S&P 4HW - H2 les 4: Spiegelgedrag en socio-culturele factoren

Wat moet je kunnen?

Wat denk jij?

Kijk de volgende keer op de speelplaats eens naar twee goede vrienden die met elkaar praten. Vaak staan ze op dezelfde manier: allebei met de handen in de zakken, of allebei tegen de muur geleund. Lacht de een, dan lacht de ander mee.

Hoe zeker ben je van je antwoord?
Bekijk de uitleg

We doen dat zonder het te merken, vooral bij mensen die we graag hebben, of die we graag willen. Het maakt een gesprek vlotter en warmer: het zegt zonder woorden "ik ben zoals jij, we horen bij elkaar". Dat heet spiegelgedrag. In deze les zie je hoe onderzoekers dat getest hebben.

Spiegelgedrag

Spiegelgedrag is het (meestal onbewust) nadoen van het gedrag van je gesprekspartner: zijn houding, gebaren, gezichtsuitdrukkingen, spreektempo of woorden.

Een experiment over spiegelgedrag

In 1999 deden de Amerikaanse psychologen Tanya Chartrand en John Bargh een bekend experiment. Studenten kregen de opdracht om samen met een andere student een reeks foto's te beschrijven. Die andere student was in werkelijkheid een medewerker van de onderzoekers.

Na het gesprek vroegen de onderzoekers aan elke student hoe sympathiek hij de medewerker vond, en hoe vlot het gesprek verlopen was. De studenten die nagedaan werden, vonden de medewerker sympathieker, en het gesprek vlotter. Bijna niemand had gemerkt dat hij nagedaan werd.

Chartrand, T. L. & Bargh, J. A. (1999): The chameleon effect: the perception-behavior link and social interaction

Je kent de bouwstenen van een experiment uit het derde jaar. Een herhaling:

Onderzoeksvraag
de vraag die de onderzoeker met zijn onderzoek wil beantwoorden.
Onafhankelijke variabele
wat de onderzoeker zelf verandert, om het effect ervan te meten (de oorzaak).
Afhankelijke variabele
wat de onderzoeker meet, om te zien of de onafhankelijke variabele een effect heeft (het gevolg).
Experimentele groep
de groep proefpersonen bij wie de onderzoeker de onafhankelijke variabele verandert.
Controlegroep
de groep proefpersonen bij wie niets verandert, om mee te vergelijken.
Bekijk de uitleg
Onderzoeksvraag Vinden mensen iemand sympathieker als die hun gedrag nadoet?
Onafhankelijke variabele Het gedrag van de proefpersoon wel of niet nadoen
Afhankelijke variabele Hoe sympathiek de proefpersoon de medewerker vindt (en hoe vlot hij het gesprek vond)
Experimentele groep De studenten van wie de medewerker het gedrag nadeed
Controlegroep De studenten bij wie de medewerker neutraal bleef
Conclusie Wie nagedaan wordt, vindt de ander sympathieker.

Voorzichtig, omdat:

  • de proefpersonen allemaal studenten waren, van één universiteit in de Verenigde Staten: geldt het ook voor jongeren in Brussel, of voor ouderen?
  • het een kunstmatige situatie is (een labo, een korte opdracht met foto's), geen echt gesprek tussen vrienden;
  • één onderzoek nooit genoeg is: andere onderzoekers moeten het herhalen. Latere onderzoeken vonden het effect vaak terug, maar soms kleiner.

Spiegelneuronen en empathie

Waarom doen we elkaar zo gemakkelijk na? Begin jaren 1990 deden Italiaanse hersenonderzoekers in Parma een toevallige ontdekking. Ze maten de activiteit van zenuwcellen in de hersenen van apen. Sommige cellen werden actief als de aap een nootje pakte, maar ook als de aap zag hoe een onderzoeker een nootje pakte. Ze noemden ze spiegelneuronen.

Spiegelneuronen zijn zenuwcellen in de hersenen die actief worden als je zelf een handeling uitvoert, maar ook als je ziet hoe iemand anders die handeling uitvoert.

Bij mensen zien onderzoekers op hersenscans gebieden die op dezelfde manier werken. Veel onderzoekers denken dat zulke systemen ons helpen om de handelingen en de gevoelens van anderen te begrijpen, en dus om ons in te leven. Dat inleven heet empathie. Hoe groot de rol van spiegelneuronen daarin precies is, is nog niet helemaal duidelijk.

Empathie is het vermogen om je in te leven in de gevoelens en gedachten van een ander.

Socio-culturele factoren

Hoe je communiceert, heb je geleerd: in je gezin, op school, in je cultuur. Net als je referentiekader (hoofdstuk 1) wordt je manier van communiceren gekleurd door je achtergrond. Die invloeden heten socio-culturele factoren.

Factor Voorbeeld
Geloof In sommige geloofsgemeenschappen geven mannen en vrouwen elkaar geen hand.
Scholarisatie (hoe lang en welk onderwijs je volgde) Wie lang gestudeerd heeft, gebruikt vaak meer abstracte woorden en vakjargon.
Opvoedingsmilieu In het ene gezin praat je aan tafel over alles, in het andere wordt er aan tafel gezwegen.
Socio-economische status (opleiding, beroep, inkomen) Een advocaat en een bouwvakker praten anders over hun werk, en worden soms ook anders aangesproken.
Cultuur In sommige culturen kijk je een oudere of je baas uit respect niet recht in de ogen; in andere is dat net onbeleefd.
Leeftijd Jongeren gebruiken andere woorden, emoji's en kanalen dan hun grootouders.
Gender Van jongens wordt vaak nog verwacht dat ze hun gevoelens minder tonen dan meisjes.

Misverstanden ontstaan vaak doordat mensen die factoren niet zien: wie in de ogen kijken onbeleefd vindt, lijkt voor een ander ontwijkend of onbetrouwbaar.

Oefenen

Welke socio-culturele factor speelt hier vooral?

  1. Een grootvader begrijpt niet wat zijn kleinkind bedoelt met "dat is zo cringe".

  2. Een arts legt een diagnose uit met veel Latijnse termen. De patiënt, die op zijn veertiende stopte met school, begrijpt er weinig van.

  3. Bij Aylin thuis zeg je nooit "nee" tegen een volwassene; op stage vindt haar mentor dat ze te weinig voor zichzelf opkomt.

  4. Op een sollicitatiegesprek kijkt Kwame de interviewer uit beleefdheid niet in de ogen. De interviewer vindt hem onzeker.

  5. Tijdens de ramadan biedt een collega een koekje aan; Samir weigert vriendelijk.

Bekijk de uitleg

Soms spelen meerdere factoren tegelijk: bij Aylin kan ook haar cultuur meespelen, bij de arts ook zijn socio-economische status. Kijk naar wat in de situatie het duidelijkst het verschil maakt.