Doe je een onderzoeksopdracht? Hier vind je per onderzoeksmethode wat je moet doen, in een korte checklist, met een link naar de les waar alles uitgelegd wordt, en naar de opdracht die erbij hoort. Je hebt dit vademecum ook in het 4de jaar nodig, voor je eigen onderzoek.
Zo begin je een onderzoek
- Een onderzoeksvraag: wat wil je te weten komen? Maak ze concreet, en verdeel ze in deelvragen.
- Een methode die bij je vraag past: wil je de mening van veel mensen kennen (enquête), het verhaal van één persoon (interview), gedrag zien zoals het gebeurt (observatie), een eigenschap meten (test), een oorzaak testen (experiment), of weten wat experts al weten (literatuuronderzoek)?
- Gegevens verzamelen, volgens de werkwijze hieronder.
- De gegevens analyseren: tellen, vergelijken, ordenen.
- Een verslag: het antwoord op je onderzoeksvraag, met de begrippen uit de les.
Uitleg: hoofdstuk 1, les 5: zes onderzoeksmethoden en les 6: de vijf stappen van wetenschappelijk onderzoek.
Eerlijk en respectvol onderzoek
- Vraag toestemming aan wie je bevraagt of observeert, en bij een kind ook aan de ouders.
- Bescherm de privacy: geen achternamen, geen adressen, geen foto's of filmpjes van kinderen.
- Vermeld je bronnen (APA), en gebruik AI volgens de AI-afspraken van de school.
- Wees voorzichtig met je besluiten: een kleine groep zegt niet alles.
De observatie
Wanneer? Je wilt gedrag zien zoals het echt gebeurt, bijvoorbeeld bij jonge kinderen.
- Kies de soort: participerend of niet, open of gesloten.
- Maak een observatieplan: wie, wanneer en waar, welk gedrag? Dat geeft je observatievraag.
- Noteer tijdens het observeren alleen wat je ziet en hoort, in waarneembare zinnen, geen vage woorden.
- Schrijf daarna je interpretaties apart ("lijkt", "waarschijnlijk"), en een conclusie: het antwoord op je observatievraag.
- Observeer liefst meer dan één keer: zo sluit je het toeval uit.
Uitleg: hoofdstuk 6, les 5: observeren. Opdracht: voorlezen in de kleuterklas.
De enquête
Wanneer? Je wilt de mening of het gedrag van veel mensen kennen, in cijfers.
- Schrijf gesloten vragen: een filtervraag, meerkeuzevragen, schaalvragen, rangschikkingsvragen.
- Vermijd de drie fouten: dubbele, onduidelijke en suggestieve vragen. Laat je vragen nakijken.
- Kies een steekproef die zo representatief mogelijk is, en zo groot mogelijk.
- Maak ze anoniem: zo krijg je minder sociaal wenselijke antwoorden.
- Verwerk de antwoorden met een online tool (Microsoft Forms): per vraag een tabel of grafiek, met een zin uitleg.
Uitleg en opdracht: hoofdstuk 8, les 5: een enquête opstellen (sociale media en wat je ervan leert).
Het literatuuronderzoek
Wanneer? Je wilt weten wat experts en onderzoekers al weten over een onderwerp.
- Verdeel je onderzoeksvraag in deelvragen.
- Zoek bij betrouwbare bronnen: Vlaamse organisaties, de overheid, degelijk nieuws, universiteiten.
- Controleer elke bron: wie schreef het, wanneer, waarom, waarop gebaseerd, geldt het in België, en zeggen andere bronnen hetzelfde?
- Schrijf in eigen woorden. Een citaat zet je tussen aanhalingstekens, met de bron.
- Vermeld je bronnen volgens APA, in de tekst en in een bronnenlijst. Controleer alles wat een AI-chatbot zegt.
Uitleg en opdracht: hoofdstuk 9, les 7: bronnen zoeken en beoordelen (een tienerprobleem).
De psychologische test
Wanneer? Een psycholoog wil een eigenschap van één persoon meten: intelligentie, persoonlijkheid, concentratie.
- Een goede test is gestandaardiseerd (altijd op dezelfde manier), betrouwbaar (hetzelfde resultaat bij herhaling) en valide (meet wat hij moet meten).
- De score vergelijk je met normen: die van een grote groep van dezelfde leeftijd.
- Echte tests worden alleen door psychologen afgenomen. Jij kunt wel werken zoals bij een test: een gestructureerd interview met vaste vragen, in een vaste volgorde, en een vaste manier van scoren.
Uitleg en opdracht: hoofdstuk 10, les 4: een test of een interview? (Heinz bij een kind en een volwassene).
Het interview
Wanneer? Je wilt het verhaal of de ervaring van één persoon, diepgaand.
- Bepaal je doel, en schrijf open hoofdvragen in een logische volgorde, met een makkelijke openingsvraag.
- Vraag toestemming om op te nemen, en vertel wat je doel is.
- Luister actief, en vraag door: "Wat bedoelt u daarmee?", "Kunt u een voorbeeld geven?"
- Schrijf het uit zo snel mogelijk: de kern per vraag, met enkele citaten.
- Een interview is subjectief: vergelijk het met de theorie, of met andere interviews.
Uitleg en opdracht: hoofdstuk 12, les 7: een interview afnemen (een gesprek met een oudere, afgenomen tijdens hoofdstuk 13).
Het experiment
Wanneer? Je wilt weten of één factor invloed heeft op gedrag.
- Verander één ding: de onafhankelijke variabele. Meet wat er gebeurt: de afhankelijke variabele.
- Vergelijk een experimentele groep met een controlegroep, en houd al de rest gelijk.
Uitleg: hoofdstuk 1, les 6. Een voorbeeld: de slinger van Piaget.