Wat moet je kunnen?
- Puberteit en adolescentie van elkaar onderscheiden
- Uitleggen waarom de puberteit vroeger begint en de adolescentie later eindigt dan vroeger
- De ontwikkelingstaken van Havighurst herkennen in voorbeelden
Wat denk jij?
"Onze jeugd houdt van luxe, heeft slechte manieren, minacht het gezag en heeft geen respect voor ouderen. Jongeren staan niet meer recht als een oudere binnenkomt. Ze spreken hun ouders tegen, en tiranniseren hun leraren."
Bekijk de uitleg
Dit citaat wordt vaak toegeschreven aan de Griekse filosoof Socrates (5de eeuw voor Christus). Waarschijnlijk zei hij het niet letterlijk zo: de zinnen komen uit een studie uit 1907 die samenvatte hoe Griekse schrijvers over jongeren klaagden. Maar dat klagen is echt heel oud. Elke generatie vindt dat "de jeugd van tegenwoordig" slechter is dan vroeger. In deze les en in les 6 kijk je of dat beeld klopt.
Puberteit en adolescentie
In het dagelijks leven gebruiken mensen de woorden door elkaar. Psychologen maken een onderscheid.
| Puberteit | Adolescentie | |
|---|---|---|
| Wat? | Het eerste deel van de tienertijd, waarin vooral het lichaam verandert | De hele periode tussen kind en volwassene, met veranderingen op alle gebieden: fysiek, cognitief en socio-emotioneel |
| Begint | Bij de eerste lichamelijke veranderingen, rond 10 à 13 jaar | Ook bij de eerste lichamelijke veranderingen |
| Eindigt | Als je geslachtsrijp bent: je kunt kinderen krijgen | Als je de verantwoordelijkheden van een volwassene opneemt: tussen 18 en 25 jaar |
| Voorbeeld | Puistjes, een lagere stem, de eerste menstruatie | Je losmaken van je ouders, je eerste lief, nadenken over wie je bent |
Langer dan vroeger
De puberteit begint vandaag gemiddeld vroeger dan honderd jaar geleden. Kinderen eten beter en zijn gezonder, en dat versnelt de groei. De adolescentie eindigt later. Veel jongeren studeren langer, en een eigen woning is duur. Daardoor blijven ze langer thuis wonen, en worden ze later financieel onafhankelijk. In hoofdstuk 2 zag je al dat de grenzen van een ontwikkelingsfase niet vastliggen.
Adolescentie in andere culturen
Hoe lang de adolescentie duurt, hangt af van de cultuur.
- In westerse culturen is de adolescentie lang. Jongeren hebben veel vrije tijd en een eigen kamer, en ze krijgen de kans om te experimenteren, met kleren, muziek, relaties of uitgaan. Wat we "typisch pubergedrag" noemen, hoort daarbij.
- In traditionele culturen is de adolescentie kort, of bestaat ze bijna niet. Een kind wordt in één keer volwassen, met een initiatieritueel: een plechtigheid of een beproeving die de overgang van kind naar volwassene aanduidt. Daarna krijg je de taken en de rechten van een volwassene.
Bij de Sateré-Mawé, een volk in het Amazonewoud in Brazilië, steken jongens hun handen in handschoenen vol kogelmieren, waarvan de beet enorm pijn doet. Wie dat volhoudt, toont dat hij volwassen is.
Bekijk enkele voorbeelden
- Het lentefeest of de plechtige communie (rond 12 jaar), de bar- of bat-mitswa (12 à 13 jaar), een besnijdenisfeest.
- Je 18de verjaardag: je wordt wettelijk volwassen, je mag stemmen en je rijbewijs halen.
- Je diploma van het secundair, of je eerste job.
Bij ons word je na zo'n ritueel niet meteen volwassen: het is een stap in een lange overgang. Daarom duurt de adolescentie bij ons zo lang.
Ontwikkelingstaken
De Amerikaanse onderwijspsycholoog Robert Havighurst (1900–1991) beschreef voor elke levensfase ontwikkelingstaken: dingen die je in die fase moet leren om goed verder te kunnen. Voor de adolescentie zijn het er zes:
- je veranderende lichaam aanvaarden;
- je aanpassen aan je nieuwe manier van denken: abstract, kritisch (les 3);
- een eigen identiteit ontwikkelen: wie ben ik? (les 5);
- emotioneel onafhankelijk worden van je ouders;
- stabiele relaties met leeftijdsgenoten opbouwen: vriendschap, verliefdheid;
- je eigen waarden kiezen: wat vind ik belangrijk?
Vergelijk je uitleg
| Voorbeeld | Ontwikkelingstaak |
|---|---|
| Ines | Ze aanvaardt haar lichaam, zoals het is. |
| Bilal | Hij kiest een eigen waarde, en leeft ernaar. |
| Lotte | Ze lost haar problemen zelf op, zonder haar mama: emotioneel onafhankelijk. |
| Amir | Een stabiele relatie met een leeftijdsgenoot. |
| Sara | Ze zoekt wie ze is en wat bij haar past. |
| Jonas | Hij denkt abstract, over iets wat niet bestaat. |
Tip
Kies iets concreets: een moment, een keuze, een ruzie, een nieuwe vriend. Bij de taak "eigen waarden kiezen" kun je denken aan een mening waarin je verschilt van je ouders.
Klaar met de les?
Download al je antwoorden van deze pagina als PDF. De PDF kan je indienen via de uploadzone in Smartschool, als je leerkracht dat gevraagd heeft. Heb je een antwoord aangepast nadat je de uitleg had geopend, dan staan je eerste antwoord en elke aanpassing erin.