Wat moet je kunnen?
- De crisis van de schooltijd volgens Erikson noemen, met de twee polen
- Uitleggen hoe ouders en leerkrachten de crisis goed of minder goed laten aflopen
- De crisis toepassen op een casus
- Positieve en negatieve kritiek op de theorie van Erikson geven
Wat denk jij?
Bekijk de uitleg
Het kind kan gaan denken: "Ik kan niets." Dan verliest het zijn zelfvertrouwen, en durft het minder te proberen. Het helpt als volwassenen ook zien waar het wél goed in is, en fouten behandelen als iets waaruit je leert. Volgens Erikson gaat het in de schooltijd precies om dat evenwicht.
De vierde crisis
Je kent de theorie van Erik Erikson uit hoofdstuk 4, hoofdstuk 5 en hoofdstuk 6. In de schooltijd komt de vierde crisis: activiteit (ook: werklust of vlijt) tegenover minderwaardigheid.
Een schoolkind leert veel nieuwe vaardigheden: lezen, rekenen, sporten, samenwerken. En het vergelijkt zich met de anderen (les 4). De vraag is: ziet het zichzelf als iemand die dingen goed kan, of als iemand die tekortschiet?
| Activiteit | Minderwaardigheid | |
|---|---|---|
| Het kind | leert dat het dingen goed kan, en vertrouwt op wat het kan | ziet zichzelf als iemand die weinig goed kan |
| Ouders en leerkrachten | hebben aandacht voor zijn talenten; fouten zijn leermomenten | laten het kind alleen met zijn mislukkingen; zien vooral wat niet lukt |
| Gevolg | een gevoel van competentie: ik kan iets. Het kind aanvaardt ook dat het niet overal goed in is. | een gevoel van minderwaardigheid en weinig zelfvertrouwen |
Competentie is het gevoel dat je bekwaam bent: dat je iets goed kunt.
Ook hier gaat het om een evenwicht: een kind dat nooit ervaart dat iets niet lukt, leert zijn grenzen niet kennen. Maar als het te vaak faalt, zonder dat iemand het helpt, weegt de negatieve pool door.
Een casus
Lars was een vrolijke, drukke kleuter. In het eerste leerjaar krijgt hij de diagnose ADHD. In de klas kan hij moeilijk stilzitten en vergeet hij vaak zijn taken. Hij hoort elke dag opmerkingen: "Lars, zit stil!", "Lars, alweer vergeten?" Zijn punten zijn laag. Bij de turnles wordt hij als laatste gekozen, omdat hij "altijd de regels vergeet". Sommige ouders zeggen dat hij "slecht opgevoed" is.
Bekijk de uitleg
Lars krijgt vooral negatieve reacties. Hij kan het gevoel krijgen dat hij niets goed doet: de pool minderwaardigheid dreigt door te wegen, met weinig zelfvertrouwen. De omgeving zoekt de oorzaak vaak in zijn opvoeding, of noemt hem "lastig", zonder te kijken naar wat hij nodig heeft. Wat helpt: aandacht voor wat hij wel goed kan, duidelijke afspraken en hulp om zijn taken te onthouden, en complimenten voor elke stap vooruit. Zo kan hij toch een gevoel van competentie opbouwen.
Ayoub en de volwassenen
Drie fragmenten uit de video over Ayoub (les 1):
- Ayoub leert lezen en schrijven. Peter Adriaenssens: "Dit zijn nog hele jonge hersenen. Je mag niet te snel te veel van zo'n kind verwachten." (3:55)
- Saousan heeft de hele tijd gespeeld met Ines, en maar één werkje af. De juf zegt: "Dat vond ik niet fijn, hoor." (5:29)
- Ayoub vraagt of hij vandaag stickers verdiend heeft. Mama zegt dat hij braaf was, maar ook een paar momenten stout. Als hij stil gaat slapen, krijgt hij er een. (12:38)
Bekijk de uitleg
- Niet te veel verwachten: wie te snel te veel verwacht, laat een kind vooral ervaren wat níet lukt. Met geduld en veel oefenen kan het kind ervaren dat het iets leert: dat geeft een gevoel van competentie.
- Streng, maar vriendelijk: de juf zegt wat niet goed ging, en herinnert aan de afspraken, zonder Saousan uit te lachen of te kleineren. Zo leert ze dat ze haar werk moet afmaken, en dat ze het ook kan.
- Belonen wat goed gaat: de sticker maakt duidelijk wat goed en wat minder goed liep. Mama geeft Ayoub een kans om de sticker toch te verdienen. Zo krijgt hij vooral aandacht voor wat hij wél kan.
Kritiek op de theorie van Erikson
De theorie van Erikson wordt veel gebruikt, maar ze krijgt ook kritiek:
- Positief: ze biedt een positieve kijk op de mens. Volgens Erikson kun je je hele leven blijven groeien, tot in de ouderdom. En de fasen zijn herkenbaar: ouders, leerkrachten en hulpverleners kunnen ze gebruiken om te kijken hoe een kind zich socio-emotioneel ontwikkelt.
- Negatief: de theorie is vooral westers. Ze past bij een samenleving waarin je jezelf zo goed mogelijk wilt ontplooien, en minder bij culturen waar je levensloop meer vastligt. En de begrippen zijn vaag: hoe meet je of iemand "competent" is, of "minderwaardig"? Daardoor is de theorie moeilijk wetenschappelijk te testen.
Oefenen
Bekijk de uitleg
Positief: een positieve kijk op groei, en herkenbare, bruikbare fasen. Negatief: vooral westers, en moeilijk wetenschappelijk te testen.
Bekijk de uitleg
Elke fase heeft een eigen crisis met twee polen. Hoe een kind een crisis doorkomt, hangt sterk af van hoe de volwassenen rond hem reageren.
Klaar met de les?
Download al je antwoorden van deze pagina als PDF. De PDF kan je indienen via de uploadzone in Smartschool, als je leerkracht dat gevraagd heeft. Heb je een antwoord aangepast nadat je de uitleg had geopend, dan staan je eerste antwoord en elke aanpassing erin.