben je van je antwoord?
Bekijk de uitleg

Een gevoelige periode: het tweede kind leert nog spreken, maar moeilijker en minder goed. Bij een kritieke periode kan een vaardigheid alleen in die periode ontstaan: daarna lukt het niet meer (zoals inprenting bij ganzenkuikens). Bij een gevoelige periode gaat het in die periode het makkelijkst: later lukt het nog, maar met meer moeite. Bij mensen gaat het bijna altijd om gevoelige periodes.

Ontwikkelingsfasen

Leerdoel: de ontwikkelingsfasen in de juiste volgorde noemen, en uitleggen waarom de leeftijdsgrenzen niet vastliggen. Herhaal: les 4.

Hoe zeker ben je van je antwoord?
Bekijk de uitleg

De prenatale fase, de babytijd, de peutertijd, de kleutertijd, de kindertijd, de adolescentie, de jongvolwassenheid, de middenvolwassenheid en de late volwassenheid (ouderdom). Niet iedereen ontwikkelt zich in hetzelfde tempo. De ene peuter is al zindelijk, praat al veel en kan al even zonder zijn ouders; de andere heeft daar nog wat meer tijd voor nodig. De leeftijdsgrenzen zijn een gemiddelde, geen vaste regel.

Ontwikkelingsgebieden

Leerdoel: de drie ontwikkelingsgebieden en hun deelgebieden herkennen in voorbeelden. Herhaal: les 5.

Over welk ontwikkelingsgebied gaat elk voorbeeld?

  1. Een baby leert een rammelaar vastnemen met één hand.

  2. Een kind van acht onthoudt de tafels van vermenigvuldiging.

  3. Een kleuter troost een vriendje dat gevallen is.

  4. Een tiener groeit snel, en stoot plots overal tegenaan.

  5. Een peuter begrijpt "geef de bal aan papa", al zegt hij het zelf nog niet.

  6. Een kind van negen vindt het oneerlijk dat een klasgenoot altijd als laatste gekozen wordt, en zegt er iets van.

Bekijk de uitleg
Voorbeeld Gebied Deelgebied
De rammelaar Fysiek Fijne motoriek
De tafels Cognitief Geheugen (langetermijngeheugen)
Het vriendje troosten Socio-emotioneel Sociale ontwikkeling
De tiener die groeit Fysiek Lichaamsbouw
"Geef de bal aan papa" Cognitief Taal (passieve taal)
Oneerlijk vinden Socio-emotioneel Morele ontwikkeling