Wat moet je kunnen?
- Het primacy-effect uitleggen, met het onderzoek van Asch
- Uitleggen wat een centraal kenmerk is, en waarom warmte en competentie zo belangrijk zijn
- Het halo-effect, het horneffect en het negativiteitseffect herkennen in voorbeelden
Wat denk jij?
Je leerkracht deelt de klas in twee groepen. Elke groep krijgt een rij woorden die één persoon beschrijft.
- Groep A: intelligent, ijverig, impulsief, kritisch, koppig, jaloers
- Groep B: jaloers, koppig, kritisch, impulsief, ijverig, intelligent
Bekijk de uitleg
Kijk goed: de twee rijen bevatten precies dezelfde woorden, alleen in een andere volgorde. Toch geeft groep A meestal een veel positiever cijfer dan groep B. De woorden die je eerst leest, kleuren hoe je de rest leest: "koppig" klinkt bij een intelligente, ijverige persoon als "vasthoudend", bij een jaloerse persoon als "lastig".
Dat is het primacy-effect. Je deed net een echt experiment: de onafhankelijke variabele was de volgorde van de woorden, de afhankelijke variabele de indruk (het cijfer).
Het primacy-effect
Het primacy-effect betekent dat de eerste informatie die je over iemand krijgt, een grote invloed heeft op je algemene beeld van die persoon.
De Amerikaanse psycholoog Solomon Asch toonde dat al in 1946, met precies het experiment dat je net deed. Later onderzoek bevestigde het telkens opnieuw. Daarom is de eerste minuut van een sollicitatiegesprek zo belangrijk, en is de eerste indruk die een nieuwe leerling maakt, moeilijk weer weg te werken.
Centrale kenmerken
Niet elk kenmerk weegt even zwaar. In een ander experiment gaf Asch twee groepen een bijna gelijke lijst kenmerken. Het enige verschil: bij de ene stond "warm", bij de andere "koud". Dat ene woord veranderde de hele indruk: de "warme" persoon vonden ze ook gelukkiger, grappiger en edelmoediger.
Een centraal kenmerk is een kenmerk dat zo opvallend is, dat het een heel sterke invloed heeft op ons hele beeld van een persoon.
Twee centrale kenmerken springen eruit. Vanuit de evolutie is dat logisch: wie een vreemde tegenkomt, moet twee dingen snel weten.
- Warmte: is deze persoon een vriend of een vijand?
- Competentie: kan deze persoon iets, kan hij me helpen?
Ook een verzorgd en aantrekkelijk uiterlijk werkt als centraal kenmerk: wie er verzorgd uitziet, wordt betrouwbaarder gevonden, en sneller geholpen.
Halo, horn en negativiteit
- Halo-effect
- één positief kenmerk kleurt je hele beeld van iemand positief. Bijvoorbeeld: een knappe, goedgeklede leerling lijkt ook slimmer en eerlijker.
- Horneffect
- één negatief kenmerk kleurt je hele beeld van iemand negatief. Bijvoorbeeld: iemand met slordige kleren lijkt ook onbetrouwbaar en lui.
- Negativiteitseffect
- negatieve informatie over iemand weegt zwaarder dan positieve. Bijvoorbeeld: één roddel over een klasgenoot blijft langer hangen dan tien complimenten.
"Halo" is de stralenkrans rond het hoofd van een heilige; "horn" de hoorns van de duivel.
Oefenen
Bekijk de uitleg
- Halo: één positief kenmerk (goed in voetbal) kleurt alles.
- Horn: één negatief kenmerk (te laat) kleurt alles.
- Negativiteit: het negatieve weegt zwaarder dan het positieve.
- Primacy: de eerste informatie bepaalt het beeld.
Klaar met de les?
Download al je antwoorden van deze pagina als PDF. De PDF kan je indienen via de uploadzone in Smartschool, als je leerkracht dat gevraagd heeft. Heb je een antwoord aangepast nadat je de uitleg had geopend, dan staan je eerste antwoord en elke aanpassing erin.