Wat moet je kunnen?
- Het verschil uitleggen tussen de binnenkant, de buitenkant en de overkant van communicatie
- Dat verschil illustreren met een eigen voorbeeld
- Uitleggen waarom het gezicht zo belangrijk is in communicatie, en wat er gebeurt als je het niet ziet
Wat denk jij?
Het is de eerste schooldag. Imane is zenuwachtig: ze kent niemand in haar nieuwe klas. Ze zegt niets, kijkt naar de grond en speelt met haar gsm. Twee klasgenoten fluisteren: "Die vindt zichzelf te goed voor ons."
Bekijk de uitleg
De klasgenoten zien alleen wat Imane toont: ze zwijgt, kijkt weg, en zit op haar gsm. Wat ze voelt (zenuwen, onzekerheid) zien ze niet. Ze vullen het zelf in, vanuit hun eigen bril, en komen tot een heel ander besluit: "arrogant".
Wat je voelt, wat je toont, en wat de ander daarvan maakt: dat zijn drie verschillende dingen. Ze hebben een naam: de binnenkant, de buitenkant en de overkant.
Drie kanten van communicatie
- Binnenkant
- wat er in jou omgaat: je gevoelens, gedachten en bedoelingen. De ander kan dat niet rechtstreeks zien. Bijvoorbeeld: Imane is zenuwachtig en onzeker.
- Buitenkant
- wat de ander van jou kan waarnemen: je woorden, je intonatie, je houding, je gezichtsuitdrukking. Bijvoorbeeld: Imane zwijgt, kijkt naar de grond en zit op haar gsm.
- Overkant
- het effect dat jouw buitenkant heeft op de ander: wat hij denkt en voelt, en hoe hij reageert. Bijvoorbeeld: de klasgenoten vinden Imane arrogant, en laten haar links liggen.
De ander reageert dus niet op je bedoelingen, maar op je gedrag: op wat hij ziet en hoort. Een goede bedoeling is niet genoeg als je buitenkant iets anders zegt.
Merk je dat de overkant anders is dan je bedoelde? Maak dan je binnenkant zichtbaar: zeg wat je voelt of bedoelt. "Sorry, ik ben gewoon zenuwachtig, ik ken hier niemand." Zo geef je de ander de kans om je beter te begrijpen.
Het werkt ook omgekeerd. Als ontvanger zie je alleen de buitenkant van de ander. Wie snel oordeelt, maakt dezelfde fout als de klasgenoten van Imane. Wie zich afvraagt wat er aan de binnenkant zou kunnen spelen, neemt het perspectief van de ander in.
Bram, de kapitein van het voetbalteam, roept na een verloren match tegen een ploegmaat: "Waarom speel je die bal niet af? Ben je blind?" Bram is eigenlijk vooral boos op zichzelf, omdat hij een penalty miste. De ploegmaat zegt de hele terugrit niets meer, en komt de volgende training niet opdagen.
Bekijk de uitleg
- Binnenkant: Bram is boos en teleurgesteld, vooral in zichzelf.
- Buitenkant: hij roept, verwijt zijn ploegmaat iets, en noemt hem "blind".
- Overkant: de ploegmaat voelt zich gekwetst en de schuldige, en trekt zich terug.
Bram had zijn binnenkant kunnen tonen: "Ik ben zo kwaad op mezelf over die penalty." Of hij had na de match even kunnen wachten tot hij gekalmeerd was, voor hij iets zei.
Gezichtsverlies
Van alle non-verbale signalen is het gezicht een van de belangrijkste. Aan een gezicht zie je in een fractie van een seconde of iemand blij, boos, bang of verrast is. Dat maakt heel snelle communicatie mogelijk: je past je reactie aan nog voor de ander iets zegt.
Bovendien zijn gezichtsuitdrukkingen moeilijk helemaal te controleren. Een glimlach kun je opzetten, maar een echte glimlach (met rimpeltjes rond de ogen) is moeilijk na te doen. Daarom vertrouwen we het gezicht vaak meer dan de woorden.
Wat gebeurt er als je een groot deel van het gezicht niet ziet? Tijdens de coronapandemie droeg iedereen een mondmasker. Mensen merkten dat ze elkaars emoties moeilijker konden lezen, vooral blijdschap en verdriet, die je sterk aan de mond ziet. Ze compenseerden: ze maakten meer oogcontact, knikten vaker, en gebruikten hun stem en hun handen meer.
Bekijk een voorbeeld
- Zeg met woorden wat je gezicht niet kan tonen: "Ik begrijp dat u bang bent. Ik blijf bij u." (verbaal)
- Spreek rustig, warm en iets luider dan gewoonlijk. (subverbaal)
- Maak oogcontact, knik, en leg eventueel even een hand op zijn arm. (non-verbaal)
Oefenen
Bekijk de uitleg
De klas en de leerkracht reageren op Yasmines buitenkant (snel, stil, naar het blad kijken), niet op haar inzet of haar zenuwen (de binnenkant). Hun reactie is de overkant.
Klaar met de les?
Download al je antwoorden van deze pagina als PDF. De PDF kan je indienen via de uploadzone in Smartschool, als je leerkracht dat gevraagd heeft. Heb je een antwoord aangepast nadat je de uitleg had geopend, dan staan je eerste antwoord en elke aanpassing erin.