S&P 4HW - H1 les 4: Opvoeding, onderwijs en omgeving

Wat moet je kunnen?

Wat denk jij?

Hoe zeker ben je van je antwoord?
Bekijk de uitleg

Waarschijnlijk noemde je je ouders of grootouders, misschien ook een leerkracht, een trainer, vrienden of iets wat je online zag. Je referentiekader valt niet uit de lucht: je bouwt het op in contact met anderen, vanaf je geboorte. Je omgeving (je gezin, je school, je buurt, je land) is een maatschappelijke factor die je bril kleurt.

Opvoeding en onderwijs: socialisatie

Je kent het uit het derde jaar: het leerproces waarin je de waarden, normen, kennis en vaardigheden van je samenleving leert, heet socialisatie. Zo wordt je referentiekader opgebouwd.

Soort socialisatie Waar? Voorbeeld
Primaire socialisatie In het gezin, het eerste opvoedingsmilieu Je leert van je ouders dat je "dankjewel" zegt.
Secundaire socialisatie Buiten het gezin: school, vrienden, vereniging In de jeugdbeweging leer je dat je samen opruimt na een activiteit.
Tertiaire socialisatie Via de (massa)media Een campagne leert je dat je een BOB aanduidt als je uitgaat.
Hersocialisatie In een totale institutie Een gevangene leert opnieuw leven volgens nieuwe regels.

Hersocialisatie is opnieuw gesocialiseerd worden: je leert nieuwe waarden en normen, en laat oude los. Dat gebeurt vaak in een totale institutie: een plaats waar je dag en nacht leeft, afgesloten van de buitenwereld, volgens strikte regels. Bijvoorbeeld: een gevangenis, een leger in oorlogstijd, een klooster.

Socialisatie geeft je ook vaardigheden mee, zoals fietsen of lezen. Maar vaardigheden zijn geen onderdeel van je referentiekader: dat zijn waarden, normen, overtuigingen, kennis en ervaringen.

Herhaal de socialisatie uit het derde jaar: S&P 3HW, hoofdstuk 8.

De poppentest van Clark

In de jaren 1940 deden de Amerikaanse psychologen Kenneth en Mamie Clark een bekend onderzoek. Ze toonden zwarte kinderen van drie tot zeven jaar twee poppen, die precies hetzelfde waren, behalve de huidskleur: een witte en een zwarte pop. Dan stelden ze vragen: "Met welke pop speel je het liefst? Welke pop is lief? Welke pop is stout?" De meeste kinderen kozen de witte pop als de liefste en de mooiste, en noemden de zwarte pop stout. In 2010 herhaalde een Amerikaanse televisiezender de test, en ook in Vlaanderen werd hij herhaald voor de televisie. Opnieuw gaven veel kinderen, wit en zwart, de witte pop de positieve eigenschappen.

Wat zegt onderzoek?

Kinderen worden niet geboren met vooroordelen: ze leren ze. Al heel jong nemen ze over wat ze horen en zien.

  • Primaire socialisatie: wat kinderen thuis horen, en hoe hun ouders over andere mensen praten.
  • Secundaire socialisatie: wat ze op school en bij vriendjes meemaken.
  • Tertiaire socialisatie: in tekenfilms, reclame en speelgoed waren de helden en prinsessen lang bijna altijd wit.

Het onderzoek van Clark en Clark werd in 1954 gebruikt in de rechtszaak waarin het Amerikaanse Hooggerechtshof besliste dat aparte scholen voor witte en zwarte kinderen onwettig waren.

Het bio-ecologisch model

Je kent het model van Bronfenbrenner uit het derde jaar. Het helpt ook om te zien wat je referentiekader kleurt: je omgeving is een soort ui. Hoe dichter een laag bij jou ligt, hoe directer de invloed.

Het bio-ecologisch model als vier cirkels rond elkaar. In het midden: jij. Daarrond, van binnen naar buiten: het microsysteem (gezin, klas, vrienden), het mesosysteem (de verbanden tussen bijvoorbeeld je gezin en je school), het exosysteem (het werk van je ouders, de gemeente, de media) en het macrosysteem (cultuur, wetten, waarden en normen).
Schema: gemaakt door Claude (Anthropic)
Microsysteem
de mensen en plaatsen waarmee je rechtstreeks en vaak in contact komt. Bijvoorbeeld: je gezin, je vrienden, je klas.
Mesosysteem
het contact tussen de groepen uit je microsysteem. Bijvoorbeeld: je ouders gaan naar het oudercontact.
Exosysteem
je buurt, voorzieningen, de (sociale) media: je maakt er geen deel van uit zoals van je gezin, maar ze beïnvloeden je wel. Bijvoorbeeld: je woont in een buurt met een jeugdhuis en een sportterrein.
Macrosysteem
de cultuur, de wetten en de gewoonten van je samenleving. Bijvoorbeeld: in België is iedereen gelijk voor de wet.

Herhaal het model uit het derde jaar: S&P 3HW, hoofdstuk 2, les 2.

Oefenen

Welke soort socialisatie zie je hier?

  1. Thuis eten Noor en haar broers altijd samen aan tafel, zonder gsm.

  2. Op de speelplaats dragen bijna alle leerlingen dezelfde sneakers, omdat die als "cool" gelden.

  3. Een influencer toont hoe je je geld beter beheert, en Jonas begint te sparen.

  4. In de gevangenis leert Karim leven volgens een strak dagschema.

Bekijk de uitleg
  • Primair: in het gezin.
  • Secundair: bij leeftijdsgenoten, op school.
  • Tertiair: via de media, ook sociale media.
  • Hersocialisatie: in een totale institutie, met nieuwe regels.

Welk systeem van het bio-ecologisch model kleurt hier het referentiekader?

  1. Sofie heeft een warme band met haar ouders. Ze is ervan overtuigd dat je mensen moet tonen dat je ze graag ziet.

  2. In sommige culturen geldt een volle vrouw als mooi en gezond, omdat het toont dat de familie genoeg te eten heeft.

  3. De ouders van Karim kunnen goed opschieten met zijn leerkrachten, en gaan naar elk oudercontact.

  4. Felix woont in een buurt in Brussel waar mensen van veel verschillende origines wonen. Hij staat open voor andere culturen.

Bekijk de uitleg
  • Microsysteem: het gezin van Sofie.
  • Macrosysteem: een schoonheidsideaal is deel van een cultuur.
  • Mesosysteem: het contact tussen thuis en school.
  • Exosysteem: de buurt waarin Felix woont.