S&P 4HW - H3 les 4: De zelfdeterminatietheorie

Wat moet je kunnen?

Wat denk jij?

Hoe zeker ben je van je antwoord?
Bekijk de uitleg

Vaak komen er drie dingen terug:

  • je mocht zelf kiezen wat je deed, of hoe;
  • je merkte dat je iets goed kon;
  • je was samen met mensen bij wie je je goed voelde.

Dat zijn precies de drie basisbehoeften uit de zelfdeterminatietheorie.

Drie basisbehoeften

De zelfdeterminatietheorie (ZDT) is een theorie van de Amerikaanse psychologen Edward Deci en Richard Ryan. In Vlaanderen werkt onder anderen Maarten Vansteenkiste (Universiteit Gent) eraan verder. Net als Maslow hebben ze een positief mensbeeld: elke mens wil groeien. Maar volgens hen zijn er, naast de lichamelijke behoeften, drie psychologische basisbehoeften. Ze zijn alle drie even belangrijk, en universeel: iedereen heeft ze, in elke cultuur.

Autonomie
het gevoel dat je zelf kunt kiezen wat je doet en hoe je het doet, en dat je jezelf kunt zijn.
Verbondenheid
een warme, hechte band met anderen; het gevoel dat je gewaardeerd en graag gezien wordt.
Competentie
het gevoel dat je iets goed kunt, en dat je een taak tot een goed einde kunt brengen.

Worden de drie behoeften vervuld, dan geeft dat energie, veerkracht en welbevinden. Worden ze gefrustreerd, dan verlies je energie, en op lange termijn kan dat tot psychische problemen leiden.

Behoefte Vervuld als ... Gefrustreerd als ...
Autonomie je zelf mag kiezen, je eigen gedrag kunt bepalen je voortdurend gecontroleerd wordt, of onder druk staat
Verbondenheid je je gewaardeerd en graag gezien voelt je ruzie hebt, of uitgesloten wordt
Competentie je haalbare taken doet, en positieve feedback krijgt taken te moeilijk zijn, of je veel negatieve feedback krijgt

Uit het dagboek van Lotte: "Wat een rotdag. Op school kreeg ik mijn taak Frans terug: 3 op 10. Op de volleybaltraining maakte ik fout na fout. Gelukkig had ik vanmiddag geen schoolwerk: ik heb een lange tocht gemaakt op mijn rollerblades, en genoten dat ik kon doen waar ik zin in had. Na school dronk ik iets met Lander. Hij luisterde echt toen ik vertelde over de ruzie met mijn ouders. Ik heb geluk met zo'n vriend."

Bekijk de uitleg
Situatie Behoefte Vervuld of gefrustreerd?
3 op 10 voor Frans, fouten op de training Competentie Gefrustreerd
Rollerbladen, en doen waar je zin in hebt Autonomie Vervuld
Een goede babbel met Lander Verbondenheid Vervuld

Wat zegt onderzoek?

De ZDT werd al in veel experimenten getest. Twee voorbeelden:

Bekijk de uitleg

Het fietsonderzoek

  • Onderzoeksvraag: houden mensen een inspanning langer vol als ze zich autonoom voelen?
  • Onafhankelijke variabele: de woorden in de puzzel (vrijheid en kiezen, of moeten en druk).
  • Afhankelijke variabele: hoelang ze bleven fietsen, en hoe zwaar ze het vonden.
  • Behoefte: autonomie. Besluit: een gevoel van autonomie helpt om een inspanning vol te houden.

Het Tetris-onderzoek

  • Onderzoeksvraag: maakt een gefrustreerd gevoel van competentie mensen agressiever?
  • Onafhankelijke variabele: de gewone of de onmogelijke versie van het spel.
  • Afhankelijke variabele: hoelang de volgende proefpersoon zijn hand in ijswater moest houden.
  • Behoefte: competentie. Besluit: als je je niet competent voelt, word je sneller agressief.

Iemand motiveren met de ZDT

Bekijk een voorbeeld
  • Autonomie: laat de leerlingen de vorm kiezen (een poster, een filmpje, een presentatie), en laat ze zelf groepjes maken.
  • Verbondenheid: laat ze in groepjes werken, geef opbouwende feedback, en laat ze hun werk aan elkaar tonen.
  • Competentie: geef duidelijke instructies, een voorbeeld en een stappenplan, en zorg dat de opdracht moeilijk genoeg is, maar haalbaar.