S&P 3HW - H6 les 8: Tekenen

Wat moet je kunnen?

Wat denk jij?

Hoe zeker ben je van je antwoord?
Bekijk de uitleg

Veel kinderen tekenen eerst krabbels, dan mensjes met een groot hoofd, en daarna hele tafereeltjes met een huis, een boom en een zon. Aan een tekening kun je zien hoe ver een kind is in zijn ontwikkeling. Daarover gaat deze les.

Alle domeinen tekenen mee

Een tekening maken lijkt eenvoudig. Toch werken er drie ontwikkelingsdomeinen samen:

Fijne motoriek
het kind moet zijn hand goed sturen met zijn ogen (oog-handcoördinatie). Zo kan het de juiste vormen tekenen, lijnen de juiste lengte geven, en netjes inkleuren.
Cognitief
het kind moet zich de werkelijkheid kunnen voorstellen, en weten hoe bijvoorbeeld een lichaam in elkaar zit. Een tekening is een symbool: de figuurtjes staan voor echte mensen. En het kind gebruikt zijn fantasie.
Socio-emotioneel
in een tekening toont een kind wat het voelt, zoals vriendschap of liefde voor zijn gezin.

Drie fasen

Krabbels (rond 3 jaar)

Peuters en jonge kleuters krabbelen: rondjes, lijnen en stippen. Ze bewegen vaak hun hele arm mee, en hebben plezier in het spoor dat hun potlood achterlaat. Ze willen nog niets voorstellen. Soms geven ze hun tekening achteraf een naam: "Dat is papa."

Een kindertekening in waskrijt: rode, blauwe, groene en gele lijnen en krassen in alle richtingen door elkaar, hard en zacht getekend, over het hele blad. Er is geen figuur in te herkennen.
Krabbels van een kind van 1 jaar en 10 maanden, in waskrijt. Foto: opgeladen door een ouder (Zeimusu, 2005), Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.

Kopvoeters (rond 4 jaar)

Rond vier jaar tekent een kleuter eenvoudige figuren, met weinig details, en maar een paar per blad: dingen uit zijn eigen leefwereld.

Een kopvoeter is een eenvoudige tekening van een mens: een cirkel als hoofd, met streepjes als armen en benen, zonder lichaam.

Alleen het hoofd krijgt details (ogen, een neus, een mond): voor een kleuter is dat het belangrijkste deel van een mens.

Een kindertekening met potlood: een grote cirkel als hoofd, met haar en twee oren bovenaan, twee grote ogen en een mond. Twee lange lijnen links en rechts zijn de armen, en twee korte streepjes onderaan de benen. Ze zitten allemaal rechtstreeks aan het hoofd vast: er is geen lichaam.
Een kopvoeter, getekend door Teresa toen ze 3 jaar was. Scan: Stonehead (2006), Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Taferelen (rond 6 jaar)

Rond zes jaar worden de tekeningen uitgebreider: een heel tafereel, met meerdere figuren en voorwerpen, soms met een verhaal. Vaak zie je mensen, een huis, bomen, bloemen en een zon. Oudere kleuters gebruiken ook hun fantasie: kabouters, eenhoorns, prinsessen. Het kind tekent met een vastere hand: minder slordige lijnen, en het kan al letters "tekenen", zoals zijn naam.

Een geschilderde kindertekening op een roze achtergrond: acht kinderen in verschillende kleuren geven elkaar een hand, in een grote kring. Ze hebben een hoofd, een lichaam, armen en benen. Rechtsonder staat in hoofdletters de naam GABRIELLE.
"Alle kinderen samen", geschilderd door Gabrielle toen ze bijna 6 was: meerdere figuren met een lichaam, een verhaal, en haar naam eronder. Foto: Julie Kertesz (2005), Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

Oefenen

Bij welke fase hoort deze beschrijving van een tekening?

  1. Een blad vol cirkels en lijnen in alle richtingen, hard en zacht getekend.

  2. Een groot hoofd met twee ogen en een lachende mond, met vier streepjes eraan.

  3. Een gezin voor een huis, met een hond, een boom en een regenboog.

  4. "Dat is een draak!", zegt Lien achteraf over haar blad vol kronkels.

  5. Een prinses met een kroon, een kasteel en een draak, netjes ingekleurd, met de naam LIEN eronder.

Bekijk de uitleg

Krabbels: lijnen, rondjes en stippen, zonder de bedoeling iets voor te stellen. Een naam komt pas achteraf. Kopvoeters: een eenvoudige mens, een hoofd met streepjes, weinig details. Taferelen: meerdere figuren, een verhaal, fantasie, een vastere hand en soms letters.

Een kindertekening: een huis met een rood dak, een deur en twee ramen met kruisjes, een groene grond, een zon met stralen, een boom, een vlinder met voelsprieten, en een giraf die groter is dan het huis. Sommige lijnen zijn scheef, de giraf zweeft een beetje boven de grond, en het meeste is binnen de lijntjes ingekleurd.
Tekening: gemaakt door Claude (Anthropic), in de stijl van een kindertekening.
Bekijk de uitleg

Dit is waarschijnlijk een oudere kleuter (rond zes jaar):

  • een heel tafereel met meerdere onderdelen, en al details zoals de kruisjes in de ramen en de voelsprieten van de vlinder (cognitief: de werkelijkheid goed kunnen voorstellen);
  • het meeste is binnen de lijntjes ingekleurd, maar sommige lijnen zijn nog scheef en de giraf zweeft (fijne motoriek: al vrij goed, nog niet perfect);
  • een giraf naast een huis toont fantasie (cognitief);
  • een vrolijke zon en kleuren kunnen tonen hoe het kind zich voelt (socio-emotioneel), al mag je daar niet te snel conclusies uit trekken: dat is een interpretatie (les 5).