Wat moet je kunnen?
- Uitleggen hoe je referentiekader stuurt hoe je met anderen omgaat
- Met een concreet voorbeeld aantonen dat een interactie kan vastlopen als twee referentiekaders botsen
- Een botsing van referentiekaders ontleden met de vijf onderdelen
Wat denk jij?
Je bent voor het eerst uitgenodigd bij de familie van een vriend of vriendin. De deur gaat open, en zijn of haar ouders staan in de gang.
Bekijk de uitleg
In de klas krijg je waarschijnlijk veel verschillende antwoorden. In het ene gezin geef je volwassenen een hand, in het andere drie kussen, in nog een ander gezin raak je iemand van het andere geslacht niet aan, en zeg je gewoon vriendelijk goeiedag.
Niemand doet het "fout": elk gezin volgt zijn eigen normen. Maar als je die normen niet kent, kan een begroeting ongemakkelijk worden. De ene voelt zich afgewezen, de andere voelt zich overvallen. Zo stuurt je referentiekader niet alleen hoe je kijkt, maar ook hoe je met anderen omgaat.
Je bril stuurt je gedrag
In de vorige lessen zag je hoe je referentiekader bepaalt hoe je je omgeving waarneemt en beoordeelt. Maar het gaat verder: het stuurt ook wat je doet, en dus hoe je met anderen omgaat. Een interactie is elk contact waarbij twee of meer mensen op elkaar reageren: een gesprek, een begroeting, een discussie, een chat.
Denk maar aan:
- hoe je een leerkracht aanspreekt: met "u" of met "jij", met de voornaam of met "mevrouw";
- hoe je een vriend begroet: met een boks, een knuffel of een kus;
- hoe je met je ouders een afspraak maakt over uitgaan: vraag je toestemming, of zeg je gewoon hoe laat je thuis bent?
Zolang twee mensen ongeveer hetzelfde referentiekader hebben, loopt zo'n interactie vanzelf. Hebben ze een heel ander referentiekader, dan kan het mislopen. Ze begrijpen elkaars gedrag niet, of ze vatten het verkeerd op. Soms loopt een interactie zelfs helemaal vast.
Casus: Aron Berger
In april 2018 maakte CD&V bekend dat Aron Berger op haar lijst zou staan voor de gemeenteraadsverkiezingen in Antwerpen. Berger is een ultraorthodoxe jood. Kort daarna raakte bekend dat hij vrouwen geen hand geeft.
- Voor Berger is dat een kwestie van geloof en van respect: volgens de regels van zijn geloof raakt een man geen vrouw aan die niet zijn eigen vrouw is.
- Voor veel anderen, ook binnen zijn eigen partij, botste dat met de gelijkheid van man en vrouw, een grondrecht in België. Een politicus moet iedereen op dezelfde manier behandelen, vonden zij.
Er kwam veel kritiek, in de pers en in de politiek. Enkele dagen later trok Berger zich terug als kandidaat. Twee referentiekaders, één handdruk: het gesprek liep vast.
Bekijk de uitleg
| Aron Berger | Zijn critici | |
|---|---|---|
| Waarde | geloof, respect voor zijn vrouw | gelijkheid van man en vrouw |
| Norm | een man raakt geen vrouw aan die niet zijn eigen vrouw is | je geeft iedereen een hand, man of vrouw |
| Overtuiging | zo leeft een goede gelovige | wie een vrouw geen hand geeft, ziet haar als minderwaardig |
De interactie liep vast, omdat dezelfde handeling (geen hand geven) voor elk van beide partijen iets anders betekent. Voor Berger is ze een teken van respect, voor zijn critici een teken van ongelijkheid. Elke partij beoordeelt het gedrag van de andere vanuit de eigen bril, en voelt zich niet begrepen.
Hoe voorkom je dat het vastloopt?
Een botsing van referentiekaders hoeft niet altijd te eindigen in een ruzie. Het helpt al als je beseft dat jij ook door een bril kijkt, en dat jouw manier niet de enige "normale" manier is. Vraag eerst waarom iemand iets doet, voor je een oordeel velt. En probeer de situatie eens te bekijken vanuit het referentiekader van de ander.
Dat wil niet zeggen dat je alles moet aanvaarden: soms botsen waarden echt, en dan moet je samen een oplossing zoeken. Maar wie de bril van de ander begrijpt, kan beter praten. In het volgende hoofdstuk leer je meer over hoe communicatie werkt, en waar ze kan mislopen.
De taak: politie en jongeren in Brussel
In de taak van dit hoofdstuk pas je alles toe op een echte situatie: de moeilijke verhouding tussen de politie en jongeren in Brussel. Je leest een krantenartikel waarin beide partijen aan het woord komen: jongeren en agenten. Je zoekt het referentiekader van elke partij, en je legt uit wat er gebeurt wanneer die twee elkaar tegenkomen.
Je krijgt de taak en het artikel op papier, in de klas.
Oefenen
Bekijk een voorbeeld
"Mijn oma vindt dat je aan tafel geen gsm gebruikt: dat is een norm uit de waarde respect voor wie bij je is. Mijn broer vindt het normaal om tijdens het eten berichten te beantwoorden. Elke zondag is er ruzie. Pas toen mijn oma uitlegde waarom ze het belangrijk vindt, legde hij zijn gsm weg, en mag hij hem na het dessert weer bovenhalen."
Een goed antwoord noemt de twee partijen, het onderdeel van het referentiekader dat verschilt, en wat er met de interactie gebeurde.
Klaar met de les?
Download al je antwoorden van deze pagina als PDF. De PDF kan je indienen via de uploadzone in Smartschool, als je leerkracht dat gevraagd heeft. Heb je een antwoord aangepast nadat je de uitleg had geopend, dan staan je eerste antwoord en elke aanpassing erin.