S&P 4HW - H2 les 2: Ruis en soorten communicatie

Wat moet je kunnen?

Wat denk jij?

Hoe zeker ben je van je antwoord?
Bekijk de uitleg

Er kan op veel plaatsen iets mislopen: er was lawaai, de ander luisterde niet goed, jullie gebruikten een woord met een andere betekenis, of je ergerde je al aan de ander voor hij iets zei. Alles wat de boodschap onderweg verstoort, heet ruis. Je kent het woord van een slechte radio of een haperend videogesprek: in de communicatie bestaan er vier soorten.

Ruis

Ruis is alles wat de overdracht van een boodschap tussen zender en ontvanger verstoort.

Soort ruis Wat? Voorbeeld: een viroloog geeft een interview op de radio
Fysieke ruis Signalen van buitenaf verstoren de communicatie. Achter hem rijdt een vuilniswagen voorbij.
Fysiologische ruis Een lichamelijke beperking bij de ontvanger (of de zender) verstoort de communicatie. Hij moet een vraag op papier voorlezen, maar heeft zijn bril niet bij.
Psychologische ruis Gevoelens, vooroordelen of verwachtingen van de ontvanger over de zender verstoren de communicatie. Een luisteraar gelooft hem niet, omdat hij "die experts" toch niet vertrouwt.
Semantische ruis Zender en ontvanger gebruiken een andere code: andere woorden, een andere taal, of een woord met een andere betekenis. Hij gebruikt veel vakjargon, en een deel van de luisteraars haakt af.

Psychologische ruis zit in het hoofd (vooroordelen, gevoelens). Fysiologische ruis zit in het lichaam (horen, zien, moe zijn). Semantische ruis zit in de code (woorden, taal).

Ruis herkennen

Welke soort ruis verstoort hier de communicatie?

  1. Yara is haar bril vergeten, en kan het bord niet lezen.

  2. Yorick vertrouwt politici niet. Hij gelooft niets van wat de minister zegt.

  3. Een stagiaire op een spoeddienst begrijpt de afkortingen van de artsen niet.

  4. Tijdens een videogesprek hapert de verbinding de hele tijd.

  5. Een leerling zegt dat een film "echt ziek" was. Zijn grootmoeder vraagt bezorgd of hij zich niet goed voelt.

  6. Na een slapeloze nacht kan Sam zijn aandacht niet bij de les houden.

Bekijk de uitleg
  • Fysiologisch: de bril en de slapeloze nacht zijn beperkingen in het lichaam van de ontvanger.
  • Psychologisch: Yorick heeft een vooroordeel over de zender.
  • Semantisch: afkortingen en straattaal zijn een code die de ontvanger niet (op dezelfde manier) kent.
  • Fysiek: de haperende verbinding komt van buitenaf.
Bekijk de uitleg

Psychologische ruis: de leerkracht heeft al een beeld van Djamila ("het is niet de eerste keer"). Dat vooroordeel kleurt hoe hij haar boodschap decodeert: hij gelooft haar niet, misschien terwijl ze de waarheid spreekt.

Drie soorten communicatie

Je communiceert niet alleen met woorden. Ook je lichaam en je stem zeggen iets, soms zelfs iets anders dan je woorden.

Verbale communicatie
wat je met woorden zegt of schrijft. Bijvoorbeeld: "Ik vind het goed."
Non-verbale communicatie
wat je zonder woorden laat zien: je lichaamshouding, je gezichtsuitdrukking, gebaren, oogcontact, de afstand tot de ander, je kleren. Bijvoorbeeld: je kruist je armen en kijkt weg.
Subverbale communicatie
de manier waarop je iets zegt: je intonatie, je stemvolume, je tempo, een zucht of een lach. Bijvoorbeeld: "Ik vind het góéd", met een zucht en de ogen naar boven.

Spreken de drie hetzelfde, dan komt je boodschap duidelijk aan. Spreken ze elkaar tegen, zoals in het laatste voorbeeld, dan geloven de meeste mensen eerder je lichaam en je stem dan je woorden.

Vocaal of visueel?

Je kunt communicatie ook indelen naar hoe ze waargenomen wordt: met de oren (vocaal of auditief) of met de ogen (visueel, niet-vocaal).

Vocaal (je hoort het) Visueel (je ziet het)
Verbaal (woorden) een gesprek, een spraakbericht een tekstbericht, een brief
Non-verbaal (zonder woorden) een zucht, een lach een boze emoji, een knipoog, een gebaar

Flore en Lennert

Lennert komt te laat op hun afspraak aan het station. Flore staat met haar armen gekruist tegen een paal, en kijkt naar haar gsm. "Sorry, de tram had vertraging", zegt Lennert, buiten adem. Flore kijkt niet op. "Oké," zegt ze, kortaf. Lennert legt zijn hand op haar schouder en zegt zacht: "Ik trakteer op een ijsje?" Flore zucht, maar er verschijnt een glimlach rond haar mond.

Bekijk de uitleg
  • Verbaal: "Sorry, de tram had vertraging", "Oké", "Ik trakteer op een ijsje?"
  • Non-verbaal: de gekruiste armen, naar de gsm kijken, niet opkijken, de hand op de schouder, de glimlach.
  • Subverbaal: buiten adem praten, "kortaf", "zacht", de zucht.

Let op het woord "Oké": verbaal zegt Flore dat het goed is, maar subverbaal (kortaf) en non-verbaal (niet opkijken) zegt ze dat ze boos is. Lennert begrijpt dat heel goed.

Oefenen

Welke soort communicatie is dit?

  1. Je typt "haha" in een chat.

  2. Je rolt met je ogen als je broer begint te praten.

  3. Je zegt "dank je" op zo'n toon dat iedereen hoort dat je het niet meent.

  4. Je draagt een T-shirt van je favoriete voetbalploeg.

  5. Je fluistert, zodat de leerkracht het niet hoort.

  6. Je stuurt een lange uitleg via e-mail.

Bekijk de uitleg

Ook kleren zijn non-verbale communicatie: ze zeggen iets over wie je bent of bij welke groep je hoort. Fluisteren en een ironische toon gaan over hoe je iets zegt: subverbaal.