Wat moet je kunnen?
- Uitleggen wat preconceptiezorg is, en waarom de gezondheid van beide ouders al vóór de bevruchting belangrijk is
- Uitleggen waarom foliumzuur aangeraden wordt
- Risicofactoren tijdens de zwangerschap noemen en indelen
- Uitleggen waarom de embryonale fase zo kwetsbaar is
- Uitleggen wat het foetaal alcoholsyndroom is
Wat denk jij?
Bekijk de uitleg
Nog vroeger. De organen en ledematen van een baby worden aangelegd in de eerste weken na de bevruchting, vaak nog voor een vrouw weet dat ze zwanger is. Wat de ouders in de maanden vóór de zwangerschap eten, drinken en roken, heeft daarom al invloed op het kind.
Wat zegt onderzoek?
Nee. Volgens de Hoge Gezondheidsraad in België bestaat er geen veilige hoeveelheid alcohol tijdens de zwangerschap. Alcohol gaat via het bloed van de moeder rechtstreeks naar het ongeboren kind. Een embryo kan alcohol veel minder goed afbreken dan een volwassene. Daarom is het advies: helemaal geen alcohol, al vanaf het moment dat je zwanger wilt worden.
Vóór de zwangerschap
In les 1 zag je dat alles begint bij de bevruchting: het moment waarop een eicel en een zaadcel samensmelten.
Maar de basis wordt nog vroeger gelegd. Zaadcellen hebben ongeveer drie maanden nodig om te rijpen. De gezondheid van een man in die maanden heeft dus invloed op de kwaliteit van zijn zaadcellen.
Preconceptiezorg is alles wat toekomstige ouders vóór de bevruchting doen om de kans op een gezonde zwangerschap en een gezond kind zo groot mogelijk te maken.
Allebei
- Stoppen met roken, alcohol en drugs. Het advies van de Vlaamse overheid is om daar volledig mee te stoppen.
- Gezond eten en genoeg bewegen.
- Met de huisarts praten over ziektes in de familie, en over geneesmiddelen die ze nemen.
De vrouw: foliumzuur
Foliumzuur is een B-vitamine die helpt bij de vroege ontwikkeling van het zenuwstelsel van het embryo. Het verkleint de kans op een neuralebuisdefect, zoals een open ruggetje (spina bifida).
- De neurale buis is de voorloper van de hersenen en het ruggenmerg. In de eerste weken van de zwangerschap sluit hij zich.
- Gaat dat niet goed, dan blijft er een opening: het kind wordt bijvoorbeeld geboren met een open ruggetje.
- Daarom raadt de Vlaamse overheid aan om elke dag een tablet foliumzuur te nemen, al enkele weken vóór de zwangerschap tot je drie maanden zwanger bent.
De man
Ook de leefstijl van de vader telt. Roken, veel alcohol, stress en sommige stoffen op het werk kunnen de kwaliteit van de zaadcellen verminderen. Dat heeft invloed op de vruchtbaarheid, en op de kwaliteit van het embryo.
Departement Zorg (z.d.): Gezond zwanger worden
Tijdens de zwangerschap
Waarom het begin zo kwetsbaar is
In de eerste weken van de zwangerschap worden alle organen en ledematen aangelegd: het hart, de hersenen, de armen, de benen. Een schadelijke stof kan in die periode veel meer schade doen dan later. Dat is de embryonale fase uit les 1. Je herkent het idee uit hoofdstuk 2: het is een soort kritieke periode.
Risicofactoren
Een risicofactor is iets wat de kans vergroot dat er iets misgaat met de gezondheid van moeder of kind. Het betekent niet dat het zeker misgaat, wel dat de kans groter wordt.
Leefstijl
- Alcohol. Er is geen veilige hoeveelheid. Veel alcohol kan leiden tot het foetaal alcoholsyndroom: een kind met een kleiner hoofd en een kleinere lichaamsbouw, en met blijvende problemen met leren, geheugen en gedrag.
- Roken. Baby's van moeders die roken, worden vaker te vroeg geboren of hebben een te laag geboortegewicht.
- Drugs. Sommige baby's worden geboren met ontwenningsverschijnselen, omdat ze in de baarmoeder gewend raakten aan de drugs van hun moeder.
Geneesmiddelen
Sommige geneesmiddelen kunnen het ongeboren kind schaden. Het bekendste voorbeeld is Softenon (thalidomide), een slaap- en kalmeermiddel dat tussen 1957 en 1961 aan zwangere vrouwen gegeven werd. Duizenden kinderen werden geboren met onvolgroeide armen of benen. Sindsdien worden geneesmiddelen veel strenger getest, en staat in de bijsluiter of je ze mag nemen tijdens de zwangerschap.
Let op: ook sommige geneesmiddelen tegen epilepsie of depressie vragen extra aandacht. Stop er nooit zelf mee, maar overleg met je arts: plots stoppen kan ook gevaarlijk zijn.
Omgeving en werk
- Giftige stoffen, bijvoorbeeld bepaalde chemicaliën of PFAS ("eeuwige chemicaliën", die in Vlaanderen bekend werden door de vervuiling rond de 3M-fabriek in Zwijndrecht). Uit voorzorg vermijden zwangere vrouwen die zoveel mogelijk.
- Infecties, bijvoorbeeld toxoplasmose (via rauw vlees of de kattenbak). Daarom eten zwangere vrouwen geen rauw vlees.
- Zwaar werk, nachtwerk en ploegenwerk. In België beschermt de wet zwangere werkneemsters: ze kunnen bijvoorbeeld vragen om geen nachtwerk meer te doen.
Nature én nurture
Weet je nog uit hoofdstuk 2? Nature is wat je via je genen meekrijgt, nurture is wat je omgeving met je doet. Bij een ongeboren kind is de "omgeving" eerst het lichaam van de moeder, en wat de ouders eten, drinken of roken. Zo kan nurture al een rol spelen nog voor iemand geboren is.
Oefenen
Bekijk de uitleg
Nee. Roken kan de kwaliteit van de zaadcellen verminderen. Dat heeft invloed op de vruchtbaarheid, en op de kwaliteit van het embryo. Zaadcellen rijpen ongeveer drie maanden, dus het helpt als Youssef al ruim op voorhand stopt. Bovendien ademt Lotte zijn rook mee in, ook tijdens de zwangerschap: meeroken is ook schadelijk voor het ongeboren kind.
Bekijk de uitleg
De neurale buis sluit zich al in de eerste weken van de zwangerschap. Veel vrouwen weten op dat moment nog niet dat ze zwanger zijn. Wie pas begint als de zwangerschap ontdekt wordt, is dus vaak te laat. Daarom: al enkele weken vóór de zwangerschap beginnen.
Vergelijk je uitleg
| Situatie | Soort | Waarom? |
|---|---|---|
| 1 | Leefstijl | Alcohol drinken is een keuze in je manier van leven. Er is geen veilige hoeveelheid. |
| 2 | Geneesmiddelen | Het gaat om Softenon (thalidomide). |
| 3 | Omgeving en werk | Nachtwerk is een risicofactor op het werk. |
| 4 | Leefstijl | Roken is een keuze in je manier van leven. |
| 5 | Omgeving en werk | De vrouw kiest dit niet zelf: de stof zit in haar omgeving. |
| 6 | Geneesmiddelen | Niet elk geneesmiddel is veilig tijdens de zwangerschap: lees de bijsluiter of vraag het aan je arts of apotheker. |
Bekijk de uitleg
In de eerste weken worden alle organen en ledematen aangelegd. Een stof die dat verstoort, kan blijvende schade doen aan de bouw van het lichaam. In de dertigste week zijn de organen er al: ze groeien vooral nog. Het begin van de zwangerschap is dus een kritieke periode. Vaak weet een vrouw in de derde week nog niet dat ze zwanger is. Daarom is het advies om al te stoppen met alcohol en roken als je zwanger wilt worden.
Klaar met de les?
Download al je antwoorden van deze pagina als PDF. De PDF kan je indienen via de uploadzone in Smartschool, als je leerkracht dat gevraagd heeft. Heb je een antwoord aangepast nadat je de uitleg had geopend, dan staan je eerste antwoord en elke aanpassing erin.