Wat moet je kunnen?
- Uitleggen wat de preoperationele fase is, en dat een kleuter leert symbolen te gebruiken
- De vier kenmerken van het denken van een kleuter noemen
- Intuïtief denken, magisch denken en fantasie herkennen in voorbeelden
- Een waaromvraag van een kleuter beantwoorden zoals hij ze bedoelt
Wat denk jij?
Bekijk de uitleg
De kleuter gaat af op wat hij ziet: de koe is bruin, chocomelk is bruin. Dat klinkt logisch voor hem. Echt logisch redeneren ("de kleur van een koe heeft niets te maken met de kleur van haar melk") kan hij nog niet. Volgens Piaget is dat typisch voor het denken van een kleuter.
De preoperationele fase
Volgens Piaget begint de preoperationele fase rond twee jaar, in het midden van de peutertijd, en duurt ze tot ongeveer zeven jaar. Het is de tweede van zijn vier fasen.
Het belangrijkste in deze fase: het kind leert symbolen gebruiken.
Een symbool is een teken dat voor iets anders staat.
- Taal: een woord is eigenlijk een rij klanken die voor een ding of een handeling staat. "Hond" staat voor een hond.
- Letters en cijfers: een kleuter koppelt letters aan klanken, en cijfers aan een hoeveelheid. Echt lezen en rekenen kan hij nog niet.
- Tekeningen: een cirkel met streepjes stelt mama voor (les 8).
- Doe-alsofspel: een stok wordt een zwaard, zand wordt een taart (les 4).
Vier kenmerken van het denken
Het denken van een kleuter heeft vier typische kenmerken.
1. Veel fantasie
Kleuters kunnen zich situaties inbeelden die niet echt zijn. Ze houden van verhalen met kabouters, feeën en draken, en spelen graag "alsof". Fantasie is een belangrijke vaardigheid: ook volwassenen gebruiken ze, om plannen te maken of creatieve ideeën te bedenken. Maar een kleuter kan fantasie en werkelijkheid nog niet altijd goed uit elkaar houden. Een tekenfilm die voor jou onschuldig is, kan hem echt bang maken. Heel spannende verhalen bewaar je dus beter voor de oudste kleuters.
2. Waarom? Waarom? Waarom?
Een kleuter stelt eindeloos veel waaromvragen. Volgens Piaget wil hij vooral weten waarvoor iets dient: hij denkt dat alles een doel heeft. Een wetenschappelijke uitleg over de oorzaak begrijpt hij nog niet. Begin je antwoord daarom liever met "om" dan met "omdat":
"Waarom regent het?" "Om de bloemen water te geven, zodat ze kunnen groeien."
3. Intuïtief en magisch denken
Echt logisch redeneren kan een kleuter nog niet.
- Intuïtief denken
- afgaan op je gevoel en op wat je ziet, in plaats van logisch te redeneren. Bijvoorbeeld: "Bruine koeien geven chocomelk." Of: "Als ik mijn pyjama aandoe, wordt het donker."
- Magisch denken
- denken dat je eigen gedrag of gedachten invloed hebben op wat er gebeurt. Bijvoorbeeld: "De tv is kapot, omdat ik vandaag stout was." Of: "Als ik alleen op de witte strepen van het zebrapad stap, kan de auto me niet raken."
Magisch denken kan ook verdriet geven: een kleuter kan denken dat het zijn schuld is dat papa en mama ruzie maken. Dan is het belangrijk om hem gerust te stellen.
4. Sterke groei van de vaardigheden
Thuis en op de kleuterschool oefenen kleuters spelenderwijs hun denkvaardigheden:
- Waarneming: ze zien steeds kleinere verschillen, zoals tussen een b en een d. Dat hebben ze nodig om in de lagere school te leren lezen.
- Aandacht: ze kunnen langer bij één ding blijven, zoals een puzzel of een kleurplaat.
- Geheugen: ze leren liedjes en versjes uit het hoofd.
- Ook hun taal en hun vermogen om problemen op te lossen groeien sterk.
Het denken van Simon
Herinner je je Simon uit les 1? In de video zie je ook hoe hij denkt.
Drie fragmenten:
- Simon maakt "heksensoep" op de glijbaan (1:12 tot 2:08).
- De juf zingt het liedje over wat de klas vandaag doet, en vraagt wat er nu komt (3:18).
- De kinderen voelen in de voeldoos (5:39).
Bekijk de uitleg
- Fantasie: een plas water met zand wordt heksensoep. Dat is ook een symbool: het zand staat voor iets anders. De klas fantaseert mee: slakken, snottebellen, slangen, krokodillenogen.
- Geheugen: Simon weet nog in welke volgorde de dag verloopt: "Eerst drankje en fruithap, en dan jas aan, en naar de speelplaats!" De pictogrammen helpen hem daarbij.
- Waarneming: Simon voelt met zijn vingers een klein verschil: "Er staan knopjes op!" Peter Adriaenssens noemt de voeldoos een sterke oefening voor de intelligentie en de handvaardigheid.
Oefenen
Bekijk de uitleg
Fantasie: fantasie en werkelijkheid lopen door elkaar. Intuïtief denken: afgaan op wat je ziet ("het glas is hoger, dus zit er meer in"). Magisch denken: denken dat jouw gedrag invloed heeft op wat er gebeurt. Waaromvragen: de kleuter wil weten waarvoor iets dient. Groei van de vaardigheden: waarneming, aandacht en geheugen.
Bekijk een voorbeeld
"Om morgen niet moe te zijn, zodat je weer veel kunt spelen en leren." Een kleuter wil weten waarvoor iets dient. Een uitleg over hoe je hersenen werken in je slaap, begrijpt hij nog niet.
Klaar met de les?
Download al je antwoorden van deze pagina als PDF. De PDF kan je indienen via de uploadzone in Smartschool, als je leerkracht dat gevraagd heeft. Heb je een antwoord aangepast nadat je de uitleg had geopend, dan staan je eerste antwoord en elke aanpassing erin.