Wat moet je kunnen?
- Uitleggen welke rol de geslachtshormonen spelen in de puberteit
- Primaire en secundaire geslachtskenmerken van elkaar onderscheiden
- Uitleggen hoe de lichamelijke veranderingen het zelfbeeld kunnen beïnvloeden
Wat denk jij?
Bekijk de uitleg
Wie als eerste verandert, valt op. Dat kan stoer voelen, maar ook ongemakkelijk: je krijgt opmerkingen, en je voelt je misschien ouder dan je bent. Wie als laatste verandert, voelt zich soms kinderachtig naast de anderen. Beide is normaal: de puberteit begint niet bij iedereen op hetzelfde moment. In deze les zie je wat er gebeurt, en wat het met je zelfbeeld kan doen.
Hormonen
De puberteit begint in de hersenen. Die geven een signaal aan de geslachtsklieren om meer geslachtshormonen te maken:
- bij jongens vooral testosteron, in de teelballen;
- bij meisjes vooral oestrogeen, in de eierstokken.
Een hormoon is een stof die het lichaam zelf maakt, en die via het bloed boodschappen doorgeeft. Geslachtshormonen zorgen ervoor dat het lichaam volwassen wordt.
Wanneer?
Bij meisjes begint de puberteit meestal tussen 8 en 13 jaar, bij jongens gemiddeld een à twee jaar later. Er zijn grote verschillen: wie vroeg of laat begint, is meestal helemaal normaal.
Tijdens de puberteit heb je een groeispurt: een periode waarin je veel sneller groeit dan ervoor of erna. Bij meisjes gaat dat het snelst rond 12 jaar, bij jongens rond 14 jaar. Jongens groeien gemiddeld ook langer door, en worden daardoor gemiddeld wat groter. Kijk nog eens naar de groeicurven van Kind en Gezin: in de puberteit gaat de lijn een tijdje steiler omhoog.
Geslachtskenmerken
- Primaire geslachtskenmerken
- de geslachtsorganen, die nodig zijn om kinderen te krijgen. Ze zijn er al bij de geboorte, en worden in de puberteit volwassen. Bij meisjes: de vagina, de baarmoeder en de eierstokken. Bij jongens: de penis en de teelballen in de balzak.
- Secundaire geslachtskenmerken
- de andere lichamelijke kenmerken die in de puberteit verschijnen, en het verschil tussen mannen en vrouwen zichtbaar maken. Bij meisjes: borstgroei, bredere heupen, haar onder de oksels en in de schaamstreek. Bij jongens: een lagere stem, baard- en snorgroei, meer spieren, haar op het lichaam en in de schaamstreek.
Bij meisjes is de eerste menstruatie een belangrijk moment: ze kunnen dan zwanger worden. Bij jongens is dat de eerste zaadlozing. Ook bij iedereen: meer zweet, een vettere huid en puistjes, en een sterkere lichaamsgeur.
Bekijk de uitleg
Primair: de organen die nodig zijn om kinderen te krijgen. Secundair: de andere kenmerken die in de puberteit verschijnen.
Het lichaam en het zelfbeeld
Je lichaam verandert in korte tijd, en dat doet iets met je zelfbeeld. Veel adolescenten kijken kritisch naar zichzelf: te groot, te klein, te dik, te mager, puistjes.
Onderzoek toont dat het ook uitmaakt wanneer je verandert:
- meisjes die heel vroeg rijpen, voelen zich vaker onzeker over hun lichaam, en krijgen soms aandacht van oudere jongens waar ze nog niet klaar voor zijn;
- jongens die heel laat rijpen, voelen zich vaker minder zeker, omdat ze kleiner en minder sterk zijn dan hun klasgenoten.
Dat is geen wet: het hangt sterk af van hoe de omgeving reageert. Opmerkingen en plagerijen over iemands lichaam kunnen veel pijn doen.
Op sociale media vergelijk je jezelf bovendien met beelden die vaak bewerkt zijn, met filters, de beste foto uit honderd, of de juiste belichting. Dat maakt het moeilijker om tevreden te zijn met je eigen lichaam.
Bekijk een voorbeeld
"Puistjes zijn normaal in de puberteit: je lichaam maakt meer hormonen, en je huid wordt vetter. Bijna iedereen heeft er last van. En op Instagram zie je niet de echte huid van mensen: veel foto's zijn bewerkt, met een filter, of het is de beste foto uit honderd. Je vergelijkt jezelf dus met iets wat niet echt is."
Klaar met de les?
Download al je antwoorden van deze pagina als PDF. De PDF kan je indienen via de uploadzone in Smartschool, als je leerkracht dat gevraagd heeft. Heb je een antwoord aangepast nadat je de uitleg had geopend, dan staan je eerste antwoord en elke aanpassing erin.