Wat moet je kunnen?
- Uitleggen wat taakbewustzijn is, en hoe het groeit tussen vier en zeven jaar
- Uitleggen hoe een schoolkind zijn zelfbeeld vormt door zich te vergelijken met de groep
- De vijf aspecten van het zelfbeeld noemen, met een voorbeeld
Wat denk jij?
Bekijk de uitleg
Het schoolkind maakt een onderscheid tussen werken en spelen, en het weet dat een taak af moet. Dat heet taakbewustzijn. Tegelijk wil het tonen wat het kan, en vergelijkt het zich met de andere kinderen. Zo vormt het een beeld van zichzelf.
Taakbewustzijn
Taakbewustzijn is het besef dat een taak volledig en goed afgewerkt moet worden, ook als ze niet leuk is.
Een schoolkind wordt ook leergierig: het wil nieuwe dingen leren en vaardigheden oefenen. En het wordt prestatiegericht: het wil tonen waar het goed in is, en een bijzondere plaats in de groep krijgen. De beste van de klas, de snelste loper, de mooiste tekening. Sommige kinderen zoeken die plaats op een andere manier: door stoer te doen, of door te pesten (les 6).
Een experiment: oefenen voor een test
Onderzoekers aan de Universiteit van Queensland (Australië) lieten kinderen van vier tot zeven jaar met drie spelletjes spelen. Ze zeiden erbij dat er straks een test kwam over één van die spelletjes. Speelden de kinderen dat spel langer, om te oefenen?
Wat zegt onderzoek?
- Vier jaar: de meeste kinderen speelden gewoon wat ze het leukst vonden. Ze begrepen nog niet goed wat oefenen is.
- Vijf jaar: wisselend. Veel kinderen speelden het testspel iets langer, maar konden niet uitleggen dat ze oefenden.
- Zes en zeven jaar: de meeste kinderen oefenden het testspel bewust, en konden uitleggen dat oefenen helpt.
Het taakbewustzijn groeit dus rond de leeftijd waarop kinderen naar de lagere school gaan.
Ayoub in het eerste leerjaar
Bekijk de video over Ayoub uit les 1 van 0:58 tot 6:18. Denk daarbij terug aan Simon in de kleuterklas (hoofdstuk 6).
Bekijk de uitleg
Anders dan in de kleuterklas: volgens Peter Adriaenssens komen de kinderen naar school "om te werken en om nieuwe dingen te leren". Het is "de voorbereiding van de arbeidsplaats" (0:58). De klas is goed georganiseerd, er is discipline, en het is veel rustiger (1:41). De kinderen kunnen ook al zelfstandig werken: de juf hoeft niet meer bij iedereen te zitten, en kan rondgaan (4:45).
Taakbewustzijn: de kinderen maken hun oefeningen af terwijl de juf bij andere leerlingen is (4:45). Thuis oefent Ayoub zijn dictee met zijn broer (7:39).
Nog niet: Saousan en Ines hebben meer aandacht voor elkaar dan voor hun werk, en Saousan heeft maar één werkje af (5:29). De juf komt tussen, "als een verkeersagent", en herinnert hen aan de afspraken. Taakbewustzijn moet je leren: "eerste leerjaar, eerste stapjes".
Het zelfbeeld
Je zelfbeeld is hoe je jezelf ziet: wat voor iemand je bent, en waar je goed en minder goed in bent.
Een schoolkind brengt veel tijd door met andere kinderen. Het vergelijkt zich voortdurend met hen: wie leest sneller, wie is sterker, wie heeft meer vrienden? Zo ontdekt het zijn talenten en zijn beperkingen, en zo vormt het zijn zelfbeeld.
Dat zelfbeeld verandert met de leeftijd:
- een jong kind beschrijft zichzelf met uiterlijke kenmerken: "Ik ben een jongen, ik ben zes, ik heb bruin haar";
- vanaf ongeveer negen jaar beschrijft het zijn eigenschappen en talenten, ook de minder goede: "Ik ben goed in voetbal, maar niet in rekenen. Ik word snel boos."
Vijf aspecten van het zelfbeeld
De Amerikaanse psychologe Susan Harter onderzocht waarop kinderen hun zelfbeeld baseren. Ze vond vijf aspecten:
| Aspect | Voorbeeld |
|---|---|
| Schoolse vaardigheden | Ik ben goed in taal, maar minder in wiskunde. |
| Sociale aanvaarding | Ik heb veel vrienden; ik hoor erbij. |
| Uiterlijk | Ik vind mezelf mooi, of ik ben niet tevreden over mijn lichaam. |
| Sportieve prestaties | Ik ben snel en sterk, of ik ben onhandig met een bal. |
| Gedrag | Ik ben rustig, wild, verlegen of zelfzeker. |
Een gezond zelfbeeld betekent niet dat je overal goed in bent. Het betekent dat je weet waar je sterk in bent, en aanvaardt dat je niet alles even goed kunt.
Ook ouders helpen een kind om zichzelf te leren inschatten. Als Ayoub vraagt of hij vandaag stickers verdiend heeft, vraagt zijn mama: "Wat denk je zelf?" (12:38 in de video).
Oefenen
Bekijk de uitleg
Een kind baseert zijn zelfbeeld op schoolse vaardigheden, sociale aanvaarding, uiterlijk, sportieve prestaties en gedrag. Op elk van die vijf kan het zichzelf sterker of minder sterk vinden.
Tip
Kies twee of drie aspecten, en geef bij elk een concreet voorbeeld: een moment, een vak, een spel, een vriend. Je hoeft je antwoord niet voor te lezen. In je dagboekfragment kun je die voorbeelden gebruiken. In les 5 koppel je ze aan de theorie van Erikson (activiteit of minderwaardigheid), en in les 2 zag je hoe een schoolkind denkt.
Klaar met de les?
Download al je antwoorden van deze pagina als PDF. De PDF kan je indienen via de uploadzone in Smartschool, als je leerkracht dat gevraagd heeft. Heb je een antwoord aangepast nadat je de uitleg had geopend, dan staan je eerste antwoord en elke aanpassing erin.