Wat moet je kunnen?
- Uitleggen wat de formeel operationele fase is, met een voorbeeld
- Het imaginair publiek en de persoonlijke fabel herkennen in voorbeelden
- [object Object]
Wat denk jij?
Stel: alle katten kunnen vliegen. Minou is een kat.
Bekijk de uitleg
Een kind van acht zegt waarschijnlijk: "Nee! Katten kunnen niet vliegen." Het denkt aan echte katten. Jij kunt de vraag beantwoorden binnen de stelling: "Als alle katten kunnen vliegen, dan kan Minou vliegen." Je kunt redeneren over iets wat niet waar is. Dat is een nieuwe manier van denken, die begint in de adolescentie.
De formeel operationele fase
Je kent de fasen van Piaget uit hoofdstuk 4, hoofdstuk 6 en hoofdstuk 7. Een schoolkind kan logisch redeneren, maar vooral over concrete dingen.
In de formeel operationele fase, vanaf ongeveer twaalf jaar, leert een adolescent abstract en hypothetisch denken: redeneren over ideeën en over mogelijkheden die (nog) niet bestaan. Het is de vierde en laatste fase van Piaget.
- Abstract: je kunt nadenken over begrippen als rechtvaardigheid, vrijheid of liefde.
- Hypothetisch: je kunt redeneren met "stel dat ...", zoals bij Minou.
- Systematisch: je pakt een probleem stap voor stap aan, en test één mogelijkheid tegelijk.
De slinger van Piaget
Piaget gaf kinderen en jongeren een slinger: een touw met een gewicht eraan. De vraag: wat bepaalt hoe snel de slinger heen en weer gaat? De lengte van het touw, het gewicht, hoe hoog je hem loslaat, of hoe hard je duwt?
- Een schoolkind verandert alles tegelijk, en weet daarna niet wat de oorzaak was.
- Een adolescent verandert één ding tegelijk, en houdt de rest gelijk. Zo vindt hij het antwoord: alleen de lengte van het touw speelt een rol.
Dat is de manier van werken van een wetenschapper. In hoofdstuk 1 noemde je dat de onafhankelijke variabele: je verandert er één, en meet wat er gebeurt.
Typisch voor het denken van een adolescent
Het imaginair publiek
Een adolescent denkt nu ook na over wat anderen denken. Maar hij overschat hoeveel anderen met hem bezig zijn.
Het imaginair publiek is het gevoel dat iedereen naar je kijkt en over je oordeelt, alsof je altijd op een podium staat.
Een puistje, een vlek op je trui, een verkeerd antwoord in de klas: je bent zeker dat iedereen het gezien heeft. Psychologen noemen dat ook het spotlighteffect.
In een bekend experiment uit 2000 lieten Amerikaanse onderzoekers studenten een gênante T-shirt aantrekken, met de foto van een zanger die niemand cool vond. Daarna moesten ze een lokaal vol studenten binnenstappen. De studenten met de T-shirt dachten dat ongeveer de helft het had opgemerkt. In werkelijkheid was dat maar ongeveer een op vier.
De persoonlijke fabel
De persoonlijke fabel is het idee dat je uniek bent: dat niemand voelt wat jij voelt, en dat jou niets kan overkomen.
- "Niemand begrijpt hoe ik me voel." "Niemand is ooit zo verliefd geweest als ik."
- "Mij overkomt dat niet": zonder helm rijden, te veel drinken op een feest.
Dat tweede deel kan gevaarlijk zijn: wie denkt dat hem niets kan overkomen, neemt meer risico's. Daarover gaat les 4.
Imaginair publiek en persoonlijke fabel zijn een nieuwe vorm van egocentrisme, zoals je het kent uit hoofdstuk 7: alles bekijken vanuit jezelf. Ze worden minder als je ouder wordt.
Kritisch, creatief, en moeite met plannen
- Kritisch: een adolescent stelt regels in vraag. "Waarom mag je op de speelplaats geen pet dragen?" "Is deze studierichting echt iets voor mij, of willen mijn ouders het?" Dat is lastig voor volwassenen, maar het toont dat je zelf leert nadenken.
- Creatief: veel jongeren zijn heel creatief. Ze bedenken nieuwe ideeën, maken muziek, video's of kunst, en zien oplossingen die volwassenen niet zien.
- Moeite met plannen: tegelijk is het moeilijk om ver vooruit te denken. Een taak pas de avond voor de deadline beginnen, of niet denken aan de gevolgen van wat je nu doet. Waarom dat zo is, zie je in les 4.
Oefenen
Vergelijk je uitleg
| Voorbeeld | Kenmerk | Waarom? |
|---|---|---|
| Youssef | Imaginair publiek | Hij denkt dat iedereen naar hem kijkt. |
| Hanne | Persoonlijke fabel | Ze denkt dat haar gevoel uniek is. |
| Elias | Formeel operationeel denken | Hij verandert systematisch één ding tegelijk. |
| Mila | Kritisch denken | Ze stelt een regel in vraag. |
Klaar met de les?
Download al je antwoorden van deze pagina als PDF. De PDF kan je indienen via de uploadzone in Smartschool, als je leerkracht dat gevraagd heeft. Heb je een antwoord aangepast nadat je de uitleg had geopend, dan staan je eerste antwoord en elke aanpassing erin.