Wat moet je kunnen?
- Kenmerken van faalangst noemen, en bij jezelf herkennen
- Het verband uitleggen tussen faalangst, taakmotivatie, positieve en negatieve egodoelen
- Self-handicapping uitleggen en herkennen
- In bronnen geschikte tips tegen faalangst selecteren
Wat denk jij?
Bekijk de uitleg
Een beetje spanning is normaal, en zelfs nuttig: ze zorgt ervoor dat je alert bent. Maar bij sommige mensen wordt de spanning zo groot dat ze hen blokkeert: een knoop in de maag, slapeloze nachten, de angst dat je alles zult vergeten. Dan spreek je van faalangst.
Wat is faalangst?
Faalangst is de angst om niet te kunnen voldoen aan de verwachtingen van jezelf of van anderen, zo sterk dat ze je prestaties in de weg staat.
Faalangst is niet alleen vervelend: je presteert er ook slechter door. Wie bang is om te falen, kan zich minder goed concentreren, en vergeet wat hij eigenlijk wel kent. Je herkent faalangst op drie vlakken.
| Kenmerken | |
|---|---|
| Gedachten (cognitief) | Je denkt alleen nog aan de toets, en aan wat er gebeurt als het misloopt. Je denkt: "Ik kan het toch niet." Een mislukking wijt je altijd aan jezelf. |
| Lichaam | Hoofdpijn, buikpijn, misselijkheid, trillen, zweten, snel ademen, slecht slapen. |
| Gedrag | Heel lang werken zonder pauze. Of net het omgekeerde: vermijden, uitstellen, met opzet te weinig doen. |
Bekijk de uitleg
Herken je er veel, en heb je er vaak last van? Praat erover met iemand die je vertrouwt: je ouders, een leerkracht, de leerlingenbegeleiding of het CLB. Je kunt ook anoniem chatten met Nupraatikerover.be of Awel.
Drie soorten doelen
De Amerikaanse onderzoekers Joan Duda en John Nicholls bekeken prestatiemotivatie vanuit de doelen die iemand heeft. Ze onderscheiden drie soorten.
- Taakmotivatie
- je wilt een taak goed afwerken, omdat je de taak zelf belangrijk of interessant vindt. Bijvoorbeeld: "Ik wil echt begrijpen hoe dit werkt."
- Positieve egodoelen
- je wilt een goede indruk maken op anderen, en trots kunnen zijn op jezelf. Bijvoorbeeld: "Ik wil bij de besten van de klas horen."
- Negatieve egodoelen
- je wilt vooral vermijden dat anderen je negatief beoordelen. Bijvoorbeeld: "Ik wil niet dom overkomen."
Taakmotivatie en positieve egodoelen zetten je aan om beter te presteren: je richt je op slagen. Je kiest dan liefst taken die middelmatig moeilijk zijn: een uitdaging, maar haalbaar.
Negatieve egodoelen hangen samen met faalangst: je richt je op het vermijden van een mislukking. Je kiest dan liefst taken die heel gemakkelijk zijn (dan slaag je zeker), of net veel te moeilijk (dan hoef je je niet te schamen als het mislukt: niemand kon het).
Self-handicapping
Self-handicapping is een (meestal onbewust) mechanisme waarbij je het jezelf moeilijker maakt om te slagen, zodat je een mislukking aan de situatie kunt wijten in plaats van aan jezelf.
Bijvoorbeeld: je begint pas de avond voor de toets te studeren, of je gaat de avond voor het examen naar een feestje. Lukt het niet, dan kun je zeggen: "Ik had geen tijd" of "Ik was moe". Niemand kan dan zeggen dat je het niet kon. Op korte termijn beschermt self-handicapping je zelfbeeld, maar op lange termijn presteer je er slechter door.
Ferre (15) doet niets waarvan hij denkt dat hij het niet kan. Bij een nieuwe game kijkt hij liever toe terwijl zijn broer speelt. Bij nieuwe leerstof zegt hij: "Ik kan dat niet, en ik zal het nooit kunnen." Op de dag van zijn examen Frans krijgt hij op school zware buikpijn, en hij gaat naar huis. Thuis is de pijn weg. Op weg naar het inhaalexamen komt ze terug. Na het examen is hij plots genezen.
Bekijk de uitleg
Ferre heeft faalangst. Zijn gedrag wordt gestuurd door negatieve egodoelen: hij wil vooral vermijden dat hij faalt en dat anderen dat zien. Daarom doet hij niets waarvan hij denkt dat hij het niet kan (vermijdingsgedrag), en denkt hij negatief over zichzelf ("ik zal het nooit kunnen"). De buikpijn is een lichamelijk kenmerk van faalangst.
Je kunt het ook zien als self-handicapping: als hij ziek is, kan hij het examen niet afleggen. Zo kan hij niet slagen, maar ook niet falen.
Tips tegen faalangst
Wat kun je doen als je last hebt van faalangst? Drie Vlaamse websites geven tips:
- Klasse (2015): Hoe pak je faalangst aan?
- Watwat (z.d.): Ik heb faalangst, wat kan ik doen?
- Gezinsbond (2019): Mijn tiener heeft faalangst
Bekijk een voorbeeld
- Denk niet te veel aan de gevolgen, maar aan de taak zelf. Zo vervang je negatieve egodoelen door taakmotivatie.
- Vervang niet-helpende gedachten ("Ik kan dat niet") door helpende ("Ik heb geoefend, het zal wel lukken"; "Niemand is perfect"). Dat helpt tegen de cognitieve kenmerken van faalangst.
- Succes is geen toeval. Een toets lukt omdat je ervoor gewerkt hebt: dat versterkt je gevoel van competentie.
- Gebruik een ontspanningsoefening (rustig ademen) voor je begint: dat helpt tegen de lichamelijke kenmerken.
- Praat erover, en kijk of je ouders of leerkrachten, met goede bedoelingen, niet te veel druk leggen (externe druk).
De taak: faalangst
In de taak over faalangst ga je na of je zelf last hebt van faalangst, vul je een zelftest in over je eigen doelen (taakmotivatie, positieve en negatieve egodoelen), en verzamel je vijf tips uit de bronnen hierboven. Je maakt de taak digitaal, en dient ze in via Smartschool.
Klaar met de les?
Download al je antwoorden van deze pagina als PDF. De PDF kan je indienen via de uploadzone in Smartschool, als je leerkracht dat gevraagd heeft. Heb je een antwoord aangepast nadat je de uitleg had geopend, dan staan je eerste antwoord en elke aanpassing erin.