Wat moet je kunnen?
- Het positiviteitseffect uitleggen, en de moeilijke kanten van hulpbehoevend worden noemen
- De crisis van Erikson voor de late volwassenheid (integriteit of wanhoop) toepassen op een voorbeeld
- Ouder worden met een migratieachtergrond vergelijken met ouder worden in de westerse cultuur
- Uitleggen hoe de ontwikkelingsgebieden elkaar beïnvloeden
Wat denk jij?
Wat zegt onderzoek?
Veel onderzoek toont dat ouderen (tot ze hulpbehoevend worden) gemiddeld even gelukkig of zelfs gelukkiger zijn dan mensen in de drukke middenvolwassenheid. Psychologen spreken van het positiviteitseffect. Pas bij de oudsten, als de gezondheid sterk achteruitgaat en ze geliefden verliezen, daalt het geluk soms.
Het positiviteitseffect
Het positiviteitseffect is de neiging van ouderen om meer aandacht te geven aan positieve dan aan negatieve informatie en gevoelens.
Veel ouderen zijn rustiger en tevredener dan jongere volwassenen:
- ze kunnen hun emoties beter beheersen;
- ze letten meer op wat goed gaat, en onthouden het ook beter;
- ze worden minder snel boos, maken zich minder zorgen, en hebben minder ruzie;
- ze genieten van minder verantwoordelijkheden: geen werk, geen kleine kinderen meer.
Een verklaring: wie beseft dat zijn tijd beperkt is, besteedt die liever aan wat echt belangrijk is: mensen van wie je houdt, dingen die je graag doet.
De keerzijde: hulpbehoevend worden
Maar ouder worden heeft ook moeilijke kanten, vooral in de hoge ouderdom:
- afhankelijkheid: je moet beroep doen op anderen, voor het wassen, de boodschappen, het vervoer. Dat raakt je zelfbeeld;
- rolwisseling: de kinderen gaan voor hun ouders zorgen, zoals in het verhaal van de mus (les 1). Dat is voor beiden emotioneel zwaar;
- verlies en rouw: je verliest mogelijkheden, je partner en vrienden overlijden, soms moet je je eigen huis verlaten. Dat kan leiden tot eenzaamheid en depressie.
Integriteit of wanhoop
In de laatste levensfase kijkt de oudere terug op zijn leven. Dat is de achtste en laatste crisis van Erikson.
| Integriteit | Wanhoop | |
|---|---|---|
| Terugblik | Tevreden: "Mijn leven was de moeite waard." | Het gevoel dat je leven mislukt is, en dat je niet meer kunt herbeginnen |
| Ouder worden | Je aanvaardt de achteruitgang en het naderende einde, en geniet nog van elke dag | Spijt over het verleden, moeite met ouder worden |
| Gevolg | Wijsheid en mildheid | Angst voor achteruitgang en voor de dood |
Leona (84) en Julien (86) wonen in hetzelfde woonzorgcentrum. Allebei zitten ze in een rolstoel sinds een val. Leona zegt: "Ik heb een mooi leven gehad. Nu kan ik niet meer zoveel, maar mijn kleinkinderen komen elke week, en ik lees veel." Ze doet mee met de quiz in de cafetaria. Julien wil niemand zien. "Vroeger was ik iemand. Nu ben ik niets meer. Had ik maar meer tijd voor mijn kinderen gemaakt."
Bekijk de uitleg
Leona kijkt tevreden terug, en aanvaardt haar beperkingen. Ze geniet nog van wat wel kan: dat is integriteit. Julien aanvaardt zijn beperkingen niet, heeft spijt over het verleden, en denkt negatief over zichzelf: hij leunt naar wanhoop. Hetzelfde lichamelijke probleem kan dus heel verschillend beleefd worden.
Ouder worden tussen twee culturen
In België worden steeds meer mensen oud die als jongvolwassene naar hier migreerden, bijvoorbeeld uit Marokko, Turkije, Italië of Congo. Hun ervaring van ouder worden is soms anders:
- familie is heel belangrijk. Ouderen worden gerespecteerd, en de zorg gebeurt traditioneel door de kinderen: als wederkerigheid ("zij zorgden voor mij"), en vaak als religieuze plicht;
- een rusthuis of woonzorgcentrum geldt in sommige families als een schande, alsof je je ouder "dumpt". Mantelzorg vindt men vanzelfsprekend;
- veel ouderen voelen heimwee naar hun land van herkomst. Ze blijven hier voor hun kinderen en kleinkinderen, maar terugreizen wordt lichamelijk en financieel moeilijker;
- er is soms een kloof tussen de generaties: de kinderen werken vaak allebei, en hebben minder tijd voor zorg. De ouderen voelen zich dan eenzaam, en klagen over het individualisme (hoofdstuk 12).
Bekijk enkele argumenten
- De kinderen: ze kennen hun ouders goed, en het is een manier om iets terug te geven. Een oudere voelt zich thuis en geliefd.
- Professionals: zware zorg (bij dementie, of als iemand niet meer kan stappen) is moeilijk voor familie die ook werkt en kinderen heeft. Een woonzorgcentrum biedt veiligheid en medische zorg.
- Allebei: de familie blijft betrokken, en krijgt hulp van thuiszorg, een dagcentrum of een woonzorgcentrum. Zo raakt de mantelzorger niet uitgeput.
Er is geen juist antwoord. Het hangt af van de oudere, de familie, en de cultuur.
Alles hangt samen
Zoals in elke levensfase beïnvloeden de ontwikkelingsgebieden elkaar voortdurend.
Mariette (82) woont in een woonzorgcentrum. Ze blijft vaak op haar kamer. Bij de bingo mist ze nummers, en ze vergeet afspraken. Ze noemt zichzelf "een sukkelaar".
Bekijk de uitleg
- Verklaringen: ze hoort slecht (fysiek), het zijn de eerste tekens van dementie, het is gewone ouderdomsvergeetachtigheid, of ze kan zich moeilijk concentreren.
- Samenhang: omdat ze de bingo niet goed kan volgen (cognitief, of fysiek als ze slecht hoort), trekt ze zich terug en denkt ze negatief over zichzelf (socio-emotioneel). Zo kan ze eenzaam worden, en daardoor nog minder meedoen.
- Erikson: ze leunt naar wanhoop: ze bekijkt zichzelf negatief, en heeft weinig zin om mee te doen.
Klaar met de les?
Download al je antwoorden van deze pagina als PDF. De PDF kan je indienen via de uploadzone in Smartschool, als je leerkracht dat gevraagd heeft. Heb je een antwoord aangepast nadat je de uitleg had geopend, dan staan je eerste antwoord en elke aanpassing erin.