Wat moet je kunnen?
- Uitleggen wat Erikson bedoelt met een crisis tussen twee polen
- Uitleggen wat er gebeurt als een crisis goed of minder goed afloopt
- De crisis van de babytijd (vertrouwen of wantrouwen) uitleggen met een voorbeeld
Wat denk jij?
Bekijk de uitleg
Jonas leert: "Als ik iets nodig heb, kan ik op iemand rekenen." De wereld voelt veilig en voorspelbaar. Lucas leert misschien: "Ik weet niet of er iemand komt." Hij kan wantrouwig worden. Dat is precies de eerste crisis in de theorie van Erik Erikson.
Erik Erikson
Erik Erikson (1902–1994) was een Duits-Amerikaanse psycholoog. Zijn theorie gaat over de socio-emotionele ontwikkeling, doorheen het hele leven.
Volgens Erikson zit de mens vol tegenstrijdigheden. Wat jij wilt, komt niet altijd overeen met wat anderen van je willen. In elke levensfase krijg je daardoor te maken met een typische uitdaging: een crisis.
Een crisis tussen twee polen
In elke crisis staan twee polen tegenover elkaar: een positieve en een negatieve. Je zoekt een evenwicht tussen die twee uitersten. Hoe de mensen rondom jou met je omgaan, heeft veel invloed op hoe de crisis afloopt.
| Een crisis loopt goed af | Een crisis loopt minder goed af |
|---|---|
| De positieve pool krijgt de overhand. | Je blijft hangen in de negatieve pool. |
| Je leert iets belangrijks dat je later nog nodig hebt. | Je mist een vaardigheid die je later nodig hebt. |
| Je groeit psychisch, en kunt volgende problemen beter aan. | Volgende crisissen worden moeilijker. |
Erikson beschrijft acht levensfasen, elk met een eigen crisis: baby, peuter, kleuter, schoolkind, adolescent, jongvolwassene, volwassene en oudere. In de volgende hoofdstukken zie je telkens de crisis van die fase.
Kun je het schema zelf leggen? Hussel de stukjes, en leg elke levensfase weer bij haar twee polen.
| Levensfase | Positieve pool | Negatieve pool |
|---|---|---|
| Babytijd (0 – 1 jaar) | vertrouwen | wantrouwen |
| Peutertijd (1 – 2,5 à 3 jaar) | zelfstandigheid | twijfel en schaamte |
| Kleutertijd (2,5 à 3 – 6 jaar) | initiatief | schuld |
| Kindertijd (6 – 12 jaar) | activiteit | minderwaardigheid |
| Adolescentie (12 – 18 jaar) | identiteit | identiteitsverwarring |
| Jongvolwassenheid (18 – 30 jaar) | intimiteit | isolement |
| Middenvolwassenheid (30 – 65 jaar) | generativiteit | stagnatie |
| Late volwassenheid (vanaf 65 jaar) | integriteit | wanhoop |
Dit filmpje legt de acht fasen kort uit, met een voorbeeld bij elke crisis. Het is in het Engels; zet de Nederlandse ondertitels aan met de knop CC en het tandwieltje.
De babytijd: vertrouwen of wantrouwen
De eerste crisis gaat over vertrouwen tegenover wantrouwen.
Basisvertrouwen is het gevoel van een baby dat hij op de mensen rondom hem kan rekenen, en dat de wereld veilig is.
- Vertrouwen: de ouders of verzorgers geven liefde, knuffelen, en zorgen goed voor de baby. Als er iets scheelt, komt er iemand. De baby leert: ik kan op hen rekenen.
- Wantrouwen: de baby krijgt weinig aandacht, of weet nooit wat hij kan verwachten. Hij leert: ik kan op niemand rekenen.
Wat Erikson vertrouwen noemt, lijkt sterk op wat andere psychologen hechting noemen: daarover gaat les 6.
Oefenen
Bekijk de uitleg
Vertrouwen groeit als de baby merkt dat er telkens iemand liefdevol en voorspelbaar reageert. Wantrouwen groeit als de reacties uitblijven of onvoorspelbaar zijn, of als er geen vaste personen zijn.
Bekijk de uitleg
Bij een goede afloop leert de baby vertrouwen: hij kan later makkelijker anderen vertrouwen en relaties aangaan, en hij durft nieuwe dingen aan. Volgens Erikson bouwt elke crisis voort op de vorige: wie blijft hangen in wantrouwen, mist een basis die hij later nodig heeft, en volgende crisissen worden moeilijker.
Klaar met de les?
Download al je antwoorden van deze pagina als PDF. De PDF kan je indienen via de uploadzone in Smartschool, als je leerkracht dat gevraagd heeft. Heb je een antwoord aangepast nadat je de uitleg had geopend, dan staan je eerste antwoord en elke aanpassing erin.