S&P 4HW - H6 les 1: Kijken en oordelen

Wat moet je kunnen?

Wat denk jij?

Een professor geeft vanuit zijn bureau thuis een live interview aan een nieuwszender. Plots gaat de deur achter hem open: zijn dochtertje danst binnen, gevolgd door een baby in een loopstoeltje. Enkele seconden later stormt een vrouw de kamer binnen. Ze sleurt de kinderen in paniek mee naar buiten, en kruipt op handen en voeten terug om de deur dicht te doen.

Hoe zeker ben je van je antwoord?
Bekijk de uitleg

Toen dit fragment in 2017 de wereld rondging, schreven veel mensen dat de vrouw de nanny moest zijn. Ze was zijn echtgenote, en de moeder van de kinderen.

Waarom dachten zoveel mensen dat? De professor was wit, de vrouw Aziatisch. Mensen vulden in wat ze verwachtten: "een witte professor trouwt niet met een Aziatische vrouw", of "rijke mensen hebben personeel voor de kinderen". Ze zagen iets, en oordeelden meteen, zonder het te weten. In dit hoofdstuk ontdek je hoe dat komt.

  1. Iedereen heeft vooroordelen.
  2. Ik merk dat anderen mij beoordelen op mijn uiterlijk.
  3. Aan iemands stijl (kleren, kapsel ...) kan ik zien wat voor persoon het is.
  4. Ik ben me bewust van mijn eigen vooroordelen.
  5. Als ik eenmaal een mening over iemand heb, is het moeilijk om die nog te veranderen.
  6. Ik heb al gemerkt dat mijn eerste indruk van iemand niet altijd klopt.
Hoe zeker ben je van je antwoord?
Bekijk de uitleg

Er is geen juist antwoord, maar onderzoek geeft wel richting. Bijna iedereen heeft vooroordelen (stelling 1), ook wie denkt van niet (stelling 4). We oordelen vaak op het uiterlijk (2 en 3), en een eerste indruk is moeilijk te veranderen (5), ook al klopt ze vaak niet (6). Elke stelling komt in een van de volgende lessen terug.

Sociale cognitie

Elke dag zie je tientallen mensen: op de tram, in de klas, online. Zonder dat je het merkt, vorm je over elk van hen een beeld: sympathiek of niet, slim of niet, te vertrouwen of niet. Hoe dat gebeurt, heet sociale cognitie.

Sociale cognitie is de manier waarop we informatie over andere mensen waarnemen, ordenen en interpreteren: hoe we ons een beeld vormen van anderen, en hun gedrag verklaren.

Je kent een deel al uit hoofdstuk 1: je referentiekader kleurt hoe je kijkt. In dit hoofdstuk gaan we dieper: welke mechanismen spelen er, telkens als je iemand ziet?

Van prikkel naar waarneming

Waarnemen lijkt eenvoudig: je kijkt, en je ziet. Maar onderweg gebeurt veel.

  1. Een prikkel (licht, geluid, een smaak) bereikt een zintuig.
  2. Het zintuig zet de prikkel om in een signaal, dat via de zenuwbanen naar de hersenen gaat.
  3. In de thalamus, een schakelstation diep in de hersenen, wordt het signaal doorgestuurd.
  4. In de hersenschors (cortex) wordt het signaal verwerkt, en krijgt het een betekenis: "dat is een vrouw die kinderen weghaalt".

Bij die laatste stap gebruiken je hersenen alles wat ze al weten: je ervaringen, je verwachtingen, je referentiekader. Daarom zien twee mensen nooit precies hetzelfde.

Observeren en interpreteren

Je kent het verschil uit hoofdstuk 2 (les 8):

Het lastige is dat de stap van observeren naar interpreteren bijna altijd automatisch gebeurt, in een fractie van een seconde. Je merkt pas dat je interpreteerde, als je interpretatie fout blijkt. De volgende lessen tonen welke "snelwegen" je hersenen daarbij nemen.

Oefenen

Is dit een observatie of een interpretatie?

  1. De man in het kostuum kijkt op zijn horloge.

  2. De man in het kostuum heeft haast.

  3. Het meisje met de hoofddoek zit alleen op de bank.

  4. Het meisje wordt buitengesloten.

  5. De jongen draagt een trainingspak en een pet.

  6. De jongen is een hangjongere.

Bekijk de uitleg

Een observatie kun je met een camera vastleggen. Een interpretatie is een verklaring of een oordeel, en die kan fout zijn: misschien heeft de man geen haast, zit het meisje graag even alleen, en komt de jongen van de training.