S&P 3HW - H3 les 2: Gezond zwanger worden en zijn

Wat moet je kunnen?

Wat denk jij?

Hoe zeker ben je van je antwoord?
Bekijk de uitleg

Nog vroeger. De organen en ledematen van een baby worden aangelegd in de eerste weken na de bevruchting, vaak nog voor een vrouw weet dat ze zwanger is. Wat de ouders in de maanden vóór de zwangerschap eten, drinken en roken, heeft daarom al invloed op het kind.

Hoe zeker ben je van je antwoord?
Wat zegt onderzoek?

Nee. Volgens de Hoge Gezondheidsraad in België bestaat er geen veilige hoeveelheid alcohol tijdens de zwangerschap. Alcohol gaat via het bloed van de moeder rechtstreeks naar het ongeboren kind. Een embryo kan alcohol veel minder goed afbreken dan een volwassene. Daarom is het advies: helemaal geen alcohol, al vanaf het moment dat je zwanger wilt worden.

Vóór de zwangerschap

In les 1 zag je dat alles begint bij de bevruchting: het moment waarop een eicel en een zaadcel samensmelten.

Maar de basis wordt nog vroeger gelegd. Zaadcellen hebben ongeveer drie maanden nodig om te rijpen. De gezondheid van een man in die maanden heeft dus invloed op de kwaliteit van zijn zaadcellen.

Preconceptiezorg is alles wat toekomstige ouders vóór de bevruchting doen om de kans op een gezonde zwangerschap en een gezond kind zo groot mogelijk te maken.

Allebei

De vrouw: foliumzuur

Foliumzuur is een B-vitamine die helpt bij de vroege ontwikkeling van het zenuwstelsel van het embryo. Het verkleint de kans op een neuralebuisdefect, zoals een open ruggetje (spina bifida).

De man

Ook de leefstijl van de vader telt. Roken, veel alcohol, stress en sommige stoffen op het werk kunnen de kwaliteit van de zaadcellen verminderen. Dat heeft invloed op de vruchtbaarheid, en op de kwaliteit van het embryo.

Departement Zorg (z.d.): Gezond zwanger worden

Tijdens de zwangerschap

Waarom het begin zo kwetsbaar is

In de eerste weken van de zwangerschap worden alle organen en ledematen aangelegd: het hart, de hersenen, de armen, de benen. Een schadelijke stof kan in die periode veel meer schade doen dan later. Dat is de embryonale fase uit les 1. Je herkent het idee uit hoofdstuk 2: het is een soort kritieke periode.

Risicofactoren

Een risicofactor is iets wat de kans vergroot dat er iets misgaat met de gezondheid van moeder of kind. Het betekent niet dat het zeker misgaat, wel dat de kans groter wordt.

Leefstijl

Geneesmiddelen

Sommige geneesmiddelen kunnen het ongeboren kind schaden. Het bekendste voorbeeld is Softenon (thalidomide), een slaap- en kalmeermiddel dat tussen 1957 en 1961 aan zwangere vrouwen gegeven werd. Duizenden kinderen werden geboren met onvolgroeide armen of benen. Sindsdien worden geneesmiddelen veel strenger getest, en staat in de bijsluiter of je ze mag nemen tijdens de zwangerschap.

Let op: ook sommige geneesmiddelen tegen epilepsie of depressie vragen extra aandacht. Stop er nooit zelf mee, maar overleg met je arts: plots stoppen kan ook gevaarlijk zijn.

Omgeving en werk

Nature én nurture

Weet je nog uit hoofdstuk 2? Nature is wat je via je genen meekrijgt, nurture is wat je omgeving met je doet. Bij een ongeboren kind is de "omgeving" eerst het lichaam van de moeder, en wat de ouders eten, drinken of roken. Zo kan nurture al een rol spelen nog voor iemand geboren is.

Oefenen

Bekijk de uitleg

Nee. Roken kan de kwaliteit van de zaadcellen verminderen. Dat heeft invloed op de vruchtbaarheid, en op de kwaliteit van het embryo. Zaadcellen rijpen ongeveer drie maanden, dus het helpt als Youssef al ruim op voorhand stopt. Bovendien ademt Lotte zijn rook mee in, ook tijdens de zwangerschap: meeroken is ook schadelijk voor het ongeboren kind.

Bekijk de uitleg

De neurale buis sluit zich al in de eerste weken van de zwangerschap. Veel vrouwen weten op dat moment nog niet dat ze zwanger zijn. Wie pas begint als de zwangerschap ontdekt wordt, is dus vaak te laat. Daarom: al enkele weken vóór de zwangerschap beginnen.

Om welk soort risicofactor gaat het? Sleep het juiste soort naar elke situatie, en leg daarna in één zin uit waarom.

  1. Een zwangere vrouw drinkt op een feest twee glazen cava.

  2. In de jaren 1960 werden kinderen geboren met onvolgroeide armen, omdat hun moeder een slaapmiddel nam.

  3. Een zwangere verpleegkundige werkt al jaren elke week drie nachtdiensten.

  4. Een zwangere vrouw rookt een half pakje sigaretten per dag.

  5. Een zwangere vrouw woont vlak bij een fabriek die jarenlang PFAS in de omgeving uitstootte.

  6. Een zwangere vrouw neemt een pijnstiller die ze nog in de kast had, zonder de bijsluiter te lezen.

Vergelijk je uitleg
Situatie Soort Waarom?
1 Leefstijl Alcohol drinken is een keuze in je manier van leven. Er is geen veilige hoeveelheid.
2 Geneesmiddelen Het gaat om Softenon (thalidomide).
3 Omgeving en werk Nachtwerk is een risicofactor op het werk.
4 Leefstijl Roken is een keuze in je manier van leven.
5 Omgeving en werk De vrouw kiest dit niet zelf: de stof zit in haar omgeving.
6 Geneesmiddelen Niet elk geneesmiddel is veilig tijdens de zwangerschap: lees de bijsluiter of vraag het aan je arts of apotheker.
Bekijk de uitleg

In de eerste weken worden alle organen en ledematen aangelegd. Een stof die dat verstoort, kan blijvende schade doen aan de bouw van het lichaam. In de dertigste week zijn de organen er al: ze groeien vooral nog. Het begin van de zwangerschap is dus een kritieke periode. Vaak weet een vrouw in de derde week nog niet dat ze zwanger is. Daarom is het advies om al te stoppen met alcohol en roken als je zwanger wilt worden.