Wat moet je kunnen?
- Uitleggen wat sociale cognitie is
- De weg van een prikkel naar een waarneming beschrijven
- Het verschil tussen observeren en interpreteren uitleggen, en herkennen hoe snel we interpreteren
Wat denk jij?
Een professor geeft vanuit zijn bureau thuis een live interview aan een nieuwszender. Plots gaat de deur achter hem open: zijn dochtertje danst binnen, gevolgd door een baby in een loopstoeltje. Enkele seconden later stormt een vrouw de kamer binnen. Ze sleurt de kinderen in paniek mee naar buiten, en kruipt op handen en voeten terug om de deur dicht te doen.
Bekijk de uitleg
Toen dit fragment in 2017 de wereld rondging, schreven veel mensen dat de vrouw de nanny moest zijn. Ze was zijn echtgenote, en de moeder van de kinderen.
Waarom dachten zoveel mensen dat? De professor was wit, de vrouw Aziatisch. Mensen vulden in wat ze verwachtten: "een witte professor trouwt niet met een Aziatische vrouw", of "rijke mensen hebben personeel voor de kinderen". Ze zagen iets, en oordeelden meteen, zonder het te weten. In dit hoofdstuk ontdek je hoe dat komt.
- Iedereen heeft vooroordelen.
- Ik merk dat anderen mij beoordelen op mijn uiterlijk.
- Aan iemands stijl (kleren, kapsel ...) kan ik zien wat voor persoon het is.
- Ik ben me bewust van mijn eigen vooroordelen.
- Als ik eenmaal een mening over iemand heb, is het moeilijk om die nog te veranderen.
- Ik heb al gemerkt dat mijn eerste indruk van iemand niet altijd klopt.
Bekijk de uitleg
Er is geen juist antwoord, maar onderzoek geeft wel richting. Bijna iedereen heeft vooroordelen (stelling 1), ook wie denkt van niet (stelling 4). We oordelen vaak op het uiterlijk (2 en 3), en een eerste indruk is moeilijk te veranderen (5), ook al klopt ze vaak niet (6). Elke stelling komt in een van de volgende lessen terug.
Sociale cognitie
Elke dag zie je tientallen mensen: op de tram, in de klas, online. Zonder dat je het merkt, vorm je over elk van hen een beeld: sympathiek of niet, slim of niet, te vertrouwen of niet. Hoe dat gebeurt, heet sociale cognitie.
Sociale cognitie is de manier waarop we informatie over andere mensen waarnemen, ordenen en interpreteren: hoe we ons een beeld vormen van anderen, en hun gedrag verklaren.
Je kent een deel al uit hoofdstuk 1: je referentiekader kleurt hoe je kijkt. In dit hoofdstuk gaan we dieper: welke mechanismen spelen er, telkens als je iemand ziet?
Van prikkel naar waarneming
Waarnemen lijkt eenvoudig: je kijkt, en je ziet. Maar onderweg gebeurt veel.
- Een prikkel (licht, geluid, een smaak) bereikt een zintuig.
- Het zintuig zet de prikkel om in een signaal, dat via de zenuwbanen naar de hersenen gaat.
- In de thalamus, een schakelstation diep in de hersenen, wordt het signaal doorgestuurd.
- In de hersenschors (cortex) wordt het signaal verwerkt, en krijgt het een betekenis: "dat is een vrouw die kinderen weghaalt".
Bij die laatste stap gebruiken je hersenen alles wat ze al weten: je ervaringen, je verwachtingen, je referentiekader. Daarom zien twee mensen nooit precies hetzelfde.
Observeren en interpreteren
Je kent het verschil uit hoofdstuk 2 (les 8):
- observeren is beschrijven wat je ziet en hoort: "een vrouw komt binnen, en neemt twee kinderen mee";
- interpreteren is er een betekenis aan geven: "de nanny haalt de kinderen weg".
Het lastige is dat de stap van observeren naar interpreteren bijna altijd automatisch gebeurt, in een fractie van een seconde. Je merkt pas dat je interpreteerde, als je interpretatie fout blijkt. De volgende lessen tonen welke "snelwegen" je hersenen daarbij nemen.
Oefenen
Bekijk de uitleg
Een observatie kun je met een camera vastleggen. Een interpretatie is een verklaring of een oordeel, en die kan fout zijn: misschien heeft de man geen haast, zit het meisje graag even alleen, en komt de jongen van de training.
Klaar met de les?
Download al je antwoorden van deze pagina als PDF. De PDF kan je indienen via de uploadzone in Smartschool, als je leerkracht dat gevraagd heeft. Heb je een antwoord aangepast nadat je de uitleg had geopend, dan staan je eerste antwoord en elke aanpassing erin.