S&P 3HW - H6 les 3: Het denken van de kleuter

Wat moet je kunnen?

Wat denk jij?

Hoe zeker ben je van je antwoord?
Bekijk de uitleg

De kleuter gaat af op wat hij ziet: de koe is bruin, chocomelk is bruin. Dat klinkt logisch voor hem. Echt logisch redeneren ("de kleur van een koe heeft niets te maken met de kleur van haar melk") kan hij nog niet. Volgens Piaget is dat typisch voor het denken van een kleuter.

De preoperationele fase

Volgens Piaget begint de preoperationele fase rond twee jaar, in het midden van de peutertijd, en duurt ze tot ongeveer zeven jaar. Het is de tweede van zijn vier fasen.

Het belangrijkste in deze fase: het kind leert symbolen gebruiken.

Een symbool is een teken dat voor iets anders staat.

Vier kenmerken van het denken

Het denken van een kleuter heeft vier typische kenmerken.

1. Veel fantasie

Kleuters kunnen zich situaties inbeelden die niet echt zijn. Ze houden van verhalen met kabouters, feeën en draken, en spelen graag "alsof". Fantasie is een belangrijke vaardigheid: ook volwassenen gebruiken ze, om plannen te maken of creatieve ideeën te bedenken. Maar een kleuter kan fantasie en werkelijkheid nog niet altijd goed uit elkaar houden. Een tekenfilm die voor jou onschuldig is, kan hem echt bang maken. Heel spannende verhalen bewaar je dus beter voor de oudste kleuters.

2. Waarom? Waarom? Waarom?

Een kleuter stelt eindeloos veel waaromvragen. Volgens Piaget wil hij vooral weten waarvoor iets dient: hij denkt dat alles een doel heeft. Een wetenschappelijke uitleg over de oorzaak begrijpt hij nog niet. Begin je antwoord daarom liever met "om" dan met "omdat":

"Waarom regent het?" "Om de bloemen water te geven, zodat ze kunnen groeien."

3. Intuïtief en magisch denken

Echt logisch redeneren kan een kleuter nog niet.

Intuïtief denken
afgaan op je gevoel en op wat je ziet, in plaats van logisch te redeneren. Bijvoorbeeld: "Bruine koeien geven chocomelk." Of: "Als ik mijn pyjama aandoe, wordt het donker."
Magisch denken
denken dat je eigen gedrag of gedachten invloed hebben op wat er gebeurt. Bijvoorbeeld: "De tv is kapot, omdat ik vandaag stout was." Of: "Als ik alleen op de witte strepen van het zebrapad stap, kan de auto me niet raken."

Magisch denken kan ook verdriet geven: een kleuter kan denken dat het zijn schuld is dat papa en mama ruzie maken. Dan is het belangrijk om hem gerust te stellen.

4. Sterke groei van de vaardigheden

Thuis en op de kleuterschool oefenen kleuters spelenderwijs hun denkvaardigheden:

Het denken van Simon

Herinner je je Simon uit les 1? In de video zie je ook hoe hij denkt.

Speel de video af (YouTube)
Klasse. (2011, 12 oktober). Groei! 1: 4 jaar [Video]. YouTube.

Drie fragmenten:

  1. Simon maakt "heksensoep" op de glijbaan (1:12 tot 2:08).
  2. De juf zingt het liedje over wat de klas vandaag doet, en vraagt wat er nu komt (3:18).
  3. De kinderen voelen in de voeldoos (5:39).
Hoe zeker ben je van je antwoord?
Bekijk de uitleg
  1. Fantasie: een plas water met zand wordt heksensoep. Dat is ook een symbool: het zand staat voor iets anders. De klas fantaseert mee: slakken, snottebellen, slangen, krokodillenogen.
  2. Geheugen: Simon weet nog in welke volgorde de dag verloopt: "Eerst drankje en fruithap, en dan jas aan, en naar de speelplaats!" De pictogrammen helpen hem daarbij.
  3. Waarneming: Simon voelt met zijn vingers een klein verschil: "Er staan knopjes op!" Peter Adriaenssens noemt de voeldoos een sterke oefening voor de intelligentie en de handvaardigheid.

Oefenen

Welk kenmerk van het denken van een kleuter herken je hier?

  1. Mats is bang voor de wolf in een tekenfilm, en wil 's avonds niet alleen naar boven.

  2. Zara denkt dat er meer limonade in een hoog, smal glas zit dan in een laag, breed glas, ook al zag ze dat je dezelfde limonade overgoot.

  3. Rayan denkt dat het gaat regenen omdat hij zijn regenjas heeft aangedaan.

  4. Jana vraagt: "Waarom hebben olifanten een slurf?"

  5. Tuur kent al vijf liedjes van de klas uit het hoofd.

Bekijk de uitleg

Fantasie: fantasie en werkelijkheid lopen door elkaar. Intuïtief denken: afgaan op wat je ziet ("het glas is hoger, dus zit er meer in"). Magisch denken: denken dat jouw gedrag invloed heeft op wat er gebeurt. Waaromvragen: de kleuter wil weten waarvoor iets dient. Groei van de vaardigheden: waarneming, aandacht en geheugen.

Bekijk een voorbeeld

"Om morgen niet moe te zijn, zodat je weer veel kunt spelen en leren." Een kleuter wil weten waarvoor iets dient. Een uitleg over hoe je hersenen werken in je slaap, begrijpt hij nog niet.