S&P 4HW - H4 les 5: Zijn emoties overal hetzelfde?

Wat moet je kunnen?

Wat denk jij?

Hoe zeker ben je van je antwoord?
Bekijk de uitleg

Je kunt foto's van gezichten tonen aan mensen uit verschillende landen, en vragen welke emotie ze zien. Herkennen bijna alle mensen overal dezelfde emotie, dan is de uitdrukking waarschijnlijk universeel, en misschien zelfs aangeboren.

Maar let op: als die mensen allemaal dezelfde films en series kijken, kunnen ze de uitdrukkingen ook geleerd hebben. Dat probleem kreeg ook Paul Ekman.

Het onderzoek van Ekman

Paul Ekman toonde foto's van gezichten met de zes basisemoties aan mensen in verschillende landen, en vroeg welke emotie ze zagen. Dit zijn de resultaten voor vier van die landen.

Land (aantal proefpersonen) Blijdschap Walging Verrassing Verdriet Woede Angst
Verenigde Staten (99) 97 % 92 % 95 % 84 % 67 % 85 %
Brazilië (40) 95 % 97 % 87 % 59 % 90 % 67 %
Argentinië (168) 98 % 92 % 95 % 78 % 90 % 54 %
Japan (29) 100 % 90 % 100 % 62 % 90 % 66 %

Bron: Ekman (1972). Het percentage proefpersonen dat de juiste emotie herkende.

Bekijk de uitleg

Blijdschap werd het best herkend: in elk land door minstens 95 % van de proefpersonen. Angst werd gemiddeld het minst goed herkend (in Argentinië door maar iets meer dan de helft); ook verdriet scoorde in sommige landen laag.

Toch herkende in elk land de meerderheid de juiste emotie. Ekman besloot dat de basisemoties universeel zijn: overal ter wereld drukken mensen ze op dezelfde manier uit, en herkennen ze ze. Dus zijn ze waarschijnlijk aangeboren.

Kritiek, en een nieuw onderzoek

Er kwam kritiek: alle landen in het onderzoek waren sterk beïnvloed door westerse films, tijdschriften en televisie. De proefpersonen konden de gezichtsuitdrukkingen dus ook geleerd hebben.

Daarom reisde Ekman in 1967 naar de Fore, een volk in Papoea-Nieuw-Guinea dat toen bijna geen contact had met westerlingen, en geen televisie of films kende. Hij vertelde hen korte verhalen ("zijn kind is net gestorven") en liet hen de passende foto kiezen. De Fore kozen meestal de juiste foto. Omgekeerd herkenden Amerikaanse studenten de emoties op foto's van de Fore.

Later onderzoek bij de Himba, een volk in Namibië, ging over geluiden: lachen, huilen, een kreet van angst. De Himba herkenden de geluiden bij de basisemoties van westerlingen, maar niet de geluiden bij andere emoties, zoals opluchting of trots.

Nog altijd kritiek

Niet alle psychologen zijn overtuigd. De Spaanse onderzoekers Carlos Crivelli en Sergio Jarillo herhaalden het onderzoek in 2016 bij de bewoners van de Trobriandeilanden (Papoea-Nieuw-Guinea) en bij de Mwani in Mozambique. Kinderen in Madrid wezen probleemloos de juiste gezichten aan, maar de Trobrianders en de Mwani niet: alleen blijdschap herkenden ze vrij goed. Het gezicht dat wij als "angst" lezen, zagen de Trobrianders als een dreiging. De onderzoekers vonden ook dat Ekman bij de Fore niet nauwkeurig genoeg gewerkt had, onder meer omdat hij met tolken werkte.

Bekijk de uitleg
Nature Nurture
De uitdrukking van (een aantal) basisemoties lijkt aangeboren, en is over de hele wereld ongeveer dezelfde. Vooral blijdschap wordt overal herkend. Hoe je andere emoties uitdrukt, en wanneer je een emotie mag tonen, is cultureel bepaald, dus aangeleerd (les 6).

Maar het debat is niet afgelopen: sommige psychologen blijven twijfelen of zelfs de basisemoties overal hetzelfde zijn. Waarschijnlijk is het, zoals zo vaak, een combinatie van nature en nurture.