S&P 4HW - H2 les 7: De roos in de praktijk

Wat moet je kunnen?

Wat denk jij?

Hoe zeker ben je van je antwoord?
Bekijk de uitleg

Nee. Leidend gedrag is goed als je groepje vastzit en iemand knopen moet doorhakken, maar niet als je alles naar je toe trekt en niemand anders aan het woord laat. Teruggetrokken gedrag is nuttig als je even afstand nodig hebt om af te koelen na een ruzie, maar niet als je je bij elke moeilijkheid afsluit.

Volgens Leary is geen enkele sector op zich goed of fout. Het hangt af van de situatie, het doel en de persoon.

Gepast en ongepast gedrag

Gepast gedrag
gedrag dat past bij de situatie. Je kunt tijdens een gesprek overstappen van de ene sector naar de andere. Bijvoorbeeld: je leidt een vergadering over het schoolfeest. Als iemand een goed idee heeft, zet je een stap terug, en laat je die persoon het uitleggen: je gaat van leidend naar meewerkend.
Ongepast gedrag
je blijft de hele tijd in dezelfde reactie hangen, ook als je daarmee de communicatie blokkeert. Of je overdrijft het gedrag van een sector. Bijvoorbeeld: in een klasvergadering over een probleem met een leerkracht blijf je zeggen: "We kunnen er toch niets aan doen." Ook als anderen goede ideeën aanbrengen, blijf je hulpeloos, en laat je alles aan hen over.

Elke sector heeft een gepaste en een ongepaste kant.

Sector Gepast Ongepast (overdreven of vastgeroest)
Leidend richting geven, organiseren bazig, alles zelf willen beslissen
Helpend steunen, begrip tonen betuttelend, de ander klein houden
Meewerkend samenwerken, instemmen meelopen, nooit je eigen mening geven
Afhankelijk om hulp vragen, raad aannemen hulpeloos, alles op de ander afschuiven ("Calimero")
Teruggetrokken afstand nemen, nadenken je afsluiten, niet meer bereikbaar zijn
Opstandig kritisch zijn, nee durven zeggen dwarsliggen, mokken, saboteren
Agressief opkomen voor jezelf, grenzen stellen kwetsen, beschuldigen, schreeuwen
Concurrerend het beste van jezelf geven, een eigen mening verdedigen opscheppen, de ander kleineren

Een gesprek dat vastloopt

Omdat gedrag gedrag uitlokt, kan een gesprek in een spiraal terechtkomen.

Je kunt zo'n spiraal doorbreken door zelf van sector te veranderen. Kiest de leerling voor samengedrag ("Wat heb ik volgens u gedaan? Ik wil het graag begrijpen."), dan wordt het voor de leerkracht moeilijker om aanvallend te blijven. Geeft de ouder het kind een taak en vertrouwen (leidend in plaats van helpend), dan kan het kind meewerkend worden.

Sofie en Ruben werken samen aan een presentatie. Ruben heeft zijn deel nog altijd niet gedaan. Sofie stuurt hem: "Typisch jij weer. Ik doe het wel alleen, zoals altijd." Ruben antwoordt: "Ga je gang, jij weet het toch altijd beter."

Bekijk de uitleg
  • Sofie is agressief (ze beschuldigt: "typisch jij") en concurrerend ("ik doe het wel alleen, zoals altijd"): boven-tegen.
  • Ruben reageert opstandig ("ga je gang") en schuift alles af: tegen-onder.
  • Tegen lokt tegen uit: Sofies verwijt lokt Rubens verzet uit. En haar bovengedrag lokt zijn ondergedrag uit (hij laat het aan haar over).

Sofie kan kiezen voor samen: "Ik raak gestrest, de presentatie is vrijdag. Wat lukt er niet? Zullen we samen kijken wat jij nog kunt doen?" Zo lokt ze meewerkend gedrag uit.

Rollenspel

Jullie spelen in groepjes een korte situatie. De rest van de klas kijkt toe, en noteert bij elke speler in welke sector hij zat, en welk gedrag dat uitlokte bij de ander.

Mogelijke situaties:

Speel elke situatie twee keer: een keer waarin het gesprek vastloopt, en een keer waarin een van de spelers van sector verandert, en het gesprek een andere wending krijgt.

Oefenen

Is dit gedrag gepast of ongepast?

  1. Bij een brand neemt de leerkracht meteen de leiding, en stuurt iedereen naar buiten.

  2. Een leerling helpt een klasgenoot zo vaak, dat die nooit zelf een oefening probeert.

  3. Na een ruzie zegt Lotte: "Ik wil er nu even niet over praten, morgen wel."

  4. In elke discussie moet Ward het laatste woord hebben, ook als hij ongelijk heeft.

  5. Een nieuwe stagiair vraagt zijn mentor om raad bij een moeilijke klant.

Bekijk de uitleg
  • Leiding nemen bij gevaar, je even terugtrekken om af te koelen, en als nieuweling raad vragen passen bij de situatie: gepast.
  • De klasgenoot die alles overneemt (helpend, maar betuttelend), en Ward die altijd moet winnen (concurrerend, vastgeroest), blokkeren de ander: ongepast.