S&P 4HW - H1 les 7: Een goede onderzoeksvraag

Wat moet je kunnen?

Wat denk jij?

Dit jaar doe je een eigen onderzoek, met een groepje. Dat begint vandaag, met een vraag.

Hoe zeker ben je van je antwoord?
Bekijk de uitleg

Misschien schreef je iets als: "Waarom gelooft iedereen alles op TikTok?", "Waarom vertrouwen jongeren de politie niet?" of "Zijn mensen in Brussel anders dan mensen op het platteland?"

Dat zijn goede vertrekpunten, maar nog geen goede onderzoeksvragen: ze zijn te breed, en je weet niet hoe je ze moet onderzoeken. In deze les leer je hoe je van zo'n idee een vraag maakt die je echt kunt beantwoorden.

Het onderzoeksportfolio

Dit jaar houd je een onderzoeksportfolio bij: één document dat met je meegroeit. Na elk hoofdstuk vul je een deel in: een onderzoeksvraag (nu), een observatieschema (hoofdstuk 2), een experiment (hoofdstuk 3) en een correlatie (hoofdstuk 4). In het tweede semester gebruik je alles voor je eindopdracht: met je groepje onderzoek je één thema, met een psychologische én een sociologische onderzoeksvraag.

Het portfolio en de werkwijze vind je ook in het onderzoeksvademecum.

Van probleem naar vraag

Een goede onderzoeksvraag zegt heel concreet wat je wilt onderzoeken. Het onderzoek leidt dan tot een antwoord op die vraag. Een stappenplan in vier stappen helpt je.

Stap 1: het probleem bepalen

Elk onderzoek begint bij een onderzoeksprobleem: het onderwerp waarover je iets wilt weten. Vaak is dat een vaststelling over het gedrag van mensen, die je nieuwsgierig maakt, of die je wilt veranderen.

Stap 2: het onderwerp afbakenen

Een onderzoeksprobleem is meestal breed en vaag. De onderzoeker maakt keuzes, en perkt het onderwerp in met drie vragen.

Wie?
de onderzoekseenheden: de personen of groepen die je onderzoekt. In de psychologie meestal individuen, in de sociologie vaak groepen (scholen, gemeenten, landen). Bijvoorbeeld: leerlingen van de tweede graad in Brussel.
Welk gedrag?
bepaal precies welk gedrag je onderzoekt. Bijvoorbeeld: niet "de ontwikkeling van een kleuter", maar "de fijne motoriek van een kleuter".
Hoe meet je het?
je maakt het gedrag meetbaar. Dat heet operationaliseren. Bijvoorbeeld: "actief zijn op sociale media" wordt "het aantal berichten dat je per dag plaatst"; "vertrouwen in de politie" wordt "een score van 1 tot 5 op een vragenlijst".

Zo wordt "Hoe komt het thuisvoordeel?" bijvoorbeeld: "Heeft het aantal supporters van de thuisploeg invloed op de kans om te winnen?" En "Hoe los je de ruzies van Liam op?" wordt: "Maakt Liam minder ruzie na een training in sociale vaardigheden?"

Stap 3: het type vraag bepalen

Elk type vraag zoekt een ander soort antwoord.

Type Je wilt ... Voorbeeld
Beschrijvend een onderwerp verkennen en beschrijven Hoeveel uur per dag zitten jongeren in Brussel op hun gsm?
Vergelijkend verschillen en overeenkomsten zoeken Volgen jongens en meisjes het nieuws via andere kanalen?
Evaluerend nagaan of iets goed of bruikbaar is Is een gsm-verbod op school een goede maatregel?
Verklarend oorzaak en gevolg onderzoeken Presteert een atleet beter als er publiek is?
Probleemoplossend een aanpak zoeken voor een probleem Hoe kan onze school pesten via sociale media verminderen?

Bij een verklarende vraag kiest een onderzoeker vaak een experiment. De vraag wordt dan een hypothese (hoofdstuk 3).

Stap 4: de vraag formuleren

Nu formuleer je de vraag: duidelijk en afgebakend. Leg ze daarna voor aan iemand anders. Vraag wat die denkt dat je gaat onderzoeken. Klopt dat niet met wat je bedoelt, dan is je vraag nog te vaag.

Oefenen

Welk type onderzoeksvraag is dit?

  1. Hoeveel leerlingen van onze school doen aan een sport in een club?

  2. Kijken jongeren in Vlaanderen meer naar YouTube dan jongeren in Wallonië?

  3. Helpt een buddysysteem nieuwe leerlingen om zich sneller thuis te voelen?

  4. Onthouden leerlingen meer als ze notities nemen met de hand dan op de laptop?

  5. Hoe kunnen we meer leerlingen overtuigen om met de fiets naar school te komen?

Bekijk de uitleg

Een evaluerende vraag gaat over de waarde van iets (helpt het, is het goed?). Een verklarende vraag zoekt een oorzaak (de manier van notities nemen) en een gevolg (wat je onthoudt).

  1. Zijn jongens van 15 jaar beter in sport dan meisjes van 15 jaar?
  2. Welk effect hebben gewelddadige games op kinderen?
  3. Welke invloed heeft je uiterlijk op hoe anderen je beoordelen?
Bekijk de uitleg
  1. Niet afgebakend (welke sport?) en niet meetbaar (wat is "beter": sneller, sterker, leniger?). Beter: "Lopen jongens van 15 jaar de 100 meter sneller dan meisjes van 15 jaar?"
  2. "Effect" is te breed, en welke leeftijd? Beter: "Raken tieners die vaak gewelddadige games spelen, vaker betrokken bij vechtpartijen?"
  3. Welk aspect van het uiterlijk (kleren, lengte, tatoeages)? En welk kenmerk wordt beoordeeld (vriendelijkheid, competentie)? Beter: "Vinden mensen iemand in een uniform competenter dan iemand in vrijetijdskleren?"

Portfolio, deel 1: mijn eerste onderzoeksvragen

Bekijk een voorbeeld

Probleem: jongeren in Brussel vertrouwen de politie vaak niet.

  • Psychologisch: "Hebben leerlingen van de tweede graad die zelf al door de politie gecontroleerd werden, minder vertrouwen in de politie (score 1 tot 5) dan leerlingen die nooit gecontroleerd werden?" (wie: leerlingen van de tweede graad; gedrag: vertrouwen, gemeten met een score; type: vergelijkend)
  • Sociologisch: "Welke projecten bestaan er in Brusselse gemeenten om het contact tussen politie en jongeren te verbeteren?" (wie: de Brusselse gemeenten; type: beschrijvend)