S&P 3HW - H9 les 3: Anders denken

Wat moet je kunnen?

Wat denk jij?

Stel: alle katten kunnen vliegen. Minou is een kat.

Hoe zeker ben je van je antwoord?
Bekijk de uitleg

Een kind van acht zegt waarschijnlijk: "Nee! Katten kunnen niet vliegen." Het denkt aan echte katten. Jij kunt de vraag beantwoorden binnen de stelling: "Als alle katten kunnen vliegen, dan kan Minou vliegen." Je kunt redeneren over iets wat niet waar is. Dat is een nieuwe manier van denken, die begint in de adolescentie.

De formeel operationele fase

Je kent de fasen van Piaget uit hoofdstuk 4, hoofdstuk 6 en hoofdstuk 7. Een schoolkind kan logisch redeneren, maar vooral over concrete dingen.

In de formeel operationele fase, vanaf ongeveer twaalf jaar, leert een adolescent abstract en hypothetisch denken: redeneren over ideeën en over mogelijkheden die (nog) niet bestaan. Het is de vierde en laatste fase van Piaget.

De slinger van Piaget

Piaget gaf kinderen en jongeren een slinger: een touw met een gewicht eraan. De vraag: wat bepaalt hoe snel de slinger heen en weer gaat? De lengte van het touw, het gewicht, hoe hoog je hem loslaat, of hoe hard je duwt?

Dat is de manier van werken van een wetenschapper. In hoofdstuk 1 noemde je dat de onafhankelijke variabele: je verandert er één, en meet wat er gebeurt.

Typisch voor het denken van een adolescent

Het imaginair publiek

Een adolescent denkt nu ook na over wat anderen denken. Maar hij overschat hoeveel anderen met hem bezig zijn.

Het imaginair publiek is het gevoel dat iedereen naar je kijkt en over je oordeelt, alsof je altijd op een podium staat.

Een puistje, een vlek op je trui, een verkeerd antwoord in de klas: je bent zeker dat iedereen het gezien heeft. Psychologen noemen dat ook het spotlighteffect.

In een bekend experiment uit 2000 lieten Amerikaanse onderzoekers studenten een gênante T-shirt aantrekken, met de foto van een zanger die niemand cool vond. Daarna moesten ze een lokaal vol studenten binnenstappen. De studenten met de T-shirt dachten dat ongeveer de helft het had opgemerkt. In werkelijkheid was dat maar ongeveer een op vier.

De persoonlijke fabel

De persoonlijke fabel is het idee dat je uniek bent: dat niemand voelt wat jij voelt, en dat jou niets kan overkomen.

Dat tweede deel kan gevaarlijk zijn: wie denkt dat hem niets kan overkomen, neemt meer risico's. Daarover gaat les 4.

Imaginair publiek en persoonlijke fabel zijn een nieuwe vorm van egocentrisme, zoals je het kent uit hoofdstuk 7: alles bekijken vanuit jezelf. Ze worden minder als je ouder wordt.

Kritisch, creatief, en moeite met plannen

Oefenen

Welk kenmerk van het denken van een adolescent herken je? Sleep het begrip naar het voorbeeld, en leg daarna in één zin uit waarom.

  1. Youssef denkt dat de hele klas lacht om zijn nieuwe kapsel, al heeft eigenlijk niemand het gezien.

  2. Hanne zegt: "Mijn ouders hebben nooit liefdesverdriet gehad zoals ik nu. Zij begrijpen er niets van."

  3. Om te weten welke plant het best groeit, geeft Elias één plant meer water, en zet hij de andere planten op dezelfde plaats in de zon.

  4. Mila vraagt zich af waarom de school beslist welke kleren je mag dragen, en schrijft een brief naar de leerlingenraad.

Vergelijk je uitleg
Voorbeeld Kenmerk Waarom?
Youssef Imaginair publiek Hij denkt dat iedereen naar hem kijkt.
Hanne Persoonlijke fabel Ze denkt dat haar gevoel uniek is.
Elias Formeel operationeel denken Hij verandert systematisch één ding tegelijk.
Mila Kritisch denken Ze stelt een regel in vraag.