S&P 4HW - H2 les 6: De roos van Leary

Wat moet je kunnen?

Wat denk jij?

Het is koud in de klas, en het raam staat open. Je wilt dat het dicht gaat.

Hoe zeker ben je van je antwoord?
Bekijk een voorbeeld
  • "Doe dat raam dicht. Nu." De klasgenoot doet het misschien, maar mokkend, of hij zegt: "Doe het zelf."
  • "Zou je het raam even willen dichtdoen? Ik heb het koud." Hij doet het waarschijnlijk graag.
  • "Zullen we het raam dichtdoen? Het is hier ijskoud." Hij zegt: "Ja, goed idee."
  • Je zucht luid, en trekt je jas aan, zonder iets te zeggen. Misschien doet hij het raam dicht, misschien merkt hij niets.

Hetzelfde doel, heel ander gedrag, en dus een heel andere reactie. Hoe je je opstelt, lokt een bepaald gedrag uit bij de ander. Dat bracht de psycholoog Timothy Leary in kaart.

Twee assen

De Amerikaanse psycholoog Timothy Leary (1920-1996) bestudeerde hoe mensen zich tegenover elkaar opstellen. Hij merkte dat je elk gedrag in een gesprek kunt beschrijven met twee vragen.

Samen vormen de twee assen vier kwadranten: boven-samen, onder-samen, onder-tegen en boven-tegen.

Bekijk de uitleg
Tegen Samen
Boven Jonas (hij neemt de macht, tegen de anderen in) Adam (hij neemt de leiding, samen met de anderen)
Onder Mira (ze volgt niet, en neemt afstand) Milan (hij volgt, en werkt mee)

Gedrag lokt gedrag uit

Het belangrijkste idee van Leary: gedrag lokt gedrag uit. Hoe jij je opstelt, maakt een bepaalde reactie bij de ander waarschijnlijker.

Zo lokt bijvoorbeeld boven-tegen gedrag (Jonas die de klas kleineert) meestal onder-tegen gedrag uit: klasgenoten die zich terugtrekken of dwarsliggen.

Dat is goed nieuws: wil je dat de ander anders reageert, dan kun je bij jezelf beginnen. Verander jouw gedrag, en de kans is groot dat de ander mee verandert.

Acht sectoren

Leary deelde elk kwadrant nog eens in twee. In elke sector valt één van de twee assen het meest op: in het kwadrant boven-samen is leidend gedrag vooral "boven", en helpend gedrag vooral "samen". Zo krijg je de roos van Leary.

De roos van Leary: een cirkel met een verticale as (boven, onder) en een horizontale as (tegen links, samen rechts), verdeeld in acht sectoren. Met de klok mee, beginnend bovenaan rechts: leidend, helpend, meewerkend, afhankelijk, teruggetrokken, opstandig, agressief en concurrerend.
Schema: gemaakt door Claude (Anthropic), naar Leary (1957)
Leidend gedrag (boven-samen)
de leiding nemen, organiseren, advies geven. Bijvoorbeeld: "Ik stel voor dat we het zo verdelen."
Helpend gedrag (samen-boven)
helpen, steunen, troosten, begrip tonen. Bijvoorbeeld: "Kom, ik leg het je nog eens uit."
Meewerkend gedrag (samen-onder)
meedoen, instemmen, vriendelijk samenwerken. Bijvoorbeeld: "Goed idee, ik doe mee."
Afhankelijk gedrag (onder-samen)
volgen, om hulp of raad vragen, op de ander rekenen. Bijvoorbeeld: "Wat vind jij dat ik moet doen?"
Teruggetrokken gedrag (onder-tegen)
zich afsluiten, zwijgen, niet meedoen. Bijvoorbeeld: in een hoekje zitten, en niets meer zeggen.
Opstandig gedrag (tegen-onder)
dwarsliggen, mokken, koppig weigeren. Bijvoorbeeld: "Waarom moet ík dat altijd doen?"
Agressief gedrag (tegen-boven)
aanvallen, kwetsen, beschuldigen. Bijvoorbeeld: "Jij verpest altijd alles."
Concurrerend gedrag (boven-tegen)
zich beter voordoen, willen winnen, de ander aftroeven. Bijvoorbeeld: "Dat had ik al lang gezien, hoor."

Oefenen

In welke sector van de roos hoort dit gedrag?

  1. "Laat mij maar, ik weet hoe het moet. Jij doet het toch fout."

  2. Een leerling die bij elke opdracht zucht: "Moet dat nu echt?"

  3. "Ik zal je helpen met je huiswerk, je kunt het zeker."

  4. Een nieuwe leerling die niemand aanspreekt, en in de pauze alleen op zijn gsm zit.

  5. "Oké, wat moet ik doen?"

  6. De kapitein verdeelt de taken voor de wedstrijd.

  7. "Jij bent echt de slechtste speler van de ploeg."

  8. "Leuk plan, ik breng de chips mee."

Bekijk de uitleg

Twijfel je? Stel je dan de twee vragen van Leary: neemt de persoon invloed (boven) of laat hij die aan de ander (onder)? Werkt hij mee (samen) of gaat hij in tegen de ander (tegen)? Kijk daarna welke as het sterkst opvalt.

Bekijk een voorbeeld
  • "Doe dat raam dicht. Nu.": agressief of leidend, afhankelijk van de toon (boven).
  • "Zou je het raam even willen dichtdoen? Ik heb het koud.": afhankelijk (je vraagt hulp, onder-samen).
  • "Zullen we het raam dichtdoen?": meewerkend of leidend (samen).
  • Zuchten en je jas aantrekken zonder iets te zeggen: opstandig of teruggetrokken (onder-tegen).