Wat moet je kunnen?
- Prenatale screening en prenatale diagnostiek van elkaar onderscheiden, en bij een onderzoek zeggen welke het is
- Uitleggen waarom meer medische mogelijkheden ook meer keuzes en meer druk betekenen
- Ethische vragen bij prenatale onderzoeken verwoorden
- Verschillende standpunten weergeven, en je eigen standpunt motiveren
Wat denk jij?
Bekijk de uitleg
Nee. Een "verhoogde kans" is geen zekerheid. Zo'n test zegt alleen of er een reden is om verder te onderzoeken. Pas met een ander onderzoek kan een arts het zeker zeggen. Dat verschil tussen een kans en zekerheid is de kern van deze les.
Screening of diagnostiek?
In België wordt een zwangerschap opgevolgd door een vroedvrouw, een huisarts of een gynaecoloog, onder meer met echo's. Daarnaast kan een zwangere vrouw onderzoeken laten doen naar aandoeningen bij haar kind. Die zijn er in twee soorten.
- Prenatale screening
- onderzoeken die nagaan of er een verhoogde kans is op een bepaalde aandoening bij het ongeboren kind. Ze geven geen zekerheid. Bijvoorbeeld: de NIPT, of een echo.
- Prenatale diagnostiek
- onderzoeken die met zekerheid vaststellen of het kind een bepaalde aandoening heeft. Bijvoorbeeld: een vlokkentest of een vruchtwaterpunctie.
Screening: de NIPT en de echo
- De NIPT (niet-invasieve prenatale test) is een bloedtest bij de moeder. In haar bloed zitten kleine stukjes DNA van het kind. Zo kan men nagaan of er een verhoogde kans is op bijvoorbeeld het syndroom van Down. De test is "niet-invasief": er komt geen naald in de baarmoeder, dus er is geen risico voor het kind. Hij kan vanaf 12 weken zwangerschap.
- Een echografie (echo) maakt met geluidsgolven een beeld van het kind in de baarmoeder. Zo volgt men de groei, en kan men sommige afwijkingen opsporen.
Diagnostiek: in de baarmoeder
Geeft een screening een verhoogde kans, dan kan een vrouw kiezen voor een onderzoek dat zekerheid geeft. Daarvoor is materiaal van het kind nodig, uit de baarmoeder. Er is daarom een kleine kans op een miskraam.
- Bij een vlokkentest neemt de arts met een naald wat weefsel van de placenta.
- Bij een vruchtwaterpunctie neemt de arts met een naald wat vruchtwater uit de baarmoeder.
Daarom begint men met screening, zonder risico. Alleen wie een verhoogde kans heeft, kiest voor diagnostiek.
Oefenen: screening of diagnostiek?
Vergelijk je uitleg
| Onderzoek | Soort | Waarom? |
|---|---|---|
| NIPT | Screening | Het geeft een kans, geen zekerheid. Er is geen risico voor het kind. |
| Vlokkentest | Diagnostiek | Het onderzoekt het DNA van het kind zelf en geeft zekerheid, maar met een kleine kans op een miskraam. |
| Echo | Screening | Het toont of er een reden is om verder te onderzoeken. |
| Vruchtwaterpunctie | Diagnostiek | Het telt de chromosomen van het kind zelf, en geeft zekerheid. |
Een ezelsbruggetje: bij diagnostiek gaat er een naald in de baarmoeder, bij screening niet.
Kennis is macht?
Vroeger wist een zwangere vrouw weinig over haar kind tot het geboren werd. Vandaag kan ze veel te weten komen, al vroeg in de zwangerschap. Dat geeft mogelijkheden: ouders kunnen zich voorbereiden, en artsen kunnen sommige problemen al vóór of meteen na de geboorte behandelen.
Maar meer weten betekent ook meer moeten kiezen:
- Laat ik een test doen, of niet?
- En als de test een verhoogde kans geeft: laat ik verder onderzoeken, met een kleine kans op een miskraam?
- En als het kind een aandoening heeft: wat doe ik dan?
Ouders voelen zich verantwoordelijk om "de juiste" keuze te maken. Dat kan veel druk geven. Bij zulke keuzes spelen waarden een grote rol, zoals je zag in hoofdstuk 1: wat vind je belangrijk?
Een ethische vraag
Ethiek gaat over de vraag wat goed en wat slecht is om te doen. Bij prenatale onderzoeken komen moeilijke ethische vragen naar boven:
- Wat is "normaal"? En moet iedereen "normaal" zijn?
- Is het leven van iemand met een beperking minder waard? Mensen met een beperking en hun families zeggen vaak heel duidelijk: nee.
- Wie beslist: de ouders, de artsen, of de samenleving?
Een voorbeeld uit België. Sinds de NIPT in 2017 terugbetaald wordt, worden er in België ongeveer een derde minder kinderen met het syndroom van Down geboren. De meeste vrouwen die via de test te horen krijgen dat hun kind het syndroom van Down heeft, kiezen ervoor om de zwangerschap af te breken. De onderzoekers van KU Leuven noemen dat zelf een ethische vraag die een plaats verdient in het maatschappelijk debat.
Een standpunt innemen
Bij een ethische vraag is er niet één juist antwoord. Wel kun je een standpunt goed of minder goed motiveren:
- Zeg wat je vindt.
- Geef een reden, en zeg welke waarde voor jou belangrijk is (bijvoorbeeld vrijheid, gelijkwaardigheid, zorg, zekerheid).
- Toon dat je het andere standpunt begrijpt.
Oefenen: een standpunt
Bekijk enkele argumenten
Vóór: ouders kunnen zich voorbereiden, en artsen kunnen sommige aandoeningen vroeg behandelen. Ouders beslissen zelf, met meer informatie.
Tegen: meer keuze geeft ook meer druk en twijfel. Ouders kunnen het gevoel krijgen dat ze verantwoordelijk zijn voor alles wat er met hun kind gebeurt. Sommige mensen vrezen ook dat de samenleving minder ruimte laat voor mensen met een beperking.
Heb je andere argumenten? Bespreek ze in de klas.
Bekijk een voorbeeld van een goed gemotiveerd standpunt
"Ik vind van wel, want dan kan elke vrouw zelf kiezen, ook als ze weinig geld heeft. Voor mij is gelijkheid belangrijk. Ik begrijp wel dat sommige mensen vrezen dat ouders zich dan verplicht voelen om de test te doen."
Of: "Ik twijfel. Ik vind vrije keuze belangrijk, maar ik vind het ook belangrijk dat mensen met een beperking zich welkom voelen in onze samenleving. Daarom zou ik willen dat ouders ook goede informatie krijgen over het leven met een kind met een beperking."
Beide standpunten zijn goed gemotiveerd: ze geven een reden, een waarde, en tonen begrip voor de andere kant.
Klaar met de les?
Download al je antwoorden van deze pagina als PDF. De PDF kan je indienen via de uploadzone in Smartschool, als je leerkracht dat gevraagd heeft. Heb je een antwoord aangepast nadat je de uitleg had geopend, dan staan je eerste antwoord en elke aanpassing erin.