S&P 3HW - H7 les 6: Pesten: wat is het?

Wat moet je kunnen?

Wat denk jij?

In de lagere school wordt de groep heel belangrijk (les 4). Dat heeft ook een keerzijde: pesten. Iedereen heeft er een mening over. Wat is de jouwe?

Zeven stellingen over pesten:

Hoe zeker ben je van je antwoord?
Bekijk de uitleg

Hier is geen juist of fout antwoord: het gaat om je eigen mening, met een argument. Bewaar je antwoord: verderop in deze les zoek je in artikels argumenten die je mening bevestigen of tegenspreken.

Wat is pesten?

Pesten is iemand herhaaldelijk en met opzet lastigvallen, terwijl er een machtsverschil is: het slachtoffer kan zich moeilijk verdedigen.

Drie kenmerken maken van iets pesten:

Pesten kan op veel manieren: slaan of duwen, spullen afpakken, uitschelden of uitlachen, roddelen, iemand buitensluiten, of online, met berichten, foto's of nepaccounts. Dat laatste heet cyberpesten.

Plagen of pesten?

Plagen Pesten
Hoe vaak? af en toe herhaaldelijk, vaak lang
Waarom? voor de grap: allebei lachen om de ander pijn te doen
Machtsverschil? nee: gelijkwaardig, je kunt iets terugzeggen ja: het slachtoffer kan zich moeilijk verdedigen
Stoppen? stopt als de ander het niet leuk vindt gaat door, ook als de ander het niet leuk vindt

Plagen kan omslaan in pesten. Wie bepaalt waar de grens ligt? Niet wie het "maar voor de grap" doet, maar wie het ondergaat.

Pester, slachtoffer en omstanders

Bij pesten zijn er altijd meer mensen betrokken dan de pester en het slachtoffer.

Pester
is vaak populair, en wil macht en status in de groep. Sommige kinderen worden zelf gepest en pesten ook anderen: die zijn vaak impulsief en kwetsbaar.
Slachtoffer
iedereen kan slachtoffer worden. Kinderen die bang of boos reageren, of weinig vrienden hebben die hen steunen, lopen meer risico.
Omstander
wie het pesten ziet of ervan weet, zonder pester of slachtoffer te zijn. Omstanders kunnen het pesten versterken, door mee te lachen, mee te doen of niets te doen. Of ze kunnen het verminderen, door op te komen voor het slachtoffer.

Ruzie of pesten?

Speel de video af (YouTube)
Klasse. (2011, 12 oktober). Groei! 2: 6 jaar [Video]. YouTube.

Op de speelplaats leren kinderen vriendschappen sluiten. Volgens Peter Adriaenssens ontmoeten ze daar ook "de grote frustraties: ruzies, pesterijen, pijnlijke conflicten". In de video zie je hoe de juf bij kinderen die overstuur zijn op hun hoogte gaat zitten, en rustig met hen praat (6:18). Maar niet elke ruzie is pesten.

Ayoub (6 jaar) en zijn grote broer Ibrahim (8 jaar) knikkeren samen. Met een glimlachje plaagt Ayoub zijn broer, tot Ibrahim begint te roepen: "Ik wil verder spelen! Ik haat dat!" Hij ligt huilend op de grond. Mama neemt het speelgoed af: ze hadden samen ruzie, dus ze dragen samen het gevolg (10:49).

Bekijk de uitleg

Nee, dit is een ruzie, geen pesten:

  • herhaaldelijk: we zien één ruzie tijdens een spel, niet iets wat telkens opnieuw gebeurt;
  • met opzet om pijn te doen: Ayoub plaagt zijn broer, maar ze speelden samen, en ze maakten samen ruzie;
  • machtsverschil: Ibrahim is ouder en sterker. Hij kan zich verdedigen, en hij doet dat ook.

Zou Ayoub zijn broer elke dag uitlachen, en zou Ibrahim zich niet kunnen verweren, dan zou het wel pesten zijn.

Pesten in het nieuws

Wat zeggen onderzoekers, scholen en ervaringsdeskundigen? Hieronder staan artikels over pesten uit de krant en van onderzoekers. Ze worden geregeld vervangen door nieuwe artikels.

Kijk terug naar je antwoord op vraag 1: de drie stellingen die je koos. Lees de artikels hieronder, of minstens twee ervan.

  1. Basisschool uit Snaaskerke wint prijs met buddy's tegen pesten (VRT NWS, 6 februari 2026). Een basisschool laat leerlingen van het zesde leerjaar opkomen voor jongere kinderen, en won daarmee een prijs.
  2. "Kijk niet weg": STIP IT-actie tegen pesten richt zich tot omstanders, maar hoe moet je reageren als getuige? (VRT NWS, 9 september 2024). Een actie vraagt aan wie pesten ziet om niet weg te kijken, en legt uit wat je dan kunt doen.
  3. Minister Demir wil scholen verplichten om antipestbeleid in te voeren, na nieuwe oproep Vlaamse Scholierenkoepel (VRT NWS, 17 januari 2025). Leerlingen vragen dat elke school een plan tegen pesten heeft, en de minister wil dat verplichten.
  4. "Volg kinderen zeker 8 maanden op en kijk in hun smartphone": dit kan je doen als je dochter of zoon wordt gepest (VRT NWS, 8 december 2025). Een directeur geeft tips aan ouders van een kind dat gepest wordt, thuis en online.
  5. Onderzoek: pestkoppen op middelbare school populairder (NOS, 16 januari 2018). Onderzoekers ontdekten dat pesters in het middelbaar vaak populair zijn, en wie opkomt voor een slachtoffer juist niet.
  6. Pesten voorkomen begint bij de leraar (Klasse, 6 oktober 2026). Een professor legt uit wat pesten precies is, wie erbij betrokken is en wat leraren en scholen ertegen kunnen doen.
  7. Kinderen geven advies om cyberpesten te voorkomen (Learning Corner (Europese Unie), 8 december 2025). Meer dan 6.000 Europese jongeren van 12 tot 17 jaar beantwoordden vragen over online pesten en gaven tips om het te voorkomen.
  8. VGC investeert 2,6 miljoen euro in strijd tegen pesten op Brusselse scholen (Bruzz, 7 juli 2026). Brussel geeft geld aan Nederlandstalige scholen voor projecten tegen pesten en voor rustige plekken op school.
Bekijk de uitleg

In deze tabel zie je welk artikel argumenten geeft over welke stelling. Vergelijk met wat jij vond.

Artikel Stellingen Welk argument?
1. Basisschool uit Snaaskerke wint prijs met buddy's tegen pesten B, F, G 1 op de 5 kinderen in Vlaanderen wordt gepest, bij 11- en 12-jarigen zelfs 1 op de 3 (B); pesten kan nog lang nawerken (F); de buddy's grijpen in als er iets misloopt (G).
2. "Kijk niet weg": STIP IT-actie tegen pesten richt zich tot omstanders, maar hoe moet je reageren als getuige? G, B, F Hoe omstanders reageren, kan pesten stoppen of de schade kleiner maken (G); 1 op de 3 kinderen wordt gepest (B); ook volwassenen worden gepest, met gevolgen zoals angst en stress (F).
3. Minister Demir wil scholen verplichten om antipestbeleid in te voeren, na nieuwe oproep Vlaamse Scholierenkoepel E, B Scholen maken melden makkelijker, met een meldknop of een aanspreekpunt, omdat leerlingen het niet vanzelf vertellen (E); ongeveer 1 op de 10 leerlingen voelt zich niet veilig op school (B).
4. "Volg kinderen zeker 8 maanden op en kijk in hun smartphone": dit kan je doen als je dochter of zoon wordt gepest C, E Ouders moeten zeggen dat er niets mis is met hun kind: pesten kan iedereen overkomen (C); kinderen zwijgen soms uit angst dat het pesten erger wordt, dus ze moeten voelen dat praten veilig is (E).
5. Onderzoek: pestkoppen op middelbare school populairder D, G Pesters zijn niet zomaar ettertjes: ze pesten vaak om populair te worden of te blijven (D); wie het slachtoffer verdedigt, verliest soms populariteit, en daarom durven veel omstanders niet in te grijpen (G).
6. Pesten voorkomen begint bij de leraar A, C, D, E, F, G Pesten is opzettelijk, herhaald en met een machtsverschil, anders dan ruzie tussen even sterke leerlingen (A); ook populaire leerlingen worden gepest (C); pesters zoeken vaak macht en status en praten het goed als "een grapje" (D); ongeveer 40 procent van de gepeste leerlingen vertelt niets aan een leraar (E); pesten kan tot in de volwassenheid gevolgen hebben voor gezondheid en welzijn (F); omstanders zwijgen vaak omdat ze niet willen "klikken", en dat zwijgen laat het pesten doorgaan (G).
7. Kinderen geven advies om cyberpesten te voorkomen B, E 29 procent werd zelf al online gepest en 39 procent zag het bij anderen gebeuren (B); 62 procent zou het aan een ouder vertellen, maar maar 25 procent aan een leerkracht (E).
8. VGC investeert 2,6 miljoen euro in strijd tegen pesten op Brusselse scholen B 1 op de 3 Brusselse leerlingen werd ooit gepest door een klasgenoot, en bij bijna 4 op de 10 van hen gebeurde het ook online (B).