Wat moet je kunnen?
- Uitleggen welke cognitieve veranderingen normaal zijn bij ouder worden, en welke sterke kanten ouderen hebben
- Gewone ouderdomsvergeetachtigheid en dementie van elkaar onderscheiden
- De drie kernkenmerken van dementie herkennen in een voorbeeld
- Uitleggen wat dementie betekent voor de partner en de familie
Wat denk jij?
Bekijk de uitleg
Waarschijnlijk niet. Iedereen vergeet wel eens iets, en ouderen iets vaker: dat is gewone ouderdomsvergeetachtigheid. Bij dementie gaat het om meer: een blijvende achteruitgang die steeds erger wordt. Het verschil zie je in deze les.
Normale veranderingen
Bij het ouder worden verandert ook het denken:
- nieuwe informatie opslaan in het geheugen gaat trager;
- informatie verwerken duurt langer: bijvoorbeeld de ondertitels van een film volgen;
- op geheugentests scoren ouderen gemiddeld iets lager.
Maar het verschil is klein, en het hangt sterk af van concentratie en motivatie. Wie denkt dat hij iets niet meer kan, presteert vaak ook minder.
Sterke kanten
Oudere hersenen hebben ook voordelen:
- ze hebben een grote kennis opgebouwd, die niet snel verloren gaat;
- ze kunnen verbanden leggen tussen alles wat ze weten;
- ze kunnen goed problemen oplossen en oordelen, zeker bij conflicten. Je herkent het postformeel denken.
Daarom zeggen we dat ouderen wijzer worden.
Dementie
Dementie is een ziekte waarbij het geheugen en het denken blijvend en steeds meer achteruitgaan, zodat iemand niet meer zelfstandig kan leven. De bekendste vorm is de ziekte van Alzheimer.
Dementie is geen normaal deel van ouder worden: het is een ziekte. Het is een progressieve ziekte: de klachten worden stap voor stap erger, vaak over vele jaren. Je kunt er niet van genezen.
In België leven ongeveer 215.000 mensen met dementie. Het komt vooral voor bij de oudsten: hoe ouder, hoe groter de kans. Maar ook mensen jonger dan 65 kunnen het krijgen (jongdementie).
Sciensano, in opdracht van Stop Alzheimer: aantal mensen met dementie in België
Drie kernkenmerken
- Het geheugen gaat achteruit. Eerst het kortetermijngeheugen: iemand vergeet boodschappen, afspraken, of dat er net bezoek was. Later ook het langetermijngeheugen: hij vergeet bijvoorbeeld dat zijn partner overleden is.
- Verlies van de realiteit, of desoriëntatie: iemand raakt de weg kwijt
- in de tijd: hij weet niet meer welke dag of welk uur het is, en gaat 's nachts wandelen;
- in de ruimte: hij vindt de weg niet meer, ook niet in zijn eigen straat;
- in de persoon: hij herkent zijn eigen kinderen niet meer.
- Dagelijkse handelingen lukken niet meer: zich aankleden in de verkeerde volgorde, het eten laten aanbranden, de afwas in de koelkast zetten. Zelfstandig leven wordt onmogelijk.
| Ouderdomsvergeetachtigheid | Dementie | |
|---|---|---|
| Wat vergeet je? | Details: waar je sleutels liggen, een naam | Hele gebeurtenissen: dat er bezoek was |
| Weet je dat je vergeet? | Ja, en je herinnert het je later vaak opnieuw | Vaak niet |
| Dagelijks leven | Je blijft zelfstandig | Zelfstandig leven wordt onmogelijk |
| Verloop | Blijft ongeveer gelijk | Wordt steeds erger |
Vergelijk je uitleg
| Voorbeeld | Kenmerk | Waarom? |
|---|---|---|
| Haar man | Geheugen | Ze is iets uit het langetermijngeheugen vergeten. |
| 's Nachts naar de bakker | Desoriëntatie | In de tijd: ze weet niet welk uur het is. |
| Jas onder de trui | Dagelijkse handelingen | Zich aankleden lukt niet meer. |
| "Wie bent u?" | Desoriëntatie | In de persoon: ze herkent haar zoon niet. |
Leven met dementie
Dementie is niet te genezen. Toch blijft een waardevol leven mogelijk. Veel mensen met dementie kunnen nog genieten van muziek, van een wandeling, van een vertrouwd gezicht, ook als ze niet meer weten wie het is.
Vaak zorgen de partner of de kinderen voor de zieke. Dat heet mantelzorg: zorg door familie of naasten, niet door professionals.
Voor de partner is dat zwaar:
- het is een lange rouw: de persoon van wie je houdt, verandert stap voor stap, terwijl hij er nog is;
- je bent voortdurend ongerust: verdwaalt hij niet, laat hij het gas niet openstaan?
- je hebt angst voor wat nog komt.
Mantelzorgers hebben daarom zelf ook steun nodig: thuiszorg, dagopvang, of een tijdelijk verblijf in een woonzorgcentrum, zodat ze even kunnen rusten.
Bekijk de uitleg
Marie-Louise leeft nog, maar ze verandert zo sterk dat hij de vrouw die hij kende, stap voor stap verliest. Dat is een lange rouw: hij rouwt terwijl zij er nog is. Daarbij is hij voortdurend ongerust. Wat helpt: hulp van thuiszorg of een dagcentrum, zodat hij af en toe rust heeft; praten met andere mantelzorgers; steun van zijn kinderen en vrienden. Ook de mantelzorger moet goed voor zichzelf zorgen.
Klaar met de les?
Download al je antwoorden van deze pagina als PDF. De PDF kan je indienen via de uploadzone in Smartschool, als je leerkracht dat gevraagd heeft. Heb je een antwoord aangepast nadat je de uitleg had geopend, dan staan je eerste antwoord en elke aanpassing erin.