S&P 4HW - H1 les 6: Als twee brillen botsen

Wat moet je kunnen?

Wat denk jij?

Je bent voor het eerst uitgenodigd bij de familie van een vriend of vriendin. De deur gaat open, en zijn of haar ouders staan in de gang.

Hoe zeker ben je van je antwoord?
Bekijk de uitleg

In de klas krijg je waarschijnlijk veel verschillende antwoorden. In het ene gezin geef je volwassenen een hand, in het andere drie kussen, in nog een ander gezin raak je iemand van het andere geslacht niet aan, en zeg je gewoon vriendelijk goeiedag.

Niemand doet het "fout": elk gezin volgt zijn eigen normen. Maar als je die normen niet kent, kan een begroeting ongemakkelijk worden. De ene voelt zich afgewezen, de andere voelt zich overvallen. Zo stuurt je referentiekader niet alleen hoe je kijkt, maar ook hoe je met anderen omgaat.

Je bril stuurt je gedrag

In de vorige lessen zag je hoe je referentiekader bepaalt hoe je je omgeving waarneemt en beoordeelt. Maar het gaat verder: het stuurt ook wat je doet, en dus hoe je met anderen omgaat. Een interactie is elk contact waarbij twee of meer mensen op elkaar reageren: een gesprek, een begroeting, een discussie, een chat.

Denk maar aan:

Zolang twee mensen ongeveer hetzelfde referentiekader hebben, loopt zo'n interactie vanzelf. Hebben ze een heel ander referentiekader, dan kan het mislopen. Ze begrijpen elkaars gedrag niet, of ze vatten het verkeerd op. Soms loopt een interactie zelfs helemaal vast.

Casus: Aron Berger

In april 2018 maakte CD&V bekend dat Aron Berger op haar lijst zou staan voor de gemeenteraadsverkiezingen in Antwerpen. Berger is een ultraorthodoxe jood. Kort daarna raakte bekend dat hij vrouwen geen hand geeft.

Er kwam veel kritiek, in de pers en in de politiek. Enkele dagen later trok Berger zich terug als kandidaat. Twee referentiekaders, één handdruk: het gesprek liep vast.

VRT NWS (2018): Moet Aron Berger vrouwen een hand geven, of kan er een creatieve oplossing gevonden worden?

Bekijk de uitleg
Aron Berger Zijn critici
Waarde geloof, respect voor zijn vrouw gelijkheid van man en vrouw
Norm een man raakt geen vrouw aan die niet zijn eigen vrouw is je geeft iedereen een hand, man of vrouw
Overtuiging zo leeft een goede gelovige wie een vrouw geen hand geeft, ziet haar als minderwaardig

De interactie liep vast, omdat dezelfde handeling (geen hand geven) voor elk van beide partijen iets anders betekent. Voor Berger is ze een teken van respect, voor zijn critici een teken van ongelijkheid. Elke partij beoordeelt het gedrag van de andere vanuit de eigen bril, en voelt zich niet begrepen.

Hoe voorkom je dat het vastloopt?

Een botsing van referentiekaders hoeft niet altijd te eindigen in een ruzie. Het helpt al als je beseft dat jij ook door een bril kijkt, en dat jouw manier niet de enige "normale" manier is. Vraag eerst waarom iemand iets doet, voor je een oordeel velt. En probeer de situatie eens te bekijken vanuit het referentiekader van de ander.

Dat wil niet zeggen dat je alles moet aanvaarden: soms botsen waarden echt, en dan moet je samen een oplossing zoeken. Maar wie de bril van de ander begrijpt, kan beter praten. In het volgende hoofdstuk leer je meer over hoe communicatie werkt, en waar ze kan mislopen.

De taak: politie en jongeren in Brussel

In de taak van dit hoofdstuk pas je alles toe op een echte situatie: de moeilijke verhouding tussen de politie en jongeren in Brussel. Je leest een krantenartikel waarin beide partijen aan het woord komen: jongeren en agenten. Je zoekt het referentiekader van elke partij, en je legt uit wat er gebeurt wanneer die twee elkaar tegenkomen.

Je krijgt de taak en het artikel op papier, in de klas.

Oefenen

Bekijk een voorbeeld

"Mijn oma vindt dat je aan tafel geen gsm gebruikt: dat is een norm uit de waarde respect voor wie bij je is. Mijn broer vindt het normaal om tijdens het eten berichten te beantwoorden. Elke zondag is er ruzie. Pas toen mijn oma uitlegde waarom ze het belangrijk vindt, legde hij zijn gsm weg, en mag hij hem na het dessert weer bovenhalen."

Een goed antwoord noemt de twee partijen, het onderdeel van het referentiekader dat verschilt, en wat er met de interactie gebeurde.