Wat moet je kunnen?
- Met een voorbeeld aantonen dat de media ons referentiekader beïnvloeden
- Uitleggen wat het vergrootglaseffect is
- Een grafiek met onderzoeksresultaten lezen en er een besluit uit trekken
- Met een voorbeeld uitleggen hoe de tijdgeest ons referentiekader kleurt
Wat denk jij?
Wat zegt onderzoek?
In 2016 stelde het onderzoeksbureau Ipsos die vraag in veertig landen.
- In België schatten de ondervraagden gemiddeld dat 23 % van de bevolking moslim was.
- In werkelijkheid was dat ongeveer 7 %.
- Bijna overal ter wereld schatten mensen het aandeel moslims drie tot vier keer te hoog. In Frankrijk was de schatting nog hoger dan in België.
Ipsos (2016): Perils of Perception, perceptions are not reality
Hoe ver zat jij ernaast? Waarom denken zoveel mensen dat het er veel meer zijn? Dat ontdek je in deze les.
Media kleuren je bril
Het meeste wat je over de wereld weet, heb je niet zelf gezien: je hoorde of las het via de media. Televisie, kranten, websites en sociale media kleuren dus mee je referentiekader.
De media tonen de wereld niet zoals ze is: ze kiezen wat nieuws is. Een groep die vaak in het nieuws komt, lijkt groter en belangrijker dan ze is. Zo overschatten mensen het aantal moslims, omdat er vaak berichten in de media verschijnen waarin moslims een rol spelen.
Het vergrootglaseffect betekent dat iets wat vaak in de media komt, groter, belangrijker of vaker lijkt dan het in werkelijkheid is.
Hetzelfde zie je bij misdaad: wie elke dag berichten over overvallen ziet, denkt vaak dat de criminaliteit stijgt, ook als ze daalt.
Welke media?
Niet iedereen volgt het nieuws via dezelfde kanalen. Oudere mensen kijken vaker naar het journaal op televisie; jongeren volgen het nieuws vooral via sociale media zoals TikTok, Instagram en YouTube.
Op sociale media kiest een algoritme wat je ziet: het toont je meer van wat je al bekeek. Zo zie je vooral berichten die je referentiekader bevestigen. Ook complottheorieën kunnen zich zo snel verspreiden.
Midden 2021 was de vaccinatiecampagne tegen corona in volle gang. Er was een groot verschil tussen de gewesten: in Vlaanderen was een veel groter deel van de volwassenen gevaccineerd dan in Wallonië en vooral in Brussel. Onderzoekers zochten verklaringen. Eén ervan: Franstalige Belgen volgen veel Franse media, en in Frankrijk was er toen veel twijfel en kritiek op de vaccins.
Bekijk de uitleg
Wie vooral media volgt waarin veel twijfel over vaccins klinkt, krijgt andere kennis (of halve kennis) en andere overtuigingen ("het vaccin is niet veilig") dan wie media volgt waarin experts het vaccin uitleggen. Zo verschilt het referentiekader, en dus ook de keuze om zich te laten vaccineren.
Let op: de media zijn maar één verklaring. Er speelden ook andere factoren mee, zoals vertrouwen in de overheid, en hoe vlot mensen de weg vonden naar een vaccinatiecentrum.
De tijdgeest
Ook de tijd waarin je leeft, kleurt je bril. Wat wij vandaag vanzelfsprekend vinden, was dat vroeger niet, en omgekeerd.
De tijdgeest is het geheel van waarden, normen en overtuigingen dat typisch is voor een bepaalde periode.
Twee voorbeelden:
- Vrouwen in de sport. Op de Olympische Spelen van 1900 in Parijs deden voor het eerst vrouwen mee: 22 vrouwen op bijna duizend deelnemers. Op de Spelen van 2024, opnieuw in Parijs, was de helft van de deelnemers een vrouw. Achter die verandering zit de waarde gelijkheid.
- Alcohol in het verkeer. Vroeger mocht je met heel wat meer alcohol in je bloed achter het stuur dan vandaag. Sinds 1994 ligt de grens in België op 0,5 promille, en campagnes raden aan om helemaal niet te drinken als je rijdt. Daarachter zit de waarde veiligheid.
Bekijk een voorbeeld
- Roken in de klas, op café of op de trein was heel gewoon. Vandaag is het verboden: gezondheid werd een belangrijkere waarde.
- Lijfstraffen op school waren normaal. Vandaag zijn ze verboden: we vinden respect voor kinderen belangrijker.
- Een vriendschap met iemand aan de andere kant van de wereld, die je nooit in het echt ontmoette, was vroeger bijna onmogelijk. Vandaag is het gewoon.
Overzicht
| Wat kleurt je referentiekader? | |
|---|---|
| Individuele factoren | emoties, motivatie, persoonlijkheid, zelfbeeld, geheugen, ziekte of beperking |
| Maatschappelijke factoren | opvoeding en onderwijs (socialisatie), het bio-ecologisch model, de media |
| De tijdgeest | wat vandaag normaal is, was dat vroeger niet (en omgekeerd) |
Oefenen
Bekijk de uitleg
- De media: het vergrootglaseffect bij Emma, en het algoritme dat Ilias meer van hetzelfde toont.
- De tijdgeest: wat een generatie normaal vindt, verandert met de tijd.
Klaar met de les?
Download al je antwoorden van deze pagina als PDF. De PDF kan je indienen via de uploadzone in Smartschool, als je leerkracht dat gevraagd heeft. Heb je een antwoord aangepast nadat je de uitleg had geopend, dan staan je eerste antwoord en elke aanpassing erin.