Wat moet je kunnen?
- Uitleggen welke rol de prefrontale cortex, het beloningssysteem en de amygdala spelen in het gedrag van adolescenten
- Met de ontwikkeling van de hersenen uitleggen waarom adolescenten meer risico's nemen, vooral samen met vrienden
- Positieve kanten van het puberbrein noemen
Wat denk jij?
Bekijk de uitleg
Noor weet best dat het gevaarlijk is. Maar op dat moment wegen de spanning, het plezier en wat haar vrienden denken zwaarder dan het risico. Dat heeft te maken met hoe de hersenen van een adolescent zich ontwikkelen. In deze les zie je waarom vrienden daarbij zo'n grote rol spelen.
Hersenen in de verbouwing
De hersenen van een adolescent zijn volop in ontwikkeling. Pas rond 25 jaar zijn ze volgroeid. Niet alle delen ontwikkelen even snel, en dat verklaart veel van wat typisch is voor pubers.
- Prefrontale cortex
- het deel van de hersenen vooraan, achter je voorhoofd. Het helpt je om te plannen, je impulsen af te remmen en de gevolgen van je gedrag in te schatten. Het ontwikkelt zich het laatst. Vergelijk het met de rem van een auto.
- Beloningssysteem
- delen diep in de hersenen (zoals het striatum) die zorgen voor een goed gevoel bij iets leuks, spannends of een compliment. In de adolescentie is het extra gevoelig. Vergelijk het met het gaspedaal.
- Amygdala
- een klein deel van de hersenen dat een grote rol speelt bij emoties, zoals angst en boosheid. Bij adolescenten reageert het sterk.
Het gaspedaal (beloning, emoties) werkt dus al heel goed, terwijl de rem (de prefrontale cortex) nog in opbouw is. Daardoor:
- nemen adolescenten sneller risico's;
- reageren ze sterker op emoties, en zijn hun emoties wisselender;
- vinden ze het moeilijker om te plannen en aan de gevolgen op lange termijn te denken.
Let op: het puberbrein is niet "kapot" of "dom". Het is in ontwikkeling, en het werkt anders dan het brein van een volwassene.
Samen met vrienden
In een bekend Amerikaans experiment speelden tieners, studenten en volwassenen een computerspel waarin ze met een auto zo snel mogelijk naar huis moesten rijden. Bij een geel licht moesten ze kiezen: stoppen, of nog snel doorrijden. Ze speelden het alleen, of terwijl twee vrienden toekeken. Tieners namen veel meer risico's als hun vrienden toekeken. Bij volwassenen maakte het bijna geen verschil.
Waarom? Voor een adolescent is het gevoel erbij te horen, en indruk te maken op vrienden, een heel sterke beloning. Zo'n beloning maakt het risico de moeite waard.
Bekijk de uitleg
Haar beloningssysteem (het gaspedaal) reageert heel sterk: het is spannend, en ze wil erbij horen bij haar vrienden. Haar prefrontale cortex (de rem) is nog niet volgroeid: ze denkt minder goed aan de gevolgen op lange termijn, zoals een ongeval. Samen met vrienden is de beloning nog groter. Alleen zou ze het daarom niet doen, met vrienden wel.
Een college van Eveline Crone
Bekijk de uitleg
Wie nieuwe dingen probeert, leert veel bij: over de wereld, over andere mensen, en over zichzelf. Risico's nemen helpt adolescenten om zelfstandig te worden, en hun eigen weg te vinden los van hun ouders. Een beetje rebels gedrag hoort dus bij de ontwikkeling. Het wordt pas een probleem als het risico echt gevaarlijk is.
De positieve kanten
Het puberbrein heeft ook grote voordelen:
- adolescenten leren snel, en passen zich makkelijk aan nieuwe situaties aan;
- ze zijn creatief: ze bedenken nieuwe ideeën en oplossingen;
- ze willen ontdekken: nieuwe mensen, nieuwe plaatsen, nieuwe ideeën.
Wie adolescenten motiveert, aanmoedigt en ruimte geeft, ziet hen hun talenten ontplooien.
Slaap
Bij adolescenten maakt het lichaam het slaaphormoon melatonine 's avonds later aan dan bij kinderen en volwassenen. Daardoor ben je later moe, en 's ochtends later wakker. Toch heb je als adolescent 8 à 10 uur slaap per nacht nodig. Wie om half zeven moet opstaan, krijgt dat bijna nooit. Slaaptekort maakt het moeilijker om je te concentreren, en om je emoties te beheersen.
Bekijk enkele argumenten
- Voor: adolescenten zijn biologisch later moe en later wakker. Wie later begint, slaapt meer, en kan zich beter concentreren in de eerste lesuren.
- Tegen: de school eindigt dan later, en er blijft minder tijd over voor sport, hobby's of een studentenjob. Ouders die vroeg moeten werken, kunnen hun kinderen niet meer naar school brengen. En sommige jongeren gaan misschien gewoon nog later slapen.
Alcohol
In België mag je geen bier of wijn kopen onder 16 jaar, en geen sterke drank onder 18. Daar is een goede reden voor: een brein in ontwikkeling is gevoeliger voor de schade van alcohol, en wie jong begint met drinken, heeft later meer kans op een verslaving. Toch drinken sommige jongeren al vroeg, bijvoorbeeld bij het indrinken voor een feestje: snel veel drinken, vaak in groep en zonder toezicht.
Bekijk de uitleg
Hun beloningssysteem is extra gevoelig, en erbij horen in de groep is een sterke beloning: wie niet meedoet, valt op. Hun prefrontale cortex remt minder goed af, en ze denken minder aan de gevolgen op lange termijn. Daarbij komt de persoonlijke fabel uit les 3: "Mij overkomt niets."
Oefenen
Bekijk de uitleg
Er is geen juist antwoord: het is een moeilijke vraag voor rechters en politici.
- Wie zegt "nog in ontwikkeling", wijst erop dat de prefrontale cortex pas rond 25 jaar volgroeid is: een jongere van 18 kan minder goed de gevolgen inschatten, en kan nog veel veranderen. Begeleiding helpt dan vaak meer dan een straf.
- Wie zegt "volwassene", wijst erop dat je vanaf 18 wettelijk volwassen bent: je mag stemmen, een contract tekenen en met de auto rijden. Dan draag je ook de verantwoordelijkheid voor wat je doet.
Klaar met de les?
Download al je antwoorden van deze pagina als PDF. De PDF kan je indienen via de uploadzone in Smartschool, als je leerkracht dat gevraagd heeft. Heb je een antwoord aangepast nadat je de uitleg had geopend, dan staan je eerste antwoord en elke aanpassing erin.