S&P 4HW - Hoofdstuk 1: Klaar voor de toets?

Wat moet je kunnen?

Bij elk leerdoel van dit hoofdstuk hoort hieronder één oefening. De voorbeelden zijn nieuw: zo zie je of je de leerstof ook echt kunt toepassen. Lukt een oefening niet, of was je niet zeker van je antwoord? Bekijk dan de les die erbij staat nog eens.

Wat is een referentiekader?

Leerdoel: het begrip referentiekader definiëren, en de vijf onderdelen ervan opnoemen. Herhaal: les 1.

Bekijk de uitleg

Je persoonlijk referentiekader is het geheel van waarden, normen, overtuigingen, kennis en ervaringen dat je tijdens je leven opbouwt. Het bepaalt mee hoe je je omgeving waarneemt en beoordeelt: het is je "gekleurde bril".

  • Waarde: wat je belangrijk vindt (bijvoorbeeld: vriendschap).
  • Norm: een gedragsregel (bijvoorbeeld: je komt op tijd op een afspraak).
  • Overtuiging: wat je denkt dat waar is (bijvoorbeeld: "wie hard werkt, slaagt").
  • Kennis: wat je weet (bijvoorbeeld: hoe je eerste hulp geeft).
  • Ervaring: wat je meemaakte (bijvoorbeeld: je verhuisde naar een andere stad).

De onderdelen herkennen

Leerdoel: de onderdelen van een referentiekader herkennen in concrete voorbeelden. Herhaal: les 1 en les 2.

Welk onderdeel van het referentiekader zie je hier vooral?

  1. Nora vindt dierenwelzijn heel belangrijk.

  2. Daarom eet ze geen vlees, en koopt ze geen leren schoenen.

  3. Ze is ervan overtuigd dat de wereld beter wordt als iedereen minder vlees eet.

  4. Ze weet dat de veeteelt veel broeikasgassen uitstoot.

  5. Als kind zag ze op een boerderij hoe kalfjes van hun moeder werden weggehaald.

Bekijk de uitleg

Bij één persoon hangen de onderdelen vaak samen: Nora's ervaring en haar kennis versterken haar waarde dierenwelzijn, en daaruit volgt een norm (geen vlees). Vraag je bij twijfel af: kun je het doen? Dan is het een norm.

Individuele factoren

Leerdoel: illustreren hoe individuele factoren je referentiekader beïnvloeden. Herhaal: les 3.

Welke individuele factor kleurt hier de bril?

  1. Jonas heeft net slecht nieuws gekregen. Als zijn vriendin lacht, denkt hij dat ze hem uitlacht.

  2. Amira wil verpleegkundige worden, en volgt elk nieuwsbericht over ziekenhuizen.

  3. Lars vindt zichzelf niet slim, en denkt bij elke slechte toets: "zie je wel".

  4. Sinds ze in een rolstoel zit, ziet Femke overal trappen en hoge stoepranden.

  5. Tim weet zeker dat hij op zijn vijfde verloren liep in de Efteling, maar zijn ouders zeggen dat dat nooit gebeurde.

Bekijk de uitleg

Individuele factoren zijn persoonlijke kenmerken: emoties, motivatie, persoonlijkheid, zelfbeeld, geheugen, en ziekte of beperking. Bij Tim gaat het om een valse herinnering: je geheugen bouwt herinneringen telkens opnieuw op.

Opvoeding, onderwijs en omgeving

Leerdoel: illustreren hoe opvoeding en onderwijs en het bio-ecologisch model je referentiekader beïnvloeden. Herhaal: les 4.

Yusuf (15) groeide op in Molenbeek. Thuis leerde hij dat je altijd je oudere familieleden helpt. Op school en in de voetbalclub leerde hij samenwerken. Hij volgt veel filmpjes van een YouTuber die over sparen en geld praat. Zijn buurt heeft een nieuw jeugdhuis gekregen, en België heeft een wet die zegt dat iedereen tot 18 jaar naar school moet.

Bekijk de uitleg
  • Primaire socialisatie: thuis leert hij oudere familieleden te helpen. Secundaire socialisatie: op school en in de voetbalclub. Tertiaire socialisatie: via de media (de YouTuber).
  • Microsysteem: zijn gezin, zijn klas, zijn ploeg. Exosysteem: het jeugdhuis in zijn buurt, de (sociale) media. Macrosysteem: de wet op de leerplicht.
  • Een mesosysteem staat er niet in: dat zou het contact tussen twee groepen uit zijn microsysteem zijn, bijvoorbeeld zijn ouders die met zijn trainer praten.

Media en tijdgeest

Leerdoel: aantonen dat de media en de tijdgeest ons referentiekader beïnvloeden, en een grafiek met onderzoeksresultaten lezen. Herhaal: les 5.

Stel: onderzoekers vragen aan Belgen: "Hoeveel procent van de jongeren tussen 15 en 24 jaar heeft geen werk en volgt geen opleiding?" De gemiddelde schatting is 30 %. In werkelijkheid is het ongeveer 10 %.

Bekijk de uitleg

De mensen overschatten het aandeel sterk: drie keer zo hoog als het is. Een mogelijke verklaring is het vergrootglaseffect: berichten over jongeren die "niets doen" komen vaak in de media, en lijken daardoor veel vaker voor te komen dan ze echt doen.

Een voorbeeld van de tijdgeest: vroeger vond bijna iedereen roken op café normaal; vandaag is het verboden, omdat we gezondheid belangrijker zijn gaan vinden.

Impact op interacties

Leerdoel: de impact van het referentiekader op interacties aantonen met concrete voorbeelden. Herhaal: les 6.

Een nieuwe leerkracht komt uit een school waar leerlingen nooit iets terugzeggen. Als Ines in de les vraagt waarom ze een opdracht moeten maken, stuurt de leerkracht haar naar buiten. Ines begrijpt er niets van: thuis leerde ze dat je altijd mag vragen waarom.

Bekijk de uitleg

De leerkracht en Ines hebben een andere norm over vragen stellen aan een volwassene. Voor de leerkracht is een leerling die "waarom" vraagt brutaal (de waarde gezag, en een ervaring uit zijn vorige school). Voor Ines is het normaal en zelfs goed om te vragen waarom (de waarde inspraak of nieuwsgierigheid, geleerd thuis). Dezelfde vraag betekent voor elk van beiden iets anders: zo loopt de interactie vast.

Een onderzoeksvraag

Leerdoel: een onderzoeksprobleem afbakenen, de soorten onderzoeksvragen herkennen, en een goede onderzoeksvraag formuleren. Herhaal: les 7.

Een leerling wil onderzoeken: "Hebben sociale media invloed op jongeren?"

Bekijk de uitleg

De vraag is te breed: welke sociale media, welke jongeren, en welke "invloed"? En ze is niet meetbaar.

  • Wie: bijvoorbeeld leerlingen van de tweede graad in Brussel.
  • Welk gedrag: bijvoorbeeld hoe tevreden ze zijn over hun uiterlijk.
  • Hoe meten (operationaliseren): het aantal uur per dag op Instagram en TikTok, en een score van 1 tot 10 voor tevredenheid over het uiterlijk.

Een betere vraag: "Zijn leerlingen van de tweede graad in Brussel die meer dan drie uur per dag op Instagram en TikTok zitten, minder tevreden over hun uiterlijk dan leerlingen die er minder dan een uur op zitten?" Dat is een vergelijkende vraag.