S&P 4HW - Onderzoeksvademecum

Dit jaar doe je een eigen onderzoek, met een groepje: je onderzoekt één thema vanuit de psychologie én vanuit de sociologie. Daar werk je het hele jaar naartoe, met je onderzoeksportfolio. Hier vind je per onderdeel wat je moet doen, met een link naar de les waar alles uitgelegd wordt.

De basis (zes onderzoeksmethoden, de enquête, het interview, het literatuuronderzoek, eerlijk en respectvol onderzoek) staat in het onderzoeksvademecum van het derde jaar.

Je onderzoeksportfolio

Eén document voor het hele jaar. Na elk hoofdstuk vul je een deel in.

  1. Mijn eerste onderzoeksvragen: hoofdstuk 1, les 7.
  2. Mijn observatieschema: hoofdstuk 2, les 8.
  3. Mijn experiment: hoofdstuk 3, les 9.
  4. Een correlatie, en mijn thema: hoofdstuk 4, les 8.
  5. Mijn vragenlijst: hoofdstuk 5, les 5.
  6. Mijn preregistratie: hoofdstuk 6, les 8.
  7. De ethische check: hoofdstuk 7, les 9.
  8. Veldnotities bij een ritueel: hoofdstuk 8, les 7.

Daarna volgt, in het tweede semester, de eindopdracht: het laatste deel van je portfolio.

Download het portfolio: om in te typen of om af te drukken (Word).

Een onderzoeksvraag opstellen

  1. Het probleem bepalen: een vaststelling over gedrag die je nieuwsgierig maakt, of die je wilt veranderen.
  2. Afbakenen met drie vragen: wie onderzoek je (de onderzoekseenheden), welk gedrag precies, en hoe meet je het (operationaliseren)?
  3. Het type vraag kiezen: beschrijvend, vergelijkend, evaluerend, verklarend of probleemoplossend. Een verklarende vraag wordt vaak een hypothese.
  4. Formuleren: duidelijk en afgebakend. Laat een klasgenoot je vraag lezen: begrijpt die wat je gaat onderzoeken?

Uitleg: hoofdstuk 1, les 7: een goede onderzoeksvraag.

De observatie (voor gevorderden)

Wanneer? Je wilt gedrag zien zoals het gebeurt, en het op een betrouwbare manier vastleggen.

Uitleg: hoofdstuk 2, les 8: systematisch observeren.

Het experiment

Wanneer? Je wilt weten of één factor de oorzaak is van een gedrag.

Uitleg: hoofdstuk 3, les 9: een experiment opzetten.

Het correlatieonderzoek

Wanneer? Je wilt weten of twee variabelen samengaan, vooral als een experiment niet kan of niet mag.

Uitleg: hoofdstuk 4, les 8: correlatie is geen oorzaak.

De vragenlijst

Wanneer? Je wilt een begrip meten dat je niet kunt zien (welbevinden, faalangst, motivatie), of de meningen en gewoonten van een grote groep kennen.

Uitleg: hoofdstuk 5, les 5: hoe meet je hoe iemand zich voelt?

Betrouwbaar onderzoek: replicatie en preregistratie

Waarom? Eén onderzoek is geen bewijs. Veel bekende resultaten werden niet opnieuw gevonden toen andere onderzoekers het onderzoek herhaalden (de replicatiecrisis).

Uitleg: hoofdstuk 6, les 8: kun je het nog eens?

Onderzoeksethiek

Altijd. Toets elk onderzoek, voor je begint, aan vijf afspraken:

Uitleg: hoofdstuk 7, les 9: mag dat wel?

Participerende observatie en veldnotities

Wanneer? Je wilt een groep of een gewoonte van binnenuit begrijpen: wat doen mensen, en wat betekent het voor hen? Je weet nog niet precies wat je zoekt.

Uitleg: hoofdstuk 8, les 7: een vreemde blik op je eigen cultuur.

De eindopdracht

In het tweede semester, in een groepje van drie of vier.

  1. Kies samen één thema uit dit schooljaar, bijvoorbeeld uit jullie portfolio's: faalangst, het tonen van emoties, vooroordelen, groepsdruk, armoede ...
  2. Formuleer twee onderzoeksvragen: een psychologische (over het gedrag of de gedachten van individuen) en een sociologische (over groepen of de samenleving).
  3. Kies voor elke vraag een methode: observatie (systematisch of participerend), vragenlijst of enquête, interview, literatuuronderzoek, correlatieonderzoek, experiment. Doe de ethische check voor je begint.
  4. Maak een onderzoeksplan: wie onderzoek je, welk materiaal heb je nodig, wanneer, en wie doet wat? Voer het daarna uit.
  5. Analyseer je gegevens, zodat je je onderzoeksvragen kunt beantwoorden.
  6. Schrijf een verslag met een voorblad, een inleiding (je vragen, en waarom), je methoden en resultaten (overzichtelijk), je besluiten, een bronnenlijst (APA) en een zelfreflectie per leerling.