S&P 3HW - H7 les 4: Taakbewustzijn en zelfbeeld

Wat moet je kunnen?

Wat denk jij?

Hoe zeker ben je van je antwoord?
Bekijk de uitleg

Het schoolkind maakt een onderscheid tussen werken en spelen, en het weet dat een taak af moet. Dat heet taakbewustzijn. Tegelijk wil het tonen wat het kan, en vergelijkt het zich met de andere kinderen. Zo vormt het een beeld van zichzelf.

Taakbewustzijn

Taakbewustzijn is het besef dat een taak volledig en goed afgewerkt moet worden, ook als ze niet leuk is.

Een schoolkind wordt ook leergierig: het wil nieuwe dingen leren en vaardigheden oefenen. En het wordt prestatiegericht: het wil tonen waar het goed in is, en een bijzondere plaats in de groep krijgen. De beste van de klas, de snelste loper, de mooiste tekening. Sommige kinderen zoeken die plaats op een andere manier: door stoer te doen, of door te pesten (les 6).

Een experiment: oefenen voor een test

Onderzoekers aan de Universiteit van Queensland (Australië) lieten kinderen van vier tot zeven jaar met drie spelletjes spelen. Ze zeiden erbij dat er straks een test kwam over één van die spelletjes. Speelden de kinderen dat spel langer, om te oefenen?

Hoe zeker ben je van je antwoord?
Wat zegt onderzoek?
  • Vier jaar: de meeste kinderen speelden gewoon wat ze het leukst vonden. Ze begrepen nog niet goed wat oefenen is.
  • Vijf jaar: wisselend. Veel kinderen speelden het testspel iets langer, maar konden niet uitleggen dat ze oefenden.
  • Zes en zeven jaar: de meeste kinderen oefenden het testspel bewust, en konden uitleggen dat oefenen helpt.

Het taakbewustzijn groeit dus rond de leeftijd waarop kinderen naar de lagere school gaan.

ScienceDaily (2017): Starting at age 6, children spontaneously practice skills to prepare for the future (Engels)

Ayoub in het eerste leerjaar

Speel de video af (YouTube)
Klasse. (2011, 12 oktober). Groei! 2: 6 jaar [Video]. YouTube.

Bekijk de video over Ayoub uit les 1 van 0:58 tot 6:18. Denk daarbij terug aan Simon in de kleuterklas (hoofdstuk 6).

Bekijk de uitleg

Anders dan in de kleuterklas: volgens Peter Adriaenssens komen de kinderen naar school "om te werken en om nieuwe dingen te leren". Het is "de voorbereiding van de arbeidsplaats" (0:58). De klas is goed georganiseerd, er is discipline, en het is veel rustiger (1:41). De kinderen kunnen ook al zelfstandig werken: de juf hoeft niet meer bij iedereen te zitten, en kan rondgaan (4:45).

Taakbewustzijn: de kinderen maken hun oefeningen af terwijl de juf bij andere leerlingen is (4:45). Thuis oefent Ayoub zijn dictee met zijn broer (7:39).

Nog niet: Saousan en Ines hebben meer aandacht voor elkaar dan voor hun werk, en Saousan heeft maar één werkje af (5:29). De juf komt tussen, "als een verkeersagent", en herinnert hen aan de afspraken. Taakbewustzijn moet je leren: "eerste leerjaar, eerste stapjes".

Het zelfbeeld

Je zelfbeeld is hoe je jezelf ziet: wat voor iemand je bent, en waar je goed en minder goed in bent.

Een schoolkind brengt veel tijd door met andere kinderen. Het vergelijkt zich voortdurend met hen: wie leest sneller, wie is sterker, wie heeft meer vrienden? Zo ontdekt het zijn talenten en zijn beperkingen, en zo vormt het zijn zelfbeeld.

Dat zelfbeeld verandert met de leeftijd:

Vijf aspecten van het zelfbeeld

De Amerikaanse psychologe Susan Harter onderzocht waarop kinderen hun zelfbeeld baseren. Ze vond vijf aspecten:

Aspect Voorbeeld
Schoolse vaardigheden Ik ben goed in taal, maar minder in wiskunde.
Sociale aanvaarding Ik heb veel vrienden; ik hoor erbij.
Uiterlijk Ik vind mezelf mooi, of ik ben niet tevreden over mijn lichaam.
Sportieve prestaties Ik ben snel en sterk, of ik ben onhandig met een bal.
Gedrag Ik ben rustig, wild, verlegen of zelfzeker.

Een gezond zelfbeeld betekent niet dat je overal goed in bent. Het betekent dat je weet waar je sterk in bent, en aanvaardt dat je niet alles even goed kunt.

Ook ouders helpen een kind om zichzelf te leren inschatten. Als Ayoub vraagt of hij vandaag stickers verdiend heeft, vraagt zijn mama: "Wat denk je zelf?" (12:38 in de video).

Oefenen

Over welk aspect van het zelfbeeld gaat deze zin?

  1. "Ik mag altijd meespelen op de speelplaats."

  2. "Ik haal goede punten voor Frans."

  3. "Ik ben de snelste van de klas op de 60 meter."

  4. "Ik word snel kwaad als iets niet lukt."

  5. "Ik vind mijn krullen mooi."

Bekijk de uitleg

Een kind baseert zijn zelfbeeld op schoolse vaardigheden, sociale aanvaarding, uiterlijk, sportieve prestaties en gedrag. Op elk van die vijf kan het zichzelf sterker of minder sterk vinden.

Tip

Kies twee of drie aspecten, en geef bij elk een concreet voorbeeld: een moment, een vak, een spel, een vriend. Je hoeft je antwoord niet voor te lezen. In je dagboekfragment kun je die voorbeelden gebruiken. In les 5 koppel je ze aan de theorie van Erikson (activiteit of minderwaardigheid), en in les 2 zag je hoe een schoolkind denkt.