S&P 3HW - H7 les 5: Erikson: activiteit of minderwaardigheid

Wat moet je kunnen?

Wat denk jij?

Hoe zeker ben je van je antwoord?
Bekijk de uitleg

Het kind kan gaan denken: "Ik kan niets." Dan verliest het zijn zelfvertrouwen, en durft het minder te proberen. Het helpt als volwassenen ook zien waar het wél goed in is, en fouten behandelen als iets waaruit je leert. Volgens Erikson gaat het in de schooltijd precies om dat evenwicht.

De vierde crisis

Je kent de theorie van Erik Erikson uit hoofdstuk 4, hoofdstuk 5 en hoofdstuk 6. In de schooltijd komt de vierde crisis: activiteit (ook: werklust of vlijt) tegenover minderwaardigheid.

Een schoolkind leert veel nieuwe vaardigheden: lezen, rekenen, sporten, samenwerken. En het vergelijkt zich met de anderen (les 4). De vraag is: ziet het zichzelf als iemand die dingen goed kan, of als iemand die tekortschiet?

Activiteit Minderwaardigheid
Het kind leert dat het dingen goed kan, en vertrouwt op wat het kan ziet zichzelf als iemand die weinig goed kan
Ouders en leerkrachten hebben aandacht voor zijn talenten; fouten zijn leermomenten laten het kind alleen met zijn mislukkingen; zien vooral wat niet lukt
Gevolg een gevoel van competentie: ik kan iets. Het kind aanvaardt ook dat het niet overal goed in is. een gevoel van minderwaardigheid en weinig zelfvertrouwen

Competentie is het gevoel dat je bekwaam bent: dat je iets goed kunt.

Ook hier gaat het om een evenwicht: een kind dat nooit ervaart dat iets niet lukt, leert zijn grenzen niet kennen. Maar als het te vaak faalt, zonder dat iemand het helpt, weegt de negatieve pool door.

Een casus

Lars was een vrolijke, drukke kleuter. In het eerste leerjaar krijgt hij de diagnose ADHD. In de klas kan hij moeilijk stilzitten en vergeet hij vaak zijn taken. Hij hoort elke dag opmerkingen: "Lars, zit stil!", "Lars, alweer vergeten?" Zijn punten zijn laag. Bij de turnles wordt hij als laatste gekozen, omdat hij "altijd de regels vergeet". Sommige ouders zeggen dat hij "slecht opgevoed" is.

Bekijk de uitleg

Lars krijgt vooral negatieve reacties. Hij kan het gevoel krijgen dat hij niets goed doet: de pool minderwaardigheid dreigt door te wegen, met weinig zelfvertrouwen. De omgeving zoekt de oorzaak vaak in zijn opvoeding, of noemt hem "lastig", zonder te kijken naar wat hij nodig heeft. Wat helpt: aandacht voor wat hij wel goed kan, duidelijke afspraken en hulp om zijn taken te onthouden, en complimenten voor elke stap vooruit. Zo kan hij toch een gevoel van competentie opbouwen.

Ayoub en de volwassenen

Speel de video af (YouTube)
Klasse. (2011, 12 oktober). Groei! 2: 6 jaar [Video]. YouTube.

Drie fragmenten uit de video over Ayoub (les 1):

  1. Ayoub leert lezen en schrijven. Peter Adriaenssens: "Dit zijn nog hele jonge hersenen. Je mag niet te snel te veel van zo'n kind verwachten." (3:55)
  2. Saousan heeft de hele tijd gespeeld met Ines, en maar één werkje af. De juf zegt: "Dat vond ik niet fijn, hoor." (5:29)
  3. Ayoub vraagt of hij vandaag stickers verdiend heeft. Mama zegt dat hij braaf was, maar ook een paar momenten stout. Als hij stil gaat slapen, krijgt hij er een. (12:38)
Bekijk de uitleg
  • Niet te veel verwachten: wie te snel te veel verwacht, laat een kind vooral ervaren wat níet lukt. Met geduld en veel oefenen kan het kind ervaren dat het iets leert: dat geeft een gevoel van competentie.
  • Streng, maar vriendelijk: de juf zegt wat niet goed ging, en herinnert aan de afspraken, zonder Saousan uit te lachen of te kleineren. Zo leert ze dat ze haar werk moet afmaken, en dat ze het ook kan.
  • Belonen wat goed gaat: de sticker maakt duidelijk wat goed en wat minder goed liep. Mama geeft Ayoub een kans om de sticker toch te verdienen. Zo krijgt hij vooral aandacht voor wat hij wél kan.

Kritiek op de theorie van Erikson

De theorie van Erikson wordt veel gebruikt, maar ze krijgt ook kritiek:

Oefenen

Is dit positieve of negatieve kritiek op de theorie van Erikson?

  1. Volgens de theorie kan een mens groeien tot in de ouderdom.

  2. De theorie past minder bij culturen waarin het leven meer vastligt.

  3. De begrippen zijn vaag, en daardoor moeilijk te testen.

  4. De fasen zijn herkenbaar, en bruikbaar om de ontwikkeling van een kind te volgen.

Bekijk de uitleg

Positief: een positieve kijk op groei, en herkenbare, bruikbare fasen. Negatief: vooral westers, en moeilijk wetenschappelijk te testen.

Bij welke levensfase hoort deze crisis van Erikson?

  1. Vertrouwen of wantrouwen

  2. Zelfstandigheid of twijfel en schaamte

  3. Initiatief of schuld

  4. Activiteit of minderwaardigheid

Bekijk de uitleg

Elke fase heeft een eigen crisis met twee polen. Hoe een kind een crisis doorkomt, hangt sterk af van hoe de volwassenen rond hem reageren.