S&P 3HW - H4 les 5: Erikson: vertrouwen of wantrouwen

Wat moet je kunnen?

Wat denk jij?

Hoe zeker ben je van je antwoord?
Bekijk de uitleg

Jonas leert: "Als ik iets nodig heb, kan ik op iemand rekenen." De wereld voelt veilig en voorspelbaar. Lucas leert misschien: "Ik weet niet of er iemand komt." Hij kan wantrouwig worden. Dat is precies de eerste crisis in de theorie van Erik Erikson.

Erik Erikson

Erik Erikson (1902–1994) was een Duits-Amerikaanse psycholoog. Zijn theorie gaat over de socio-emotionele ontwikkeling, doorheen het hele leven.

Volgens Erikson zit de mens vol tegenstrijdigheden. Wat jij wilt, komt niet altijd overeen met wat anderen van je willen. In elke levensfase krijg je daardoor te maken met een typische uitdaging: een crisis.

Een crisis tussen twee polen

In elke crisis staan twee polen tegenover elkaar: een positieve en een negatieve. Je zoekt een evenwicht tussen die twee uitersten. Hoe de mensen rondom jou met je omgaan, heeft veel invloed op hoe de crisis afloopt.

Een crisis loopt goed af Een crisis loopt minder goed af
De positieve pool krijgt de overhand. Je blijft hangen in de negatieve pool.
Je leert iets belangrijks dat je later nog nodig hebt. Je mist een vaardigheid die je later nodig hebt.
Je groeit psychisch, en kunt volgende problemen beter aan. Volgende crisissen worden moeilijker.

Erikson beschrijft acht levensfasen, elk met een eigen crisis: baby, peuter, kleuter, schoolkind, adolescent, jongvolwassene, volwassene en oudere. In de volgende hoofdstukken zie je telkens de crisis van die fase.

Kun je het schema zelf leggen? Hussel de stukjes, en leg elke levensfase weer bij haar twee polen.

LevensfasePositieve poolNegatieve pool
Babytijd (0 – 1 jaar)vertrouwenwantrouwen
Peutertijd (1 – 2,5 à 3 jaar)zelfstandigheidtwijfel en schaamte
Kleutertijd (2,5 à 3 – 6 jaar)initiatiefschuld
Kindertijd (6 – 12 jaar)activiteitminderwaardigheid
Adolescentie (12 – 18 jaar)identiteitidentiteitsverwarring
Jongvolwassenheid (18 – 30 jaar)intimiteitisolement
Middenvolwassenheid (30 – 65 jaar)generativiteitstagnatie
Late volwassenheid (vanaf 65 jaar)integriteitwanhoop

Dit filmpje legt de acht fasen kort uit, met een voorbeeld bij elke crisis. Het is in het Engels; zet de Nederlandse ondertitels aan met de knop CC en het tandwieltje.

Speel de video af (YouTube)
Sprouts. (2017, 23 april). Erikson's 8 stages of psychosocial development explained [Video]. YouTube.

De babytijd: vertrouwen of wantrouwen

De eerste crisis gaat over vertrouwen tegenover wantrouwen.

Basisvertrouwen is het gevoel van een baby dat hij op de mensen rondom hem kan rekenen, en dat de wereld veilig is.

Wat Erikson vertrouwen noemt, lijkt sterk op wat andere psychologen hechting noemen: daarover gaat les 6.

Oefenen

Helpt deze situatie de baby vooral om vertrouwen of om wantrouwen te ontwikkelen?

  1. Als Sami huilt van de honger, krijgt hij snel te eten.

  2. De verzorgers in de crèche van Hanna veranderen elke week, en niemand kent haar goed.

  3. Papa knuffelt en troost Yara als ze geschrokken is van een harde knal.

  4. Als Tom huilt, wordt er soms boos geroepen en soms gewoon niet gereageerd.

Bekijk de uitleg

Vertrouwen groeit als de baby merkt dat er telkens iemand liefdevol en voorspelbaar reageert. Wantrouwen groeit als de reacties uitblijven of onvoorspelbaar zijn, of als er geen vaste personen zijn.

Bekijk de uitleg

Bij een goede afloop leert de baby vertrouwen: hij kan later makkelijker anderen vertrouwen en relaties aangaan, en hij durft nieuwe dingen aan. Volgens Erikson bouwt elke crisis voort op de vorige: wie blijft hangen in wantrouwen, mist een basis die hij later nodig heeft, en volgende crisissen worden moeilijker.