Wat moet je kunnen?
- Bij een waarde passende normen geven
- Formele en informele normen van elkaar onderscheiden
- Uitleggen wat een institutie is, en de vijf kenmerken toepassen op de school
Wat denk jij?
Bekijk de uitleg
Niet elke regel staat op papier. Sommige regels kennen we gewoon, omdat we ze van jongs af geleerd hebben: thuis, op school, bij vrienden. Wie de ene regel overtreedt, krijgt een sanctie. Wie de andere vergeet, krijgt hoogstens een vreemde blik. In deze les zie je het verschil.
Waarden en normen: herhaling
In hoofdstuk 1 leerde je het verschil tussen een waarde (iets wat een groep belangrijk vindt) en een norm (een gedragsregel die bij die waarde past). Bij één waarde passen meestal meerdere normen. En omgekeerd kan één norm bij meer dan één waarde passen.
| Waarde | Situatie | Normen |
|---|---|---|
| Gezondheid | Op school | Je rookt niet op de speelplaats. Je drinkt water in plaats van frisdrank. |
| Privacy | Op sociale media | Je deelt geen foto van iemand zonder het te vragen. Je leest de gsm van een ander niet. |
| Solidariteit | In de buurt | Je doet boodschappen voor een zieke buurvrouw. Je geeft aan een inzamelactie. |
Bekijk een voorbeeld
- In de klas: je laat de anderen uitspreken; je steekt je vinger op als je iets wilt zeggen.
- Op het openbaar vervoer: je laat iemand die het nodig heeft zitten; je zet je muziek niet luid.
Formele en informele normen
Normen verschillen in hoe ze vastgelegd zijn.
- Formele norm
- een norm die in een wet of een reglement staat. Wie hem overtreedt, krijgt een sanctie. Bijvoorbeeld: je mag niet door het rood rijden; je komt op tijd op school.
- Informele norm
- een norm die nergens opgeschreven is, maar die de meeste mensen toch volgen. Wie hem overtreedt, krijgt geen straf, maar wel afkeuring: een vreemde blik, een opmerking, uitgelachen worden. Bijvoorbeeld: je zegt goeiedag als je iemand kent; je onderbreekt niemand die aan het woord is.
Bekijk de uitleg
Een formele norm staat in een wet of een reglement: afval op straat gooien is sluikstorten, en daar staat een boete op. Een informele norm staat nergens, maar wie hem overtreedt, valt op.
Instituties
Waarden en normen zweven niet zomaar rond in een samenleving. Ze worden doorgegeven door instituties.
Een institutie is een maatschappelijk systeem dat waarden in de praktijk brengt, en ze doorgeeft van de ene generatie aan de volgende.
Denk aan grote organisaties, zoals de school, het gerecht of de media. Maar ook een kleine groep, zoals het gezin, werkt als een institutie. Je kent ze al uit het bio-ecologisch model van Bronfenbrenner: daar zag je hoe ze een kind beïnvloeden.
Vijf kenmerken
Een institutie heeft vijf kenmerken. Zo zie je ze in de school:
| Kenmerk | In de school |
|---|---|
| 1. Ze bepaalt haar doelen, en de manier om ze te bereiken | Leerlingen leren kennis en vaardigheden. Of dat gelukt is, toon je met toetsen en examens. |
| 2. Ze bepaalt wie wat doet, en hoe de mensen zich tot elkaar verhouden | Er zijn leerlingen, leerkrachten, een directie, opvoeders en een secretariaat. Iedereen heeft een eigen taak. |
| 3. Er ontstaan netwerken tussen de mensen | Je kent je klasgenoten, je leerkrachten, de leerlingen van andere klassen. |
| 4. Wie afwijkt van de regels, krijgt een sanctie | Wie spijbelt of te laat komt, moet zich melden of krijgt een sanctie. |
| 5. Ze schept verwachtingen | Leerkrachten verwachten dat je je taken maakt. Jij verwacht dat zij hun les voorbereiden. |
Beperkend en bevrijdend
Een institutie legt je beperkingen op. Op school moet je op tijd komen, de hele dag op een stoel zitten, en je mag niet praten wanneer je wilt. Maar een institutie is ook bevrijdend. Je hoeft niet elke dag zelf te bedenken wat je moet leren, wanneer de les begint of hoe je je gedraagt: dat ligt al vast. Daardoor zorgen instituties voor stabiliteit in een samenleving.
Bekijk een voorbeeld
Je zou zelf moeten uitzoeken wat je moet leren, waar je dat kunt leren, en wie het je kan uitleggen. Je zou niet weten wanneer je "genoeg" weet. Je zou ook je klasgenoten missen: de school is een plek waar je vrienden maakt, en leert samenwerken. De school neemt je dus heel wat denkwerk uit handen.
Oefenen
Bekijk een voorbeeld
De voetbalclub. Ze bepaalt haar doelen: wedstrijden winnen, en kinderen leren voetballen (kenmerk 1). Wie te laat op de training komt, moet op de bank beginnen (kenmerk 4). Het gezin. Er is een taakverdeling: wie kookt, wie doet de afwas (kenmerk 2). Ouders verwachten dat je laat weten waar je bent, en jij verwacht dat er eten is (kenmerk 5).
Klaar met de les?
Download al je antwoorden van deze pagina als PDF. De PDF kan je indienen via de uploadzone in Smartschool, als je leerkracht dat gevraagd heeft. Heb je een antwoord aangepast nadat je de uitleg had geopend, dan staan je eerste antwoord en elke aanpassing erin.